Слободата на медиумите го достигна своето најниско ниво во последните 25 години, предупредија „Репортери без граници“, укажувајќи на општо влошување, од Соединетите Американски Држави, каде што нападите на Доналд Трамп станаа „систематски“, до Саудиска Арабија, која погуби новинар во 2025 година.
„За прв пат во историјата“, овогодинешното рангирање, кое е создадено во 2002 година, покажува дека „повеќе од половина од земјите во светот (94) се во „тешка“ или „многу сериозна“ ситуација, додека во 2002 година тие беа малцинство или 13,7 проценти“, пишува RSF, чие рангирање има пет нивоа, од „многу сериозна“ до „добра“.
Во исто време, процентот на населението што живее во земја каде што слободата на медиумите е оценета како „добра“ се намали од 20 проценти на „помалку од еден процент“.
Македонија пред САД
Само седум земји од Северна Европа, предводени од Норвешка, спаѓаат во оваа категорија.
„Во последните 25 години, просечната оценка за сите проучувани земји никогаш не била толку ниска“, додава организацијата.
Според достапните податоци од 2025 година, Македонија е на 45-то место од 180 земји на скалата за слобода на медиумите.
Во целиот регион подобро рангирани од Македонија се Црна Гора која е на 41 место и Словенија на 36.
– Иако новинарите не работат во непријателска средина, широко распространетата дезинформација и недостатокот на професионализам придонесуваат за намалување на довербата на општеството во медиумите, што ги изложува независните медиуми на закани и напади. Понатаму, владините претставници имаат тенденција да имаат лош и понижувачки став кон новинарите, стои во извештајот за Македонија.
Соединетите Американски Држави, кои спаѓаат во категоријата „проблематична ситуација“, паднаа за седум места на 64-то место, а сега се наоѓаат помеѓу Боцвана и Панама.
Покрај нападот на републиканскиот претседател врз печатот, што е „систематска практика“, RSF пишува дека ова резултирало со притворање и последователна депортација на салвадорскиот новинар Марио Гевара, кој ги осуди апсењата на мигрантите во Соединетите Американски Држави, и драстично намалување на финансирањето за американското меѓународно аудиовизуелно емитување.
„Повеќекратни пречки“
„Нападите врз новинарите се менуваат. Новинарите сè уште се убиваат, новинарите сè уште се затвораат, но притисоците сега се економски, политички и правни“, изјави за AFP Ан Боканде, уредничка на Репортери без граници (RSF).
Иако влошувањето на ситуацијата се објаснува со вооружени конфликти, организацијата исто така укажува на зајакнувањето на политичките режими во последните години.
RSF го истакнува драматичното влошување на ситуацијата во Ел Салвадор (143-то место), кој падна за 105 места од 2014 година и почетокот на војната против криминалните банди Мара, и Грузија (135-то место), која падна за 75 места од 2020 година поради „забрзувањето на репресијата“.
Најголемото влошување во 2026 година е забележано во Нигер (120-то место, пад од 37 места), симбол на „влошувањето на слободата на печатот во Сахел во последните години“, поради „напади од вооружени групи и владејачка хунта“, пишува „Репортери без граници“.
„Некои земји некогаш беа светилници на слободата на печатот, но тоа значително се влоши со доаѓањето на власт на воените режими, како во Мали (121-во место) и Буркина Фасо (110-то место)“, додава Ан Боканде.
Саудиска Арабија (176-та, пад од 14 места), каде што државата го погуби колумнистот Турки ал-Џасер во јуни, „е единствен настан во светот“. Таа земја, заедно со Русија, Иран и Кина, е на самото дно на рангирањето, кое го затвора Еритреја (180-та).
Спротивно на тоа, Сирија (141-ва) скокна за 36 места по падот на режимот на Башар ал-Асад.
SLAPP тужби
Од петте критериуми за мерење на слободата на медиумите на RSF, индикаторот за правната рамка е оној што најмногу се влошил до 2025 година.
„Законите за национална безбедност, како што се оние против тероризмот или оние што ги штитат тајните на националната безбедност, сè повеќе го ограничуваат обемот на работа кога тоа е посредувано од новинарството. Русија е шампион во оваа област, но влијанието се чувствува и во демократиите“, истакна Ан Боканде.
Друго оружје е „SLAPP тужбата“, кратенка за „Стратешки акции против јавното учество“. Станува збор за неосновани правни дејствија што моќни поединци или компании ги користат за заплашување, финансиски исцрпување, економски оцрнување, ширење лажни вести и замолчување на критичарите (новинари, активисти) кои јавно зборуваат за теми од јавен интерес, а нивната крајна цел е да ги заплашат новинарите.
Тоа е глобален феномен, што во Гватемала е илустрирано со случајот на основачот на „Ел Периодико“, Хозе Рубен Замора, кој беше осуден на неколку години затвор по истрага за политичка корупција. Но, РСФ го осуди истиот тренд во Франција во неодамнешна студија за локалните медиуми.
„Законите сè повеќе ги дискредитираат новинарите и тие треба да ги заштитат“, забележува уредникот на организацијата.
Тој додава дека „алатките сè уште постојат“, цитирајќи ја регулативата на Европската комисија за слободата на медиумите („Европски закон за слобода на медиумите“), која стапи на сила во 2025 година, како и европската директива против тужбите на SLAPP.