Брисел разгледува предлози за напуштање на системот за пристапување кон ЕУ што се користи од Студената војна, кој би бил заменет со контроверзен „двостепен модел“ со цел да се забрза влезот на Украина во ЕУ.
Иако планот за реструктуирање што го дискутира Европската комисија е во прелиминарна фаза, тој веќе предизвикува загриженост во европските престолнини поради пристапот на „меко проширување“ и неговите далекусежни импликации, изјавија за Фајненшл тајмс седум високи функционери вклучени во разговорите.
Членство како дел од мировниот договор
Украина, која доби статус на кандидат кратко време по почетокот на руската инвазија во февруари 2022 година, го смета членството во ЕУ за клучен елемент на нејзината повоена иднина и конечна потврда на нејзината прозападна ориентација.
Нацртите на мировниот план од 20 точки, кој се преговара под водство на САД, наводно го споменуваат влезот на Киев во ЕУ во 2027 година, и покрај проценките на претставниците на Унијата дека на земјата би можела да ѝ требаат една деценија реформи за да ги исполни строгите критериуми за членство.
Претставници на Комисијата веруваат дека украинскиот претседател Володимир Зеленски ќе може да прифати други аспекти од евентуален мировен договор, како што е откажување од територија во корист на Русија, само ако може да го претстави членството во ЕУ како позитивен исход.
Како би изгледало „олеснетото“ членство?
Прелиминарниот план би ѝ дозволил на Украина да се приклучи на блокот, но со значително помала моќ за донесување одлуки.
Според службеникот, Украина првично нема да има вообичаено право на глас на состаноците на лидерите и министерските совети.
Според предлозите, кои сè уште се разработуваат, Киев би добил постепен пристап до делови од единствениот пазар, земјоделските субвенции и финансирањето на внатрешниот развој само по исполнување на одредени услови по пристапувањето.
Ова драстично би ги променило правилата за пристапување договорени во 1993 година, кои бараат од земјите да исполнат огромен број регулативи на ЕУ во голем број области пред да станат полноправни членки.
Длабока непријатност во европските престолнини
„Вонредните времиња бараат вонредни мерки… Ние не го поткопуваме проширувањето. Ние го прошируваме концептот на проширување“, рече висок дипломат на ЕУ запознаен со концептот.
„Правилата се напишани пред повеќе од 30 години. И тие мора да бидат пофлексибилни. Ова е момент што се случува еднаш во генерацијата и мора да бидеме подготвени да одговориме.“
Сепак, дипломатите од земјите-членки и другите земји-кандидатки изразија длабока непријатност во врска со концептот.
Некои стравуваат дека ова негативно ќе влијае на идната стабилност на блокот, ќе ја намали вредноста на членството и ќе ги вознемири другите земји што се стремат да се приклучат.
„Тоа е стапица поставена од Путин и Трамп, и ние влегуваме во неа“, рече друг дипломат од ЕУ, предупредувајќи на ризик за единството на блокот.
„ЕУ повторно е помеѓу карпа и натемна позиција“, рече Муџтаба Рахман, директор за Европа во Евроазија Груп.
„Нема друг избор освен да се забрза пристапувањето на Украина, но ова ќе отвори Пандорина кутија од политички и стратешки ризици што никој во Брисел не ги разбира целосно.“
Поделби во Унијата
Напредокот на Украина низ постојниот процес на членство во моментов е блокиран од Унгарија, која го блокира едногласното одобрување потребно за отворање и затворање на секое од 35-те поглавја за пристапување.
Официјалните претставници на ЕУ и Украина веруваат дека учеството на САД во мировниот договор би можело да ја принуди Будимпешта да направи отстапки.
Претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен, неодамна го поврза пристапувањето на Украина со мировните преговори.
„Пристапувањето е клучна безбедносна гаранција сама по себе за Украина, но исто така и клучен двигател на идниот раст и просперитет“, рече таа.
Сепак, голема група постоечки членки на ЕУ, иако ја поддржуваат Украина, жестоко се спротивставуваат на какви било мерки што би создале дупки во правилата или би воспоставиле двостепен систем на членство, потврдија четворица дипломати.
„Не можете да имате процес базиран на заслуги со фиксен краен датум“, рече еден од нив.
„Обидете се да го наметнете ова на земјите-членки и тие никогаш нема да го прифатат“, предупреди друг висок функционер на ЕУ, забележувајќи дека тоа би создало штетен јаз меѓу Брисел и членовите.
Последици за другите кандидати и партнери
Официјалните лица истакнуваат дека секој потег за прилагодување на процесот на проширување би ги нарушил амбициите на другите кандидати за пристапување и би покренал пошироки прашања за односите на ЕУ со нејзините соседи.
Црна Гора и Албанија, кои најдалеку напреднаа во преговорите, би можеле да се најдат во ситуација да им се понуди помалку привлечна награда.
Исто така, се поставува прашањето дали на другите земји кои постигнале мал или никаков напредок во последните години, како што се Босна и Херцеговина и Турција, ќе им биде понудена истата опција за „олеснето проширување“.
Исто така, не е јасно како ова би влијаело врз земјите од Европската економска зона како што е Норвешка, кои се дел од единствениот пазар без право на глас, или врз други блиски партнери како што е Обединетото Кралство.
„Поставувате огромни, тешки прашања со нешто вакво. Можни се толку многу непредвидени исходи“, заклучи трет висок дипломат на ЕУ.