Исланд ја разгледува можноста за одржување референдум за рестартирање на преговорите за членство во Европската Унија уште во август, според два извори запознаени со подготовките за пристапување.
Оваа информација доаѓа во време кога процесот на проширување на ЕУ повторно се интензивира.
Брисел работи на план што би можел да ѝ овозможи на Украина да стане делумен член уште следната година, додека Црна Гора, како најнапреден кандидат, неодамна затвори уште едно поглавје од преговорите.
Владејачката коалиција во Рејкјавик претходно вети дека ќе организира референдум до 2027 година за продолжување на преговорите што претходната влада ги прекина во 2013 година, но се чини дека овој рок би можел да се скрати поради сè посложените геополитички околности, американските царини за исландските производи и заканата на американскиот претседател Доналд Трамп за можна анексија на Гренланд, пишува Политико.
Според извори кои сакаа да останат анонимни, исландскиот парламент треба да го објави датумот на гласањето во наредните недели.
Иницијативата доаѓа по серија меѓусебни посети на европски и исландски претставници.
Доколку граѓаните го поддржат продолжувањето на преговорите, Исланд би можел да се приклучи кон ЕУ пред другите земји-кандидатки, според еден од соговорниците.
Европската комесарка за проширување Марта Кос изјави по средбата со исландската министерка за надворешни работи, Торгердур Катрин Гунарсдотир, дека дискусијата за проширувањето сè повеќе се фокусира на прашања за безбедноста, заедничката припадност и способноста за дејствување во свет обележан со соперништвото на различни сфери на влијание.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, минатиот месец се сретна и со исландската премиерка Криструн Фростадотир, нагласувајќи дека партнерството со Исланд носи стабилност и предвидливост во нестабилни глобални околности.
Разговорите за зајакнување на односите и можното продолжување на преговорите започнаа уште пред враќањето на Трамп на власт, но засилените пораки од САД дополнително го зголемија чувството на итност.
Меѓу нив е и изјавата на Били Лонг, кандидатот на Трамп за амбасадор во Исланд, кој на шега рече дека Исланд би можел да стане 52-та федерална држава на САД.
Исланд аплицираше за членство во ЕУ во 2009 година, за време на финансиската криза во која пропаднаа трите најголеми комерцијални банки.
Преговорите беа замрзнати во 2013 година, бидејќи економијата се опоравуваше и имаше загриженост за стабилноста на еврозоната.
Во 2015 година, Рејкјавик побара повеќе да не се смета за официјален кандидат.
Во меѓувреме, геополитичкиот контекст значително се промени.
Исланд, кој нема сопствена армија, е на стратешки важна позиција во Северниот Атлантик, а неговата безбедност се базира на членството во НАТО и билатералниот одбранбен договор со САД од 1951 година.
Анкетите покажуваат дека, заедно со безбедносните и економските причини, поддршката за членство во ЕУ расте.
Поранешниот исландски претседател Гудни Торлациус Јоханесон предупреди дека процесот може да наиде на сериозни внатрешни политички пречки, првенствено околу прашањето за правата на риболов – клучен сектор на економијата на Исланд и главна точка на спор во претходните преговори.
Сепак, Брегзит може да ја промени динамиката на преговорите.
Долготрајните тензии меѓу Исланд и Обединетото Кралство околу рибарството, вклучувајќи ги и таканаречените „војни за бакалар“ од 1950-тите до 1970-тите години претходно ги отежнуваа преговорите, особено околу уловот на скуша.
Бидејќи Велика Британија повеќе не е членка на ЕУ, риболовот сега може да биде помал проблем.
Доколку преговорите продолжат, тие би можеле да продолжат релативно брзо.
Исланд е веќе членка на Европската економска зона и Шенген и хармонизираше голем дел од законодавството со европските стандарди.
До 2013 година, затвори 11 од 33 поглавја од преговорите.
Спротивно на тоа, Црна Гора, најнапредната меѓу сегашните кандидати, неодамна го достигна тој број.
Иако техничкиот дел од преговорите би можел да трае околу една година, некои извори предупредуваат дека таков рок може да биде премногу оптимистички поради сложеноста на одредени теми.
По завршувањето на преговорите, Исланд ќе мора да организира уште еден референдум за конечното членство.
Со оглед на тоа што придобивките од членството за Исланд се повеќе безбедносни отколку економски по природа – со петти највисок БДП по глава на жител во светот – приклучувањето кон ЕУ можеби не е толку финансиски привлечно како другите земји што сакаат да се приклучат кон Унијата.