Неодамна објавените документи од Архивата за национална безбедност на САД повторно отворија едно од најмрачните поглавја од Студената војна, програмите на ЦИА за контрола на однесувањето, употребата на психоактивни супстанции и експериментите што подоцна станаа познати како МК-Ултра.
Според истражувањето на американскиот портал „The Intercept“, декласифицираните материјали директно потврдуваат за прв пат дека севернокорејските воени заробеници, кои биле во американски притвор во 1950-тите, биле меѓу првите субјекти на раните експерименти на ЦИА, како дел од проектот „Сина птица“, претходниците на подоцнежните програми „Артичока“ и МК-Ултра.
Станува збор за документ објавен како дел од збирката „ЦИА и науките за однесување: контрола на умот, експерименти со дрога и МКУЛТРА“, која собира повеќе од 1.200 записи за една од најконтроверзните програми во историјата на американската разузнавачка служба.
Националната безбедносна архива наведува дека ЦИА, под различни кодни имиња, вршела експерименти со лекови, хипноза, изолација, сензорна депривација и други методи врз луѓе кои често не знаеле дека се дел од тајна програма.
Досега, учеството на Корејците во овие експерименти најмногу се споменувало во книгата на новинарот Џон Маркс „Во потрага по манџурскиот кандидат“ од 1979 година.
Маркс напишал дека во октомври 1950 година, група од 25 неименувани севернокорејски воени затвореници биле избрани да се подложат на таканаречени напредни техники на испрашување.
Новообјавените документи, сепак, даваат официјална потврда за она што било познато со децении само преку фрагментарни наводи.
Во документите се наведува дека главната цел на проектот била да се развијат методи кои, со употреба на полиграфи, лекови и хипноза, ќе постигнат „највисоки резултати“ во испрашувањето.
Планот од април 1950 година предвидувал формирање на специјални тимови составени од психијатри, хипнотизери и полиграфски техничари.
Проектот бил одобрен како исклучително чувствителен и таен, а знаењето за него требало да биде ограничено на најтесниот круг луѓе во агенцијата.
Особено вознемирувачки се прашањата што службениците на ЦИА сакаа да ги решат со експерименти: дали е можно да се принуди некое лице да дејствува спротивно на сопствените морални верувања, дали личноста може да се „промени“ и колку долго би траела таквата промена, како и дали е можно да се предизвика целосна амнезија под сите услови.
Во документите се споменуваат и планови за набавка на уреди за тајно инјектирање седативи, како и модификации на предмети што би можеле да послужат во тајни операции.
Според „Интерсепт“, извештај од 1951 година го забележува постоењето на проект во Јапонија и Кореја во кој американската војска користела полиграфски испитувач и тим психијатри и психолози за работа со корејски воени затвореници. Тоа е еден од најдиректните индиции што ги поврзуваат раните експерименти на ЦИА со затворениците од Корејската војна.
Документацијата покажува дека експериментите имале и поширок идеолошки контекст.
На состаноците на американските, британските и канадските разузнавачки службеници, тие разговарале за психолошка војна, начини за борба против комунизмот, „продажба“ на демократијата и спречување на пенетрација на комунистичките идеи во синдикатите.
Во исто време, запис од мај 1950 година покажува дека од военото здравство било побарано да вклучи документи од Нирнбершкиот судење поврзани со психоактивни супстанции, наркоанализа и специјални техники на испрашување во материјалите за анализа.
Со години, официјалното оправдување за развојот на вакви програми се базирало на тврдења дека американските војници во Корејската војна биле изложени на техниките на „перење мозок“ на непријателот.
Овој мотив подоцна влегол во популарната култура, првенствено преку романот и филмовите „Манџурискиот кандидат“.
Сепак, декласифицираните документи укажуваат дека самата ЦИА немала цврсти докази дека Кинезите или Севернокорејците користеле такви софистицирани техники врз американските затвореници.
Во сведочењето од 1983 година, Сидни Готлиб, хемичар на ЦИА и една од клучните фигури во програмата МК-Ултра, изјавил дека по темелни проверки немало докази дека американските воени заробеници во Кореја биле подложени на хипноза или психоактивни агенси.
Сепак, меморандум од 1952 година до Ален Далес ја наведува логиката што очигледно ја водеше агенцијата: отсуството на докази не било прифатено како доказ дека непријателот не користел такви методи.
Националната безбедносна архива истакнува дека многу од оригиналните досиеја на MK-Ultra биле уништени во 1973 година по наредба на тогашниот директор на ЦИА, Ричард Хелмс, но дека сепак преживеаните документи го откриваат постојаниот обид на агенцијата да развие методи за бришење и преобликување на човечкиот ум.
Новите документи затоа не само што додаваат на историјата на тајната програма, туку и потврдуваат дека во име на паранојата од Студената војна, луѓето во притвор, вклучително и воените затвореници, биле користени како средство за тестирање на границите на контролата врз поединецот.
Историјата на Корејската војна, честопати нарекувана „заборавена војна“, на тој начин добива уште еден темен слој – оној што покажува дека понекогаш заборавањето не е резултат на времето, туку намерно прикривање.