Русија и Кина, двата најмоќни дипломатски партнери на Техеран, ја нарекоа војната на САД и Израел против Иран, во која загинаа повеќе од 1.000 луѓе, јасно кршење на меѓународното право.
Рускиот претседател Владимир Путин го нарече атентатот врз иранскиот врховен лидер Али Хамнеи „цинично кршење на сите норми на човечкиот морал“, додека кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји му рече на својот израелски колега Гидеон Саар дека „проблемите не можат навистина да се решат со сила“ и ги повика сите страни да избегнат понатамошна ескалација.
Русија и Кина заеднички побараа итен состанок на Советот за безбедност на Обединетите нации. Москва и Пекинг потпишаа билатерални договори и ја проширија соработката преку заеднички поморски вежби, покажувајќи обединет фронт против она што го опишуваат како меѓународен поредок предводен од САД, кој долго време се обидува да ги изолира.
Сепак, и покрај острата реторика, ниту една страна не покажа подготвеност да интервенира воено во поддршка на Иран.
Русија и Иран: Стратешки партнери, а не воени сојузници
Во јануари 2025 година, Русија и Иран потпишаа сеопфатен договор за стратешко партнерство што опфаќа области од трговија и воена соработка до наука, култура и образование.
Договорот ја продлабочи координацијата во одбраната и разузнавањето и поддржа проекти како што се транспортните коридори што ја поврзуваат Русија со Заливот преку Иран.
Двете земји спроведоа заеднички воени вежби во Индискиот Океан кон крајот на февруари, само една недела пред САД и Израел да го нападнат Иран.
Сепак, кога започна војната, Москва немаше обврска да одговори бидејќи договорот не вклучуваше клаузула за заемна одбрана, што значи дека не беше формиран формален воен сојуз.
Андреј Кортунов, поранешен генерален директор на Рускиот совет за меѓународни работи и член на Дискусионниот клуб Валдај, руски тинк-тенк за надворешна политика, изјави за Ал Џезира преку видео врска од Москва дека договорот за заемна одбрана на Русија од 2024 година со Северна Кореја е пример за „обврзувачки“ договор за воена поддршка.
Според тој договор, објасни тој, Русија ќе биде обврзана да ѝ се придружи на Северна Кореја „во секој конфликт во кој би можела да се вклучи земјата“, додека договорот со Иран „само наведува дека двете страни се согласиле да се воздржат од какви било непријателски дејствија во случај другата страна да биде вклучена во конфликтот“.
Кортунов рече дека е малку веројатно Русија да преземе директна воена акција во поддршка на Иран, бидејќи ризиците би биле преголеми.
Тој додаде дека Москва се чини дека „дава приоритет на медијацијата на САД во конфликтот со Украина“ и истакна дека Русија претходно имала сличен пристап критикувајќи ги американските дејствија на места како Венецуела по воениот напад на САД и апсењето на претседателот Николас Мадуро во јануари.
Иако договорот јасно става до знаење дека Русија не е обврзана да интервенира, Кортунов вели дека некои од неговите контакти во Техеран изразиле „одреден степен на фрустрација“.
Според него, постоело „очекување дека Русија некако треба да направи повеќе од само дипломатски потези во Советот за безбедност на ОН или на други мултилатерални форуми“.
Кинеско-иранските односи и нивните ограничувања
Во 2021 година, Кина и Иран потпишаа 25-годишен договор за соработка со цел проширување на врските во области како што е енергетиката, а воедно и вклучување на Иран во кинеската иницијатива „Еден појас, еден пат“.
Џоди Вен, постдокторски истражувач во Центарот за меѓународна безбедност и стратегија (CISS) на Универзитетот Цингхуа во Кина, која често патувала во Иран, изјави за Ал Џезира дека односот се смета за прагматичен и стабилен во Пекинг.
„Од политичка страна, имаме редовни размени“, рече таа по телефон од Пекинг и додаде:
„Од економска страна, соработката е многу длабока, многу компании имаат инвестиции во Иран“.
Сепак, таа нагласи дека Пекинг долго време поставува јасни ограничувања на партнерството, особено во однос на воениот ангажман.
„Кинеската влада секогаш се придржува до принципот на немешање во внатрешните работи на други земји… Не мислам дека кинеската влада би испратила оружје во Иран“, рече таа.
Наместо тоа, улогата на Пекинг веројатно ќе се фокусира на дипломатијата и управувањето со кризи.
„Мислам дека Кина се обидува да разговара со американската страна и земјите од Заливот за да се смири ситуацијата“, рече таа.
Таа јасност во односите, додаде таа, помогна да се изгради доверба во Техеран. Сепак, таа нагласи дека односот не е симетричен.
„Улогата на Кина во однос на Иран се разви во заштитна“
Сервисот за следење на бродови „Кеплер“ проценува дека 87,2 проценти од годишниот извоз на сурова нафта на Иран оди во Кина, што нагласува колку е економски важна Кина за Техеран, додека Иран останува релативно мал партнер во глобалната трговија на Кина.
Дилан Лох, вонреден професор на програмата за јавна политика и глобални прашања на Технолошкиот универзитет „Нанјанг“ во Сингапур, за „Ал Џезира“ изјави дека верува оти улогата на Кина во однос на Иран „се развила во протекционистичка, засилувајќи ги напорите за медијација за да се спречи регионален колапс што би ги загрозил сопствените економски и безбедносни интереси“.
„Мислам дека ќе има проценка за тоа како да се намалат политичките ризици и кои опции се достапни. Да се каже вистината, овој преглед веќе започна по нападот на САД врз Венецуела“, рече тој.