Американскиот претседател Доналд Трамп во последните месеци сè поотворено го критикува НАТО, а тензиите дополнително се зголемија откако сојузниците не се согласија околу војната на САД со Иран.
Во една од најдиректните изјави, тој рече дека „апсолутно“ размислува да ја напушти алијансата, нагласувајќи: „Разочаран сум од нив… ако некогаш ни требаа, тие немаше да бидат таму“.
Иако сè уште не презел конкретни чекори, реториката и сè почестото дистанцирање од сојузниците го поставуваат прашањето – што би можеле да направат САД во пракса ако одлучат да тргнат по тој пат?
Експертите наведуваат неколку сценарија, од политички притисок до целосно излегување од алијансата.
Првото и најверојатно сценарио е продолжување на реториката.
Трамп веќе го доведува во прашање клучниот принцип на колективна одбрана, познат како Член 5 на НАТО, и испраќа пораки што ја поткопуваат довербата меѓу сојузниците.
Францускиот претседател Емануел Макрон предупреди:
„Ако секој ден создавате сомнеж во врска со вашата посветеност, ја празните алијансата од нејзиното значење“.
Експертите истакнуваат дека ваквите пораки го ослабуваат одвраќањето и можат да ги охрабрат противниците како Владимир Путин, пишува Политико.
Постојат модели
Друго сценарио вклучува блокирање на работата во рамките на алијансата.
Бидејќи НАТО функционира врз основа на принципот на консензус, САД би можеле да го отежнат донесувањето одлуки или да ги спречат одредени иницијативи.
Исто така, би можеле да ги намалат финансиските придонеси или да вршат политички притисок врз сојузниците кои не ги исполнуваат целите за трошење на одбраната.
Иако ова нема веднаш да ја сруши алијансата, значително би го забавило нејзиното функционирање.
Третата опција е повлекување на американските трупи од Европа. Моментално има помеѓу 67.000 и 85.000 од нив, распоредени низ десетици бази.
Иако законот го ограничува опсегот на таков потег, дури и делумно повлекување би можело да ги ослаби одбранбените способности.
Сепак, експертите веруваат дека ова сценарио е помалку веројатно бидејќи военото присуство на САД во Европа овозможува побрза реакција на глобалните кризи.
Четвртото сценарио е таканареченото „меко излегување“ – без формално напуштање на алијансата.
Ова би можело да вклучува повлекување од заедничко воено планирање или бојкотирање на клучни состаноци.
Таквиот потег практично би го парализирал донесувањето одлуки во рамките на НАТО.
Историски гледано, сличен потег направи Франција во 1966 година, но улогата на САД во алијансата е многу поголема, па последиците би биле многу посериозни.
Најрадикалното сценарио е целосно излегување од НАТО.
Тоа е правно сложен процес кој бара поддршка од Сенатот на САД, но постојат начини претседателот да се обиде да го заобиколи Конгресот.
Таквата одлука речиси сигурно би предизвикала правни спорови и политичка криза, но исто така длабоко би ја потресла безбедносната архитектура на Европа.
И покрај сè, некои дипломати веруваат дека засега нема причина за паника, иако признаваат дека повлекувањето на САД од клучните активности би претставувало сериозен проблем.
Како што предупреди еден висок функционер на НАТО:
„Тешко е да се замисли НАТО без учество на САД – и тоа треба да влијае на секоја таква одлука“.