Повеќе од два месеци откако беше избран за врховен лидер на Иран, Моџтаба Хамнеи сè уште не се појавил јавно ниту проговорил јавно.
Сепак, додека шпекулациите за здравјето и местото каде што се наоѓа скриениот лидер се ширеа, иранските власти во последните недели почнаа да објавуваат низа информации за неговата состојба, обидувајќи се да им покажат на нацијата и на неговите непријатели дека тој не само што е добро, туку и целосно ја контролира ситуацијата.
Претседателот Масуд Пезешкијан јавно изјави за прв пат овој месец дека се сретнал со Хамнеи.
Неколку дена подоцна, беше објавено дека врховниот лидер разговарал со командантот на Генералштабот на Централната воена команда, пишува Фајненшл тајмс.
Исламската Република, исто така, објави најдетални информации досега за повредите што ги претрпе Хамнеи во нападот на 28 февруари врз комплексот на неговиот татко и покојниот врховен лидер Али Хамнеи на почетокот на војната, обидувајќи се да ги замолчи извештаите дека неговата нога е ампутирана и дека претрпел тешки повреди на лицето.
Мазахер Хосеини, свештеник и шеф на протоколот во канцеларијата на врховниот лидер, овој месец изјави дека Хаменеи го преживеал бомбардирањето во кое загинаа неговиот татко, сопругата и другите членови на семејството бидејќи во тој момент бил веднаш пред целната зграда.
„Тој бил на пат и се спремал да се искачи по скалите кога ракетата ја погодила целта… Ајатолахот Моџтаба бил погоден од ударниот бран и фрлен на земја“, рече Хосеини.
„Неговото колено и грбот се лесно повредени. Во меѓувреме, грбот му се опорави, а коленото наскоро ќе се опорави.“
„Мора да бидете трпеливи“, додаде Хосеини.
„Тие ќе се појават и ќе одржат говори кога ќе дојде вистинското време.“
Серија официјални изјави за Хаменеи беа дизајнирани да ја испратат пораката дека тој е задолжен и ќе ја донесе конечната одлука дали Техеран прифаќа договор со САД за завршување на војната, по недели напнати преговори за нуклеарната програма на Иран и повторното отворање на Ормутскиот теснец.
Иранските претставници станаа поотворени за состојбата на Хамнеи по критиките за разговорите од страна на ултра-тврдокорните кои се противат на какви било отстапки, но и да ги смират шпекулациите дека моќната Револуционерна гарда всушност ја води земјата.
„Тие сакаат да покажат дека ништо не се променило… врховниот лидер беше на врвот на системот и сè уште е на врвот на системот. И дека е жив, функционален и ја контролира ситуацијата “, рече Вали Наср, поранешен американски функционер и професор на Uниверзитетот Џонс Хопкинс.
Тој додаде дека Револуционерната гарда, исто така, сака да покаже дека „не ја води земјата и дека Хамнеи не е само фигура без вистинска моќ“.
Американскиот претседател Доналд Трамп, кој јавно изрази фрустрација поради недостатокот на напредок во тајните разговори и одбивањето на Техеран да попушти на неговите барања, минатиот месец се пожали дека раководството на Иран е „целосно хаотично“ и дека тие „немаат поим кој е нивниот лидер“.
Ваквите изјави беа дополнително поттикнати од отворените критики за разговорите од страна на ултра-тврдокорните ирански пратеници од таканаречената фракција Пајдари, поттикнувајќи шпекулации за внатрешни борби во владејачкиот систем на Иран.
Теократскиот систем долго време е составен од сопернички табори, различни политички фракции и центри на моќ, додека врховниот лидер традиционално го имал последниот збор за клучните прашања од домашната и надворешната политика.
Таткото на Моџтаба, Али Хамнеи, кој владееше со Иран 37 години, имаше децениско искуство во управувањето со фракциските конфликти, а Иранците се навикнати нивниот врховен лидер да одржува редовни говори и јавни појавувања.
Но, Моџтаба (56) се држеше настрана дури и пред да го наследи својот татко.
Неговиот глас се слушна јавно дури за прв пат во кратко видео објавено во 2024 година, во кое тој го објави крајот на своите религиозни студии во Ком.
Во март, државната телевизија објави уште едно видео во кое тој предава на група студенти по теологија на едно од своите предавања. Датумот на тоа снимање, направено пред војната, не е наведен.
Откако беше именуван за врховен лидер во март по тајните состаноци на Собранието на експерти, Хамнеи испраќаше само писмени изјави до државните медиуми.
На почетокот, дури имаше и шпекулации за тоа дали е воопшто жив.
Портпаролот на иранското Министерство за здравство, Хосеин Керманпур, изјави оваа недела дека лицето на Хамнеи не е нагрдено и дека ниту еден од неговите екстремитети не е ампутиран.
Дипломатите велат дека тој функционира како лидер, но дека комуникациите меѓу Хамнеи, владата и војската се попречени од безбедносните мерки поради страв дека Израел може да се обиде да го убие.
Според дипломатите, пораките биле пренесувани рачно за да се избегне употребата на комуникациски уреди што може да се следат.
Еден дипломат рече дека развил структура на управување и формирал два комитета за водење на медијациските напори што му поднесуваат извештаи – еден помал и еден поголем.
Тие вклучуваат воени команданти, политичари и поранешни владини претставници.
Друг дипломат рече дека Револуционерната гарда, најмоќната воена сила во републиката, е единствено одговорна за неговата безбедност.
Моџтаба Хамнеи развил блиски врски со Гардата откако служел како волонтер во војната меѓу Иран и Ирак во 1980-тите.
Си-Ен-Ен овој месец објави дека американските разузнавачки агенции веруваат дека Хамнеи има клучна улога во обликувањето на воената стратегија заедно со високи ирански функционери.
Пезешкијан рече дека неговата средба со новиот лидер траела речиси два и пол часа и дека била „срдечна“, „директна“ и „отворена“.
Иранскиот аналитичар Саид Лајлаз рече дека планот за децентрализација на донесувањето одлуки што го надгледувал таткото на Хамнеи пред војната во случај на американско-израелски напад им овозможил на воените команданти поголема автономија во раните денови од војната.
Тој додаде дека, со оглед на тоа што бројни високо рангирани политички и воени лидери биле убиени за време на конфликтот, на новото раководство ќе му треба време да ги консолидира структурите.
„Ќе биде потребно време помладиот Хамнеи да добие еднаква контрола врз сите делови од иранската влада, особено на воено ниво, што ја имал постариот Хамнеи“, рече Лајлаз.
„Колку што разбираме, геополитичките и стратешките одлуки ги донесува лично ајатолахот Хамнеи, се разбира со помош на највисокото воено раководство.“
Но, Али Ваез, експерт за Иран во Кризната група, верува дека Хамнеи повеќе дејствува како „печат на одобрување“ за командантите на Гардата, вклучувајќи го и новиот началник на силите Ахмад Вахиди и други високи функционери.
Меѓу нив се Мохамед Багер Галибаф, моќниот претседател на парламентот кој ги води преговорите на Иран со САД и е близок до Гардата, и Мохамед Багер Золгхадр, ветеран од Гардата кој беше назначен за секретар на Врховниот совет за национална безбедност за време на војната.
Галибаф, кој ја предводеше иранската делегација на разговорите со САД во Исламабад минатиот месец, не е виден јавно во Иран од првите денови од војната, додека Вахиди и Золгхадр исто така беа отсутни.
Пезешкијан, од друга страна, претседава со советот за безбедност и ги води секојдневните државни работи, но аналитичарите велат дека тој има само секундарна улога во дипломатијата со САД и воените работи.
„Хамнеи не ги носи клучните одлуки, туку мала група водачи на Револуционерната гарда кои соработуваат долго време – луѓе како Галибаф, Вахиди и Золгхадр“, рече Ваез. „Фундаменталните прашања сè уште не се одговорени – дали тие ќе се појават повторно?“
Сепак, Наср верува дека иако војната го зголеми влијанието и моќта на Гардата, ситуацијата „не е баш како пакистанската војска“, која го има последниот збор за повеќето клучни одлуки за надворешна политика.
„Тој мора да ја слуша Гардата, тие ја водат војната; тие се одговорни за одбраната на земјата; тие влијаат врз него. Но, тоа не е целосно под нивна контрола, мислам дека тоа е претерување“, рече Наср.
„Тешко е да се каже дали не се среќава со многу луѓе затоа што не му дозволуваат или затоа што е премногу опасно да се изложи на многу луѓе. Тоа ќе остане нејасно некое време.“
Аналитичарите веруваат дека оваа неизвесност ќе трае сè додека режимот верува дека постои опасност од продолжување на војната и нови обиди за атентат врз нејзините водачи.
„Луѓето што ги носат овие одлуки сакаат да бидат сигурни дека земјата нема да избира нов лидер на секои неколку недели или месеци“, рече Фоад Изади, професор на Универзитетот во Техеран.
„Се спроведуваат безбедносни мерки за Бенјамин Нетанјаху повеќе да не може да убива ниту еден од нашите лидери“.