Трговијата, историјата и внатрешните поделби се клучните причини зошто Европа не успева да го суспендира профитабилниот договор со Израел.
Шпанија, Ирска и Словенија повторно се обидоа да иницираат суспензија на договорот за трговија и соработка меѓу Европската Унија и Израел на состанокот на министрите за надворешни работи на ЕУ, но иницијативата беше блокирана од Германија и Италија.
И покрај растечките повици за одговорност на израелската влада за нејзините постапки во Газа и окупираниот Западен Брег, Европа останува длабоко поделена.
„Денес, кредибилитетот на Европа е во прашање“, рече шпанскиот министер за надворешни работи Хозе Мануел Албарес.
Очекувам секоја европска земја да го почитува она што Меѓународниот суд на правдата и ООН го велат за човековите права и меѓународното право. Сè друго би било пораз за Европската Унија.“
Германскиот министер за надворешни работи Јохан Вадефул го оцени предлогот како „несоодветен“, нагласувајќи дека прашањата треба да се решаваат преку „критичен и конструктивен дијалог со Израел“.
Главната причина за притисокот е војната во Газа, во која од октомври 2023 година се убиени повеќе од 72.000 Палестинци, а илјадници се водат како исчезнати.
Поголемиот дел од инфраструктурата беше уништен, а против Израел беа покренати постапки за геноцид пред Меѓународниот суд на правдата.
Во исто време, израелските населби на окупираниот Западен Брег брзо се шират, што е спротивно на меѓународното право.
Владата на премиерот Бенјамин Нетанјаху, исто така, го протурка законот за смртна казна, кој во пракса се применува на Палестинците, и се обидува да го ограничи европското финансирање на организациите што документираат кршења на човековите права.
Очигледна цел
Во фокусот на критиките е Договорот за асоцијација меѓу ЕУ и Израел од 2000 година, клучна рамка за политички и економски односи што им обезбедува на Израелците привилегиран пристап до европскиот пазар. Но, тој исто така содржи клаузула за човекови права: Член 2 предвидува дека односите се засноваат на нивно почитување, што е она што сега го бараат активистите.
„Повеќе од еден милион потписи на европски граѓани стигнаа до Европската комисија со барање за суспендирање на договорот“, рече Хосни Абиди, професор по меѓународни односи на Универзитетот во Женева, додавајќи дека Израел ги крши неговите фундаментални одредби.
ЕУ е најголемиот трговски партнер на Израел.
Трговијата со стоки изнесуваше 42,6 милијарди евра во 2024 година, а делумното суспендирање би можело да влијае на околу 5,8 милијарди евра од израелскиот извоз.
Но, договорот е важен и за науката.
„Без европска поддршка, истражувањето и развојот во Израел целосно би пропаднале“, предупредува Моханад Мустафа, професор и политички аналитичар.
Спротивставени интереси и историја
Главната пречка за суспендирање лежи во сложеното донесување одлуки и длабоките поделби меѓу членовите.
За целосно суспендирање е потребна едногласност од сите 27 држави, а дури и за делумните мерки е потребно широко мнозинство, што им дава на големите држави како Германија одлучувачко влијание.
„Германија не може да му го сврти грбот на Израел поради наследството од Втората светска војна и Холокаустот“, објаснува Скот Лукас, професор по меѓународни односи на Универзитетот во Бирмингем.
Од друга страна, земји како Ирска покажуваат посилна емпатија кон Палестинците поради сопствената историја.
Во меѓувреме, Израел гради односи со европските десничарски популистички влади за да избегне санкции.
„Стратешките сојузници на Израел во Европа се десничарски популисти… Но, Израел соработува со нив затоа што тие го поддржуваат колонијалниот проект на Западниот Брег“, вели Мустафа.
Во исто време, владата на Нетанјаху често ги обвинува критичарите за антисемитизам. Сепак, како што истакнува Мустафа, „она што го загрижува Израел е колапсот на неговиот наратив за жртва во европските општества“.
Промена од долу?
Иако суспендирањето на договорот во моментов е тешко да се постигне, притисоците растат, а некои земји веќе преземаат еднострани чекори.
Италија го суспендираше одбранбениот договор со Израел, а Шведска и Франција се залагаат за повисоки тарифи за производите од населбите.
Сè повеќе европски институции, исто така, ја прекинуваат соработката со израелските партнери.
Фрустрацијата од неодлучноста на ЕУ, како што вели Лукас, „ќе поттикне пристап од долу нагоре“.
Додека бројот на жртви во Газа продолжува да расте и покрај повеќемесечното „примирје“, Брисел се соочува со растечки притисок и сè поочигледен јаз помеѓу вредностите што ги застапува и економските интереси што ги штити.