Заканите на Доналд Трамп за преземање на Гренланд повеќе не се перцепираат од европските влади како обична реторика, туку како сериозна можност.
Политичката елита, која до неодамна ги игнорираше зачестените изјави на американскиот претседател, сега очајно бара начин да го запре, пишува Политико.
„Мора да бидеме подготвени за директна конфронтација“
Дипломатски извори од ЕУ потврдуваат дека ситуацијата е алармантна.
„Мора да бидеме подготвени за директна конфронтација со Трамп“, рече еден дипломат запознаен со дискусиите. „Тој е во агресивен режим и ние мора да бидеме подготвени“.
Тензиите дополнително се зголемија откако американскиот шеф на дипломатијата, Марко Рубио, објави дека следната недела ќе разговара за американското стекнување на Гренланд со данските претставници, а Белата куќа изјави дека би претпочитала преговори, но не ја исклучува ниту воената опција.
Заеднички одговор на Европа
Како одговор, европските дипломатски напори се интензивираа.
Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро потврди дека разговарал за заеднички европски одговор со своите колеги од Германија и Полска.
„Она што е во прашање е прашањето како Европа, ЕУ, може да се зајакне за да се одвратат заканите, нападите врз нејзината безбедност и интереси“, им рече Баро на новинарите.
„Гренланд не е на продажба ниту за земање… затоа заканите мора да престанат.“
„Политико“ разговараше со голем број функционери, дипломати и експерти за да истражи какви опции има на располагање Европа.
Според „Политико“, чувството на немоќ е сеприсутно.
„Сите се целосно зачудени и несвесни за тоа што всушност имаме“, рече поранешниот дански претставник.
„Никој навистина не знае што да прави бидејќи Американците можат да прават што сакаат. Но, сега ни требаат одговори на овие прашања. Тие не можат да чекаат три, пет или седум години.“
Опција 1: Барање компромис
Трамп ја оправдува својата желба за Гренланд со виталните безбедносни интереси на САД и ја обвинува Данска дека не прави доволно за да ја заштити од растечката кинеска и руска воена активност на Арктикот.
Затоа, договорено решение, кое би му овозможило на Трамп да се претстави себеси како победник, а на Данска и Гренланд да го спасат образот, би можело да биде најбрзиот излез од кризата.
Поранешен висок функционер на НАТО посочи дека Алијансата би можела да посредува меѓу страните, како што направила во споровите меѓу Турција и Грција.
Американскиот амбасадор во НАТО, Метју Витакер, рече дека Трамп и неговите советници не веруваат дека Гренланд е соодветно обезбеден.
„Како што се топи мразот и се отвораат патишта во Арктикот и на Далечниот Север… Гренланд станува многу сериозен безбедносен ризик за копното на Соединетите Американски Држави.“
Затоа, сојузниците разгледуваат нови понуди до Трамп, како што се забрзување на трошоците за одбрана на Арктикот, одржување повеќе воени вежби и распоредување трупи за да се уверат САД.
Двајцата дипломати ја споменаа и можноста за воспоставување шема „Арктичка гарда“, врз основа на постојните иницијативи во Источна Европа.
Трамп е привлечен и од огромните минерални наоѓалишта и потенцијалните резерви на нафта и гас.
Сепак, вадењето ресурси од негостољубив терен е исклучително тешко и скапо. Данските претставници со години безуспешно се залагаат за европски инвестиции во Гренланд, но сега, според еден дипломат од ЕУ, тој став почнува да се менува.
Опција 2: Финансиска инјекција во Гренланд
Администрацијата на Трамп отворено го поддржа движењето за независност на Гренланд, со идеја дека островот, по отцепувањето од Данска, ќе потпише договор со САД и ќе биде преплавен со американски пари.
Иако не ја исклучува можноста за воена сила, Трамп инсистира дека би претпочитал доброволно да го преземе Гренланд.
Затоа, ЕУ и Данска се обидуваат да ги убедат жителите на Гренланд дека можат да им понудат подобар договор.
Според нацрт-предлогот на Европската комисија, Брисел планира да ги зголеми трошоците за Гренланд повеќе од двојно од 2028 година.
Во седумгодишниот период, потрошувачката би се зголемила на 530 милиони евра, а островот би можел да аплицира за дополнителни 44 милиони евра од фондовите на ЕУ.
Поддршката, која досега беше фокусирана на социјална помош и образование, би се проширила и на развој на капацитети за екстракција на минерални суровини.
„Имаме многу, многу луѓе под линијата на сиромаштија, а инфраструктурата во Гренланд заостанува, а нашите ресурси првенствено се вадат без добра добивка за Гренланд, но најмногу за данските компании“, рече Куно Фенкер, пратеник од опозицијата од Гренланд кој ја поддржува независноста. Атрактивна понуда од Данска и ЕУ би можела да биде клучна за да се држат Гренландците подалеку од американскиот дофат.
Опција 3: Економски контранапад
Од првиот мандат на Трамп, Европа интензивно размислува за безбедноста без активно учество на САД.
„Тешко е, но е можно. Но, не знам дали некој сериозно размислувал за обезбедување на европската безбедност против Америка. Тоа е едноставно лудо“, рече Томас Крозби, американски воен експерт на Кралскиот дански колеџ за одбрана.
ЕУ има моќна алатка на располагање – инструментот против принуда, еден вид „трговска базука“ создаден веднаш по првата администрација на Трамп.
Тој ѝ овозможува на Унијата да возврати против трговската дискриминација.
Брисел веќе се закани дека ќе го примени, но се повлече откако постигна договор.
Бидејќи САД продолжуваат да наметнуваат царини, ЕУ би можела повторно да го активира механизмот.
„Имаме извоз во САД малку над 600 милијарди евра, а за приближно една третина од овие стоки имаме пазарен удел од повеќе од 50 проценти, и сосема е јасно дека ова е исто така моќ во наши раце“, рече Бернд Ланге, претседател на Трговскиот комитет на Европскиот парламент.
Сепак, клучното прашање е дали Трамп би верувал дека ЕУ е сериозна овој пат.
Опција 4: Испраќање војска
Доколку САД се одлучат за воена опција, Европа малку може да направи.
„Тие нема превентивно да ги нападнат Американците… бидејќи тоа би бил воен чин“, објасни Крозби.
Но, според данска трајна наредба од 1952 година, во случај на напад врз данска територија, армијата треба „веднаш да започне борба без да чека или да бара наредби“.
Еден дипломат од ЕУ предлага европските земји, на барање на Данска, да размислат за испраќање сила во Гренланд за да ги зголемат потенцијалните трошоци за воена акција на САД.
Иако овие сили нема да можат да ја спречат инвазијата, тие би дејствувале како средство за одвраќање.
„Може да имате ефект таму каде што имате групи луѓе кои физички се попречуваат, како што е ситуацијата на плоштадот Тјенанмен, потенцијално принудувајќи ја американската војска да употреби сила или да се повлече“, рече Крозби.
Но, тој предупредува дека таквата стратегија носи висока цена:
„Ова е целосно неистражена област, но сосема е можно животите на луѓето да бидат изгубени во обид да се отфрли американското барање за контрола врз Гренланд“.