Претседателот на САД, Доналд Трамп, во последните месеци постојано тврдеше дека американските воени операции сериозно ги ослабнале одбранбените и ракетните капацитети на Иран, но неговата последна изјава привлече големо внимание и нови контроверзии во американските политички и безбедносни кругови.
Трамп, всушност, тврдеше дека Соединетите Американски Држави целосно ја уништиле иранската морнарица, велејќи на својата платформа Truth Social дека Иран некогаш имал 159 воени бродови, но дека денес „секој од нив лежи на дното на морето“.
Ваквата изјава доаѓа во време на зголемени тензии на Блискиот Исток, застојани дипломатски преговори меѓу Вашингтон и Техеран и растечки стравувања од можен нов регионален конфликт што би можел да го дестабилизира целиот Персиски Залив.
Сепак, речиси истовремено со тврдењата на Трамп, американскиот „Њујорк тајмс“ објави информации од доверливи разузнавачки проценки кои покажуваат сосема поинаква слика за ситуацијата на терен.
Според документите подготвени претходно овој месец, Иран успеал да реактивира голем дел од својата воена инфраструктура, вклучувајќи ракетни бази, подземни објекти и системи за лансирање.
Ова сериозно ги доведува во прашање повеќемесечните тврдења на администрацијата на Трамп дека воената моќ на Иран е практично уништена.
Според извори запознаени со проценките на американските разузнавачки служби, Иран повторно воспоставил оперативен пристап до дури 30 од вкупно 33 ракетни локации долж Ормутскиот теснец, еден од стратешки најважните морски премини во светот.
Тоа е област низ која минува голем дел од светската трговија со нафта и течен гас, поради што секоја дестабилизација на таа област предизвикува загриженост кај глобалните пазари и големите светски сили.
Американските воени аналитичари предупредуваат дека фактот што ракетните бази на Иран се повторно активни значи дека Техеран сè уште има можност да ги загрози американските воени бродови, воените бази на сојузниците во регионот, како и меѓународните танкери што минуваат низ Ормускиот теснец секој ден.
Токму затоа овој премин е едно од најнапнатите геополитички жаришта во светот со децении.
Според проценките на разузнавањето, Иран сега повторно користи мобилни платформи за лансирање за да ги преместува ракетите помеѓу различни локации, што го отежнува нивното следење и уништување.
Ваквите мобилни системи се особено важни бидејќи овозможуваат брзо движење на ракетите и ја намалуваат ранливоста на воздушни напади.
Во одредени случаи, ракетите можат да се лансираат директно од подземни објекти, што дополнително ги комплицира можните воени операции на САД или Израел.
Само три ракетни локации долж Ормускиот теснец во моментов се сметаат за целосно онеспособени, додека останатите се делумно или целосно повторно функционални.
Ова покажува дека Иран, и покрај сериозната штета што ја претрпе за време на неодамнешните конфликти и саботажи, успеа релативно брзо да ги обнови клучните делови од својата воена инфраструктура.
Проценките, исто така, наведуваат дека Иран сè уште има околу 70 проценти од своите мобилни лансери за ракети и приближно 70 проценти од својот предвоен ракетен арсенал.
Ова се првенствено балистички ракети со среден дострел кои можат да стигнат до американските бази во регионот, како и до цели во Израел, Саудиска Арабија и други земји на Блискиот Исток.
Покрај тоа, Иран сè уште поседува одреден број крстосувачки ракети дизајнирани да напаѓаат морски и копнени цели со краток дострел.
Американските воени разузнавачки агенции, користејќи сателитски снимки, електронски надзор и податоци собрани од повеќе извори на терен, исто така проценија дека Иран повторно воспоставил пристап до речиси 90 проценти од своите подземни складишта и објекти за лансирање низ целата земја.
Голем дел од овие објекти се наоѓаат длабоко под земја, во планински области, поради што е исклучително тешко целосно да се уништат дури и со најсовремените бомби-разбивачи на бункери.
Токму овие подземни комплекси претставуваат основа на воената стратегија на Иран во последните дваесет години.
По искуствата од војната со Ирак и континуираните закани од Вашингтон и Тел Авив, Техеран инвестираше огромни ресурси во развој на мрежа од скриени бази, тунели и подземни магацини за да обезбеди опстанок на своите ракетни сили дури и во случај на голема војна.
Објавените наоди на американските разузнавачки служби сериозно ги поткопуваат претходните изјави на Трамп и тогашниот министер за одбрана Пит Хегсет, кои тврдеа дека иранската војска е „уништена“ и дека повеќе не претставува сериозна закана за американските интереси.
Критичарите во рамките на американскиот политички естаблишмент сега предупредуваат дека јавноста можеби добила многу пооптимистичка слика отколку што покажуваат фактичките податоци на терен.
Во меѓувреме, од Техеран доаѓаат пораки кои дополнително ги зголемуваат тензиите. Портпаролот на иранското Министерство за одбрана, бригаден генерал Реза Талаеи, изјави дека секоја закана или агресија врз Иран ќе биде дочекана со „итен и жален одговор“.
Тој нагласи дека Иран веќе ја докажал својата способност да ја брани земјата, и дипломатски и воено, и додаде дека Техеран нема да толерира обиди за воен притисок или дестабилизација.
Сè се случува во момент на длабок застој во преговорите меѓу Иран и САД, кои се посредувани од Пакистан.
Преговорите беа дополнително комплицирани откако Трамп го отфрли најновиот ирански предлог и продолжи да врши притисок врз иранските пристаништа и трговски патишта.
Во исто време, Вашингтон се обидува да одржи силно воено присуство во Персискиот Залив, додека Иран демонстрира способност за брзо обновување на своите одбранбени системи.
Аналитичарите предупредуваат дека најголемата опасност лежи токму во оваа комбинација од политичка реторика, воени проценки и блокирани преговори.
Додека американската администрација јавно зборува за уништување на воената моќ на Иран, разузнавачките извештаи покажуваат дека Иран сè уште има значајни ракетни капацитети и капацитети за одвраќање.
Таквата несовпаѓање помеѓу политичките изјави и реалната ситуација на теренот би можела да доведе до сериозни погрешни пресметки, а со тоа и до нова ескалација на конфликтите на Блискиот Исток, регион кој со децении е една од најнестабилните области во светот.