Европската Унија се подготвува да го засили тестирањето на правилата што ги обврзуваат 27-те земји-членки да обезбедат меѓусебна помош во кризни ситуации.
Ова се должи на сè поочигледното слабеење на посветеноста на Вашингтон кон НАТО и европската безбедност под водство на американскиот претседател Доналд Трамп.
На самитот во Кипар, кој започнува подоцна овој четврток, лидерите ќе работат на оперативен план за најдобро користење на воените, безбедносните, трговските и другите ресурси на ЕУ во време на потреба, изјави кипарскиот претседател Никос Христодулидес, според Асошиејтед Прес.
Како Член 5 од НАТО
Кон средината на мај, претставниците на ЕУ ќе учествуваат во симулациски вежби за да разработат начини за примена на Член 42.7 од Договорот за Европската Унија, кој предвидува обезбедување колективна помош на членка во случај на напад или инвазија од земја како што е Русија.
Се очекува министрите за одбрана на ЕУ да спроведат слични тестови неколку недели подоцна. Вежбите се насочени кон политичко донесување одлуки и не вклучуваат воени единици, владини агенции или други ресурси на терен.
Според безбедносната гаранција од Член 5 на НАТО, нападот врз една членка се смета за напад врз сите и бара заеднички одговор, обично со воени средства, иако не исклучиво.
Активирањето се случи само еднаш, во поддршка на Соединетите Американски Држави по нападите од 11 септември, што доведе до неуспех на 18-годишната безбедносна мисија на НАТО во Авганистан.
Член 42.7 на ЕУ, дизајниран да не биде во спротивност со Член 5, беше исто така употребен само еднаш, на барање на Франција по терористичките напади во Париз во 2015 година, во кои загинаа повеќе од 130 лица, а над 400 беа повредени.
Без САД
Членот на ЕУ наведува дека ако една земја-членка е „жртва на вооружена агресија на нејзина територија“, нејзините партнери се должни да ѝ обезбедат „помош и поддршка со сите средства што им се на располагање“.
Предвидено е дека таквата помош мора да биде во согласност со Повелбата на ООН и не смее да биде во спротивност со обврските кон НАТО, а клаузулата ја почитува и неутралноста на земјите-членки како што се Австрија и Ирска.
Во случајот со Франција, земјите од ЕУ изразија солидарност и понудија поддршка.
Франција потоа ги повика партнерите да ги засилат напорите во борбата против меѓународниот тероризам, ослободувајќи ги француските сили за голема безбедносна операција на домашна територија.
Слични вежби за тестирање на примената на член 42.7 беа одржани и во текот на изминатата деценија.
Сепак, растечките сомнежи за посветеноста на Америка кон НАТО и идното членство на Украина, разорена од војна, во ЕУ, им дадоа на подготовките ново ниво на итност.
Неодамнешните размислувања за тоа како Европејците би можеле да се одбранат се забрзаа откако Трамп се закани дека ќе го анектира Гренланд, кој е полуавтономен дел од Кралството Данска, членка на НАТО.
Можности и проблеми
Неколку европски земји испратија мал број војници на тој огромен остров покрај брегот на Канада во симболичен чин на солидарност со Данска.
Трамп луто објави дека ќе воведе тарифи за земјите учеснички, но на крајот се повлече.
Одлуката на Трамп да влезе во војна со Израел против Иран дополнително ја оправда потребата од планирање.
Иранскиот одмазднички напад во март беше насочен кон британска воена база на Кипар, медитеранскиот остров кој моментално претседава со Советот на ЕУ.
За разлика од НАТО, кој е исклучиво безбедносна организација, ЕУ има на располагање многу поразновиден сет на алатки.
Тие се движат од воена сила до примена на санкции, гранична контрола и трговски и визни политики.
Степенот до кој овие и други мерки би можеле да се користат во време на криза ќе биде повторно тестиран во наредните недели, додека војните на Блискиот Исток, кои го окупираат вниманието на САД, и во Украина, тлеат.
„Не знаеме што би се случило ако некоја земја-членка го активира тој член“, изјави Христодулидес за АП. „Таму има голем број проблеми“.