Иако Русија брзо го проширува производството на беспилотни летала, таа продолжува да развива посмртоносно оружје, вклучително и напредни ракети.
Нејзината најнова крстосувачка ракета, „Изделие-30“, срамни со земја станбена зграда во Харков за само неколку секунди на почетокот на март, при што загинаа 11 лица.
Нападот претставува нов предизвик за одбраната на Украина, бидејќи ова оружје може да се лансира од тактички авиони, што ги прави руските напади многу потешки за предвидување, пишува „The Kiev Independent“.
„Погрешно е да се претпостави дека иднината им припаѓа исклучиво на беспилотните летала“, изјави Владислав Власјук, комесар за санкции на украинскиот претседател, по нападот.
Русија се стреми да произведува поевтино, но подеднакво разорно оружје, а „Изделие-30“ е пример за тој развој.
Носи поголема боева глава од својот претходник, ракетата Х-101, и може да биде испален не само од стратешки бомбардери со долг дострел како што се Ту-95МС и Ту-160, туку и од тактички авиони како што се Су-34, Су-30СМ и Су-35С, кои Русија ги користи многу почесто на бојното поле.
Ова отвора повеќе можности за Москва да лансира ракетни напади и ѝ отежнува на Украина да ги предвиди и пресретне.
Поевтино, но посмртоносно
Првата регистрирана употреба на ракетата Изделие-30 во Украина се случила кон крајот на 2025 година, според Украинската воена разузнавачка служба (ХУР).
Сепак, Анатолиј Храпчински, заменик-директор на компанијата за производство на системи за електронско војување и резервен офицер на Воздухопловните сили, наведува дека развојот на ракети бил споменат уште кон крајот на 2024 година.
„Во тоа време, Русија активно користела крстосувачки ракети бидејќи не можела да ја зголеми употребата на балистички ракети, делумно поради неуспешниот договор за набавка од Северна Кореја. Им требало некакво решение за да ги продолжат своите напади“, рече Храпчински.
Според ХУР, Изделие-30 е развиен од дизајнерското биро „Звезда“, дел од Руската корпорација за тактичко ракетно вооружување (КТРВ), која е под санкции од ЕУ, САД и неколку други земји од 2022 година.
Новата ракета не е развиена од нула, туку содржи карактеристики на систем што Русија го користи долго време.
Се проценува дека користи пневматски систем сличен на противбродската ракета Х-35У и механизам за лансирање сличен на оној на ракетите Х-101, Х-55 и Х-555.
„Изделие-30“ има распон на крилјата од три метри, носи боева глава од 800 килограми и дострел од најмалку 1.500 километри. Опремен е со сателитскиот навигациски систем „Комета-М12“ отпорен на заглавување, кој Русија го користи и на своите дронови со долг дострел.
Исто така, пронајдени се компоненти набавени од САД, Швајцарија, Кина и Холандија, од кои некои, според Влашјук, се произведени во 2023 година.
Храпчински објаснува дека „Изделие-30“ е всушност надградена верзија на ракетата Х-101, способна да носи боева глава двојно потешка од нејзиниот претходник од 400 килограми, но со помал дострел.
„Русија долго време бараше начин да ги намали трошоците, а во исто време да го зголеми товарот на ова оружје. Ракетата Х-101 има дострел од повеќе од 2.500 километри, но обично се користеше за цели до 700 километри. Најверојатно беше многу скапа“, додаде тој.
The Defence Intelligence of Ukraine has published an interactive 3D model, the main assemblies, and components of the enemy’s new cruise missile “izdeliye-30,” as well as data on 20 enterprises involved in its production cooperation chain.
🔗: https://t.co/shMagPCZHE pic.twitter.com/6XgEsxVatf
— Defence Intelligence of Ukraine (@DI_Ukraine) March 2, 2026
Стратешки пресврт кон тактичките авиони
Зголемената способност на Русија да лансира вакви ракети од тактички авиони би можела да ја промени динамиката на војната.
Речиси е невозможно да се знае до самиот момент на лансирање дали авионите носат ракети со долг дострел за напади длабоко во задниот дел или муниција наменета за дејствување по линијата на фронтот.
„Јасно е дека Русија го проширува опсегот на платформи што можат да го носат ова оружје. Се обидува флексибилно да одговори и да се прилагоди на променливите услови на војната“, рече украинскиот воен историчар и експерт за одбрана Андриј Харук.
Овој пресврт беше предизвикан од проблемите со руската флота за стратешка авијација. Ракетите Х-101 се лансираат од стратешките бомбардери Ту-95МС, но Русија претрпе значителни загуби во таа флота, од кои голем дел е наследен од советската ера. Многу од овие постари авиони бараат скапо и сложено одржување, а производството на нови е голем предизвик.
Ситуацијата беше дополнително комплицирана од операцијата на Безбедносната служба на Украина (СБУ) наречена „Пајажина“, во која во текот на 2025 година наводно биле соборени повеќе од 40 авиони на руска територија, а 34% од руските бомбардери биле онеспособени на клучните аеродроми.
Интегрирањето на крстосувачките ракети со тактичките авиони е логичен чекор.
Дури и пред појавата на Изделие-30, Русија спроведе слична надградба со ракетата Х-59, развивајќи ја Х-69, која има поголем дострел и може да се лансира од авиони Су-30 и Су-35.
Својата ефикасност ја покажа во април 2024 година, кога беше уништена термоцентралата Трипиља.
Харук истакнува дека тактичките бомбардери полесно се кријат на аеродромите и потешко се следат пред мисиите, додека стратешките авиони се веќе видливи во фазата на подготовка.
Иако тактичките авиони можат да носат само една или две ракети, тие се значително побројни од стратешките.
И покрај новата закана, Харук заклучува дека „Изделие-30“ веројатно не е потешко да се собори од другите крстосувачки ракети, додека пресретнувањето на балистичките ракети останува клучен, сè уште нерешен предизвик за Украина.