На 10 април 2025 година, Ројтерс објави дека некои инвеститори од Силициумската долина и соработници на Трамп ја разгледуваат идејата Гренланд како технолошки „град на слободата“ со минимална регулација да стане американски проект.
Девет месеци подоцна, амбицијата на американскиот претседател Доналд Трамп САД да го преземат Гренланд се интензивираше во вистинска политичка и геостратешка криза.
Трамп постојано јавно повторуваше дека САД „мора да го имаат Гренланд“ за национална и глобална безбедност, тврдејќи дека контролата врз островот ќе спречи да биде заземен од Русија или Кина и ќе им обезбеди на САД стратешка предност на Арктикот.
Претседателот на САД дури и не ги исклучува воените опции за стекнување контрола, додека Брисел најави безбедносни мерки за арктичката област и силно го отфрла секој обид за кршење на суверенитетот на Данска и Гренланд.
Поради сè, избувна жесток политички конфликт меѓу Трамп и Европа.
Во таква атмосфера, среде стратешки расправии за одбранбените и енергетските ресурси и растечките тензии во НАТО и ЕУ, како и фактот дека Русија и Кина јасно негираат дека имаат планови околу Гренланд, се поставува прашањето дали мотивите за американскиот притисок врз Гренланд се навистина првенствено безбедносни и геополитички, или дали се во игра и други, помалку декларирани интереси.
Во продолжение на статијата, ви го пренесуваме текстот на Ројтерс од април.
„Визија за Гренланд“
Додека администрацијата на Трамп ги засилува напорите за преземање на Гренланд од Данска, со купување или воена сила, некои инвеститори од Силициумската долина предлагаат да се воспостави „град на слободата“ на островот, либертаријанска утопија со минимална деловна регулатива.
Оваа информација ја открија три извори запознаени со плановите, пишува Ројтерс.
Иако разговорите се во рана фаза, идејата е сериозно сфатена од Кен Хауери, избраниот на Трамп за амбасадор во Данска, чија потврда во Конгресот се очекува во наредните месеци.
Според изворите, Хауери треба да ги води преговорите за стекнување на Гренланд.
Хауери, чија вмешаност во идејата претходно беше непозната, ко-основал фирма за ризичен капитал со технолошкиот милијардер Питер Тил, водечки поборник за градови со ниска регулатива.
Тој е исто така долгогодишен пријател на Илон Маск, главниот советник на Трамп.
Хауери одби да коментира, а Белата куќа не одговори на прашањата.
Визијата за Гренланд, според еден од изворите, би можела да вклучува центар за вештачка интелигенција, автономни возила, лансирања во вселената, микро-нуклеарни реактори и брза железница.
Овие дискусии одразуваат долгогодишно движење во Силициумската долина за воспоставување градови со ниска регулатива низ целиот свет.
Самиот Трамп вети во видео од кампањата во 2023 година дека ќе го стори истото во САД.
Застапниците користат различни имиња за варијации на идејата, вклучувајќи стартап или чартер градови, со заедничка цел да поттикнат иновации преку широки регулаторни исклучоци.
Размислувањето на администрацијата за таков потфат го нагласува растечкото влијание на технолошките магнати и сè поекспанзионистичката надворешна политика на Трамп.
Откако водеше кампања на претежно изолационистичка платформа, од неговиот избор во ноември, Трамп предложи враќање на Панамскиот канал, анексирање на Канада и реконструкција на воено разурнатата Газа по заземањето на крајбрежното земјиште од раселените Палестинци.
Стратешко значење и политички притисок
Гренланд, околу три пати поголем од Тексас со население од само 57.000, е стратешки важен за американската војска, која е стационирана таму, и содржи значајни наоѓалишта на минерали, вклучувајќи ретки земји.
Трамп не ја исклучи можноста за окупирање на Гренланд со воена сила ако Данска не сака да го продаде.
„Мора да го имаме Гренланд“, рече Трамп кон крајот на минатиот месец, додека неговиот потпретседател, Џ.Д. Венс, ја посети американската воена база на островот.
Венс го посети Гренланд со својата сопруга Уша Венс, а посетата предизвика протести од жителите на Гренланд кои, според анкетите, се во голема мера против тоа да станат дел од САД.
Островот е во сопственост на Данска, но е самоуправен.
Новиот премиер на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, рече дека посетата на САД сигнализира „недостаток на почит“.
Зборувајќи пред војниците во американската база, Венс ја обвини Данска дека не успеала да го заштити Гренланд од „многу агресивни упади од Русија, Кина и други земји“, без да даде детали за наводната агресија.
Данската влада одби да коментира за идејата градот да го основаат американски технолошки инвеститори, а владата на Гренланд не одговори на истрагата.
„Нова очигледна судбина“
Движењето „Градови на слободата“ одразува фасцинација со решавањето на новите граници на Америка, вкоренета во носталгијата за експанзијата на нацијата кон запад во 19 век.
Експанзијата во Гренланд „можеби е зората на нова манифестна судбина“, рече технолошкиот инвеститор Шервин Пишевар, осврнувајќи се на филозофијата од 19 век дека Америка е исклучителна нација со божествена мисија да освојува територија.
Питер Тил, либертаријанец и ран поддржувач на Трамп, напиша во 2009 година дека повеќе не ја смета демократијата компатибилна со слободата и се залага за бегство од политиката преку вселенска колонизација или „морско живеење“ – градење заедници во нерегулирани океани.
Ризичен капиталистот Марк Андресен, неформален советник на Одделот за владина ефикасност (DOGE) на Маск, е дел од конзорциум кој сака да изгради град надвор од Сан Франциско.
Џо Лонсдејл, исто така ризичен капиталист и неформален советник на DOGE, промовира градови со ниска регулација.
Во изјава за Ројтерс, Лонсдејл ја поздрави „експанзијата на нашата земја во Гренланд“, но не коментираше за плановите за градот.
Тил и Андресен, водечки застапници и финансиери на движењето за стартап градови, се меѓу оние кои ја поддржуваат идејата за предградие во Гренланд, велат двајца од изворите.
Ројтерс не можеше да утврди дали двајцата милијардери активно лобираат кај администрацијата на Трамп за градот на Гренланд.
Андресен одби да коментира, додека портпаролот на Тил, Џеремаја Хол, рече:
„Питер не е вклучен во никакви планови или дискусии во врска со Гренланд“.
Маск не одговори на барањата за коментар.
Тил, заедно со Андресен и Пишевар, инвестираа во Pronomos Capital, фирма за ризичен капитал која започна шест проекти за чартер градови низ целиот свет, според основачот Патри Фридман, внук на економистот Милтон Фридман.
Pronomos, исто така, инвестираше во Praxis, потфат за развој на градови кој објави финансирање од 525 милиони долари во октомври.
Инвеститорите на Praxis вклучуваат Lonsdale, фонд основан од извршниот директор на OpenAI, Сем Алтман и неговите браќа, и Пишевар.
Коосновачот на Praxis, Драјден Браун, изјави за Ројтерс дека на Praxis му се обратиле други компании за помош при воспоставување град на Гренланд.
Браун, кој го посети Гренланд минатата година, се залага за изградба на град таму делумно затоа што неговата сурова околина би можела да послужи како тест-полигон за колонизација на Марс, една од најголемите амбиции на Маск.
„Мораме да изградиме прототип на Терминус на Земјата пред да одиме на Марс“, објави Браун на X во ноември, користејќи го терминот на Маск за населба на црвената планета.
„Верувам дека Гренланд е тоа место, @elonmusk.“