Мотивите за нападот на САД врз Венецуела и за апсењето на венецуелскиот претседател Николас Мадуро се веројатно бројни, но јавноста само маргинално ги допре навестувањата за стратегијата на Белата куќа, која треба да ја зајакне позицијата на „петродоларот“, пишува колумнистот на Ројтерс, Џејми Мекгивер.
Во моментов, производството на нафта во Венецуела е скромно и изнесува само еден милион барели дневно, а резервите се најголеми во светот и, според некои проценки, достигнуваат дури 300 милијарди барели, што е 17 проценти од вкупните светски резерви, според Џејми Мекгивер.
Претседателот на САД, Доналд Трамп, јасно посочи дека САД се заинтересирани да го искористат овој огромен потенцијал, а американските нафтени гиганти треба да ја ревитализираат пропаднатата нафтена индустрија на Венецуела во неговите планови.
Задржувањето на тоа потенцијално огромно идно производство во американската „орбита“ би влијаело на енергетските пазари, но исто така би ја обезбедило позицијата на петродоларот, алатка која долго време ја гарантира доминацијата на САД во светскиот финансиски систем.
Подемот на Кина
Терминот „петродолар“ е измислен во 1970-тите, кога САД и Саудиска Арабија се согласија да тргуваат со нафта во долари на светскиот пазар, создавајќи нов извор на побарувачка за доларот и консолидирајќи ја стратешката, економската и политичката моќ на САД.
На врвот на својата моќ, петродоларот веројатно бил во периодот од 2002 до средината на 2008 година, кога цените на нафтата биле близу 150 долари за барел.
Во тоа време, САД биле најголемиот увозник на сурова нафта во светот, што им давало на земјите производители огромни суфицити во трговијата со САД.
Извозниците на „црно злато“ инвестирале голем дел од тој суфицит во американски државни обврзници, враќајќи ги парите во САД.
Ова пак значело пониски приноси на американските државни обврзници и пониски трошоци за задолжување на САД.
Во 2026 година, ситуацијата е сосема поинаква, предупредува колумнистот на Ројтерс.
Благодарение на исклучителниот напредок во производството на нафта од шкрилци, САД денес се најголемиот светски производител на нафта, а од 2021 година и нето извозник на „црно злато“.
Голем број други производители, како што е Саудиска Арабија, почнаа да го надоместуваат сопствениот буџетски дефицит со вишоците што им ги носи извозот на нафта во надворешната трговија.
Подемот на Кина на позиција на економска суперсила и новите политички поделби истовремено го намалија уделот на глобалната трговија деноминиран во долари.
Нема официјални податоци, но се проценува дека денес дури 20 проценти од светската трговија со нафта се плаќа во други валути, како што се евра или јуани.
Односот помеѓу доларот и нафтата исто така се промени, предупредува Мекгивер.
Петродоларот слабее
Девизниот курс на доларот и цените на нафтата долго време беа во конфликт бидејќи зајакнувањето на доларот ја ослабна куповната моќ на купувачите со други валути, а со тоа и побарувачката, а резултатот би бил пониски цени на нафтата.
Така, според пресметките на аналитичарите на банката „Џеј-Пи-Еј Морган“, во периодот од 2005 до 2013 година, зголемувањето од 1 процент на пондерираната вредност на доларот доведе до пад од 3 проценти на цената на барел нафта на лондонскиот пазар.
Во периодот од 2014 до 2022 година, истиот процентен раст на вредноста на доларот значеше пад на цената на барел нафта на лондонскиот пазар за само 0,2 проценти, според колумнист на Ројтерс. Во 2025 година, нафтата поевтини, а доларот исто така ослабе.
Затоа, јасно е дека моќта на петродоларот слабее, мерено според уделот на американските државни обврзници во сопственост на земјите производители на нафта, како и уделот на приходите од продажба на нафта во глобалните текови на капитал, заклучува Мекгивер.
Конкурентност и доминација
Овие индикатори го одразуваат бавното, но континуирано слабеење на глобалниот статус на доларот во последните неколку децении, според колумнистот на Ројтерс, потсетувајќи дека уделот на доларот во девизните резерви моментално е на најниско ниво во последните 25 години.
Доларот е сè уште главна валута на светската трговија, но неговата позиција во таа област исто така слабее, забележува Мекгивер.
Кабинетот на претседателот Трамп се обидува да се спротивстави на тие трендови.
Според нив, доларот треба да биде малку послаб за да ја направи американската индустрија поконкурентна, но во исто време треба да ја задржи својата доминантна позиција на глобалните пазари.
Неодамнешните настани во Венецуела и воспоставувањето одреден степен на контрола врз најголемите докажани резерви на нафта во светот може да бидат дел од стратегијата за рамнотежа во постигнувањето на тие цели, заедно со заканите за царини за земјите кои се обидуваат да создадат алтернатива на доларот, првенствено групата БРИКС, шпекулира колумнистот на Ројтерс.
„Доларот е сè уште клучна валута на пазарот на нафта и САД се обидуваат да ја зачуваат таа позиција“, го цитираше Мекгивер Хунг Тран, експерт од американскиот тинк-тенк Атлантски совет.