Четири децении по нуклеарната катастрофа во Чернобил, која го поттикна глобалниот страв од нуклеарната енергија и го забави нејзиниот развој во Европа и пошироко, се забележува оживување на нуклеарната енергија низ целиот свет, а тој тренд доби голем поттик од војната на Блискиот Исток.
Повеќе од 400 нуклеарни реактори работат во 31 земја, уште околу 70 се во изградба, а нуклеарната енергија обезбедува десет проценти од електричната енергија во светот.
Нуклеарните реактори постојано се подобруваат, што придонесува за поголема безбедност, а исто така ја прави нивната изградба и работа поевтини.
Директорот на Меѓународната агенција за енергија, Фатих Бирол, рече дека нуклеарните катастрофи во Чернобил во 1986 година и Фукушима во 2011 година ја намалиле желбата за нуклеарна енергија, но дека пред неколку години било јасно дека ќе има оживување.
Со војната на Блискиот Исток, „100 проценти сум убеден дека нуклеарната енергија се враќа“, изјави Бирол за АП.
Најголем производител на нуклеарна енергија во светот се САД со 94 реактори кои обезбедуваат околу 30 проценти од глобалното производство на нуклеарна енергија.
Земјата ги зголемува напорите за развој на капацитетот за нуклеарна енергија и има намера да го зголеми четирикратно до средината на векот.
„Светот не може да ги напојува своите индустрии, да ги задоволи барањата на вештачката интелигенција или да обезбеди енергетска иднина без нуклеарна енергија“, неодамна изјави американскиот заменик-државен секретар Томас Динано.
Кина има 61 нуклеарен реактор и е лидер во светот во изградбата на нови, а со речиси 40 во изградба, има за цел да ги престигне САД и да стане светски лидер во нуклеарниот капацитет.
Во ЕУ, шефицата на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, призна дека Европа направила „стратешка грешка“ и ја намалила нуклеарната енергија.
Таа најави нови иницијативи за поттикнување на изградбата на нуклеарни централи.
Русија, која има 34 оперативни реактори, вклучувајќи осум од типот на Чернобил, е лидер во извозот на нуклеарно знаење и вештини.
Земјата гради 20 реактори во Европа, Африка, Азија и Блискиот Исток и потпиша договори за започнување со изградба во уште неколку земји.
Во анализата, АП понатаму наведува дека нуклеарните централи обезбедуваат половина од производството на електрична енергија во Украина, дека Јапонија ги рестартирала реакторите откако ги научила лекциите од Фукушима, дека Јужна Африка има единствена нуклеарна централа во Африка, но и дека Русија гради една во Египет, додека неколку африкански земји ја истражуваат оваа технологија.
„Импулсот што го гледаме денес е резултат на растечкото сфаќање дека сигурната, нискојаглеродна енергија ќе биде клучна за задоволување на растечката побарувачка за енергија во светот“, изјави за АП директорот на Меѓународната агенција за атомска енергија, Рафаел Гроси.
Кога станува збор за Европа, во 1990 година нуклеарната енергија обезбедуваше една третина од електричната енергија, а денес само околу 15 проценти.
Затоа ЕУ денес разгледува мали модуларни реактори и се очекува тие да бидат оперативни на почетокот на следната деценија.
Ваквите реактори се сметаат за поевтини, побрзи за изградба и пофлексибилни од традиционалните.
Патем, Франција е лидер во ЕУ во однос на нуклеарната енергија, која има 57 реактори во 19 електрани и тие обезбедуваат речиси 70 проценти од својата електрична енергија.
Николас Голдберг од париската компанија „Коломбо Консалтинг“ изјави дека пандемијата на Ковид, во комбинација со падот на снабдувањето со гас поради војната во Украина, „ги откри ограничувањата на обновливите извори на енергија и зависноста на Европа од гас“.
„Затоа Франција ја засили својата стратегија за задржување на постојните нуклеарни централи, што значи продолжување на нивниот животен век колку што е можно повеќе“, изјави Голдберг за АП.
Германија ги затвори своите последни три нуклеарни реактори во 2023 година, а канцеларот Фридрих Мерц рече дека одлуката е неповратна, и покрај повторното оживување на нуклеарната енергија во Европа и светот.