Постојаното омаловажување на иранските лидери од страна на претседателот Доналд Трамп ги загрижува арапските и американските претставници запознаени со блискоисточните работи.
Тие стравуваат дека ваквите навреди би можеле да станат главна пречка за всушност да се стави крај на војната, која натежнала многу врз светската економија, пишува Politico.
Во срцето на нивната загриженост е дали Трамп е подготвен да покаже доволно почит кон исламистичките лидери во Техеран за да им дозволи да прогласат некаква победа, дури и ако се согласат со барањата на САД кои воено ќе ги ослабат.
Но, историјата на Трамп на огорченост, исмејување противници и инсистирање дека тој е победник во секоја ситуација не влева надеж за оние кои се надеваат дека дипломатијата може да стави крај на војната, според интервјуата со десет сегашни и поранешни американски и арапски функционери.
Чување на образот
„Тој очајно сака ова да заврши“, рече за Трамп висок функционер од арапска земја во Персискиот Залив, добро упатен во мировните преговори.
„Но, досега Иранците одбиваат да му го дадат она што му е потребно за да го спаси лицето и да се извлече од тоа.
Како и неколку други, службеникот доби анонимност за да разговара за чувствителните дипломатски прашања.
Некои од соговорниците имаат директно искуство во односите со Иран и посочуваат дека спасувањето на образот, иако е важно во сите дипломатски преговори, е особено клучно за Иранците од културни и внатрешно-политички причини.
Статус на преговорите
Државниот секретар Марко Рубио во вторникот посочи дека разговорите се насочени кон создавање насоки за идните разговори.
Порталот Аксиос потоа објави дека преговарачите работат на меморандум со кој ќе се прогласи крај на војната и ќе се обезбедат 30 дена за да се подготви посеопфатен долгорочен договор.
Висок функционер од Заливот, информиран за преговорите, потврди дека е постигнат напредок кон постигнување договор за основната рамка.
На прашањето за статусот на преговорите, портпаролката на Белата куќа Ана Кели рече дека „разговорите продолжуваат“.
Мајкл Ратни, поранешниот американски амбасадор во Саудиска Арабија, смета дека би било идеално Трамп да не каже ништо додека неговите пратеници преговараат со Иранците.
„Без твитови, јавни коментари, закани, комплименти. Само оставете ги вашите преговарачи да преговараат“, рече Ратни. Но, Трамп вообичаено не функционира така.
Војна на навреди
Во последните недели Трамп ги нарече иранските власти „луди копилиња“ и „ментално болни“.
Тој се закани дека ќе ја уништи „целата иранска цивилизација“ и постојано изјави дека САД веќе го победиле Иран во војната.
Многу од овие навреди и закани беа изречени од Трамп во време кога неговите пратеници бараат решение со преговори за конфликтот што го загрози снабдувањето со нафта, ѓубрива и други стоки клучни за светската економија.
Иранците возвратија со сопствени навреди.
Техеран објави сè, од Лего видеа во кои се исмејува Трамп до тролање активност на социјалните мрежи.
Во средината на април, државниот весник Техеран Тајмс објави дека иранската Национална организација за психологија и советување „повикала да се процени менталното здравје на американските политички лидери, особено Доналд Трамп, во интерес на светскиот мир“.
Историја на недоверба
Презирот на Трамп кон свештеничкото раководство на Иран датира скоро 50 години.
Тоа беше делумно поттикнато од заложничката криза по иранската револуција во 1979 година, кога режимот ги зеде Американците како заложници.
Трамп, исто така, рече дека ќе се согласи само на подобар договор од оној што претседателот Барак Обама го постигна со Иран во 2015 година – договор од кој Трамп подоцна се повлече.
Од друга страна, Техеран воопшто не му верува на Трамп.
Иранските власти се почувствуваа измамени откако Трамп одлучи да се откаже од договорот од ерата на Обама во неговиот прв мандат.
Нив дополнително ги вознемири неговата политика во вториот мандат, кога ги поткопа дипломатските преговори со воени удари.
Тие напади ја десеткуваа иранската нуклеарна програма и убија многу високи функционери, вклучително и врховниот водач ајатолахот Али Хамнеи.
Портпаролката на Белата куќа Кели рече дека „она што режимот го кажува јавно не секогаш се совпаѓа со она што го кажуваат приватно“.
„Претседателот ќе прифати само договор што ја става американската национална безбедност на прво место“, додаде таа.
Кој е победникот?
Вообичаено е двете страни во дипломатските преговори да сакаат да излезат од конфликтот со прогласување победа.
Прашање во оваа криза е дали и двете страни можат да се помират со фактот дека другата тврди дека победила, велат функционери и аналитичари.
Нуклеарниот договор од 2015 година покажа дека режимот во Техеран може да се согласи на договор од кој и тие и САД излегуваат и бараат успех. За време на тој процес – на жалење на многу ирански јастреби – Обама и неговите помошници покажаа значителна почит и воздржаност кон Иран.
Спротивно на тоа, Трамп инсистираше на „безусловно предавање“ на Иран. Тој, исто така, постави барања кои ги преминуваат црвените линии на Техеран, како што е инсистирањето Иран трајно да се откаже од збогатувањето ураниум.
И покрај тоа што иранскиот режим е репресивен, сепак мора да се грижи за домашната јавна перцепција, според сегашните и поранешните американски и арапски претставници.
Ако Трамп инсистира на тоа дека го поразил Техеран во преговорите, режимот може да изгледа слаб, што би поттикнало внатрешни немири.
Барањата на Трамп одразуваат „погрешна перцепција дека Иран ќе капитулира“, рече Нејт Свансон, кој се занимаваше со Иран како службеник за национална безбедност во повеќе администрации, вклучително и на Трамп. „Тоа не се случи и нема да се случи, без оглед на тоа под колкав притисок е Иран.
За време на прес-конференцијата во Белата куќа во вторникот, Рубио призна дека Иран покажал висока толеранција за економските тешкотии, но рече дека американската блокада на иранските бродови и пристаништа е обид да се турне режимот до точка на рушење.
Тој, исто така, зазеде тон сличен на оној на Трамп, предупредувајќи го Иран на „генерациско уништување“ на економијата, додека го цитираше раперот Ајс Кјуб. Подобро да се соберат пред да се скршат“, рече Рубио.
Тактика на притисок или културен гаф?
Во иранската култура, генерално, исклучително големо значење се придава на спасувањето на лицето.
Срамот го носи не само поединецот, туку и неговото семејство или нација.
Многу Иранци, дури и оние кои го презираат исламистичкиот режим, го мразат мешањето на САД од минатото во нивната земја, како што е улогата на ЦИА во пучот во 1953 година, кој ја зајакна монархијата.
Некои поборници за американско-израелска воена акција против Иран ја гледаат реториката на Трамп како неопходна тактика дизајнирана да го притисне Иран на поголеми отстапки во време кога е невообичаено слаб.
Иако Иран го држи клучниот Ормутски теснец под притисок, блокадата на Трамп и неговото одбивање да отфрли понатамошни воени напади му даваат значителна предност пред Техеран, тврдат тие.
„Се чини дека дел од стратегијата на претседателот е да го принуди Техеран да избере помеѓу спасување на лицето и губење на главата“, рече Бехнам Бен Талеблу, ирански аналитичар во Фондацијата за одбрана на демократиите, тинк-тенк кој ги поддржува американско-израелските напади врз Иран.
Некои дипломати кои внимателно ги следат преговорите забележуваат дека Иран, имајќи предвид дека со години го следи Трамп, може повеќе да верува во она што неговите емисари го кажуваат приватно, отколку во она што тој го кажува јавно.
„Вистинското прашање не е дали тонот на Трамп е важен – затоа што е важен. Вистинското прашање е дали постои таен канал што компензира за тоа“, рече еден арапски дипломат.
Паралели со Северна Кореја
Трамп во минатото покажа дека може да премине од напаѓање во ласкање на противникот.
Во нуклеарните преговори со севернокорејскиот лидер Ким Џонг Ун, Трамп премина од исмејување на Ким како „мал ракетен човек“ до изјава дека двајцата „се заљубиле“.
Сепак, и покрај историските средби лице в лице, Трамп и Ким никогаш не постигнаа договор, а Северна Кореја во меѓувреме постојано ги зголемуваше резервите на нуклеарно оружје.
Некои функционери и аналитичари се прашуваат дали Иран ќе ја усвои стратегијата на Северна Кореја и на крајот ќе продолжи со нуклеарно оружје, без оглед на актуелниот договор со САД. На крајот на краиштата, Трамп не се заканува дека ќе го нападне Пјонгјанг.
Во секој случај, раководството на Иран „високо го цени достоинството и почитта, и покрај сопственото често флагрантно однесување“, рече поранешен висок западен функционер кој работеше со иранските колеги.
„Во нивни очи, дивите коментари од Белата куќа на Трамп ги девалвираат САД и го потврдуваат нивното чувство на самопочит во соочувањето со декадентен и неморален противник.