Првично поддржан од Обединетите нации како дел од мировниот план на Доналд Трамп за Појасот Газа по двегодишната војна на Израел со палестинската екстремистичка група Хамас, „новото меѓународно транзициско тело“ на претседателот на САД предизвикува растечка загриженост бидејќи почнуваат да се појавуваат нови детали за него.
Од неговите членови во извршниот одбор, меѓу кои е и Тони Блер, поранешниот британски премиер кој ја поддржа инвазијата на Ирак во 2003 година, но ниту еден Палестинец, до членарината од милијарда долари за трајно членство, до загриженоста за улогата на ОН…
Кого покани Трамп во Одбор за мир?
Според извештаите, десетици светски лидери веќе добиле писма со кои ги повикуваат да се приклучат на Комитетот за мир на Трамп.
Меѓу нив се:
Австралискиот премиер Ентони Албанезе
Бразилскиот претседател Луиз Инасио Лула да Силва
Кипарскиот претседател Никос Христодулидис
Египетскиот претседател Абдел Фатах ел-Сиси
Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен
Грчкиот премиер Киријакос Мицотакис
Индискиот премиер Нарендра Моди
Јорданскиот премиер Џафар Хасан
Пакистанскиот претседател Асиф Али Зардари
Полскиот претседател Карол Навроцки
Рускиот претседател Владимир Путин
Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган
Британскиот премиер Кир Стармер
Албанскиот премиер Еди Рама
Унгарскиот премиер Виктор Орбан
На 18 јануари Кремљ објави дека рускиот претседател ја примил понудата.
Ни Москва ниту Трамп не кажаа дали Путин ја прифатил.
Премиерот на Нов Зеланд, Кристофер Луксон, исто така беше поканет во комитетот и рече дека „ќе ја земе предвид“.
Министерството за надворешни работи на Тајланд, исто така, соопшти дека ги разгледува деталите.
Францускиот претседател Емануел Макрон исто така беше поканет, а Трамп се закани дека ќе воведе 200 проценти царини на француските вина и шампањи во очигледен обид да го убеди Макрон да се приклучи на неговата иницијатива за Комитет за мир.
Извор близок до Макрон изјави дека францускиот претседател има намера да ја одбие поканата за приклучување кон комитетот, објави Ројтерс.
Кој се согласи да се приклучи кон Комитетот за мир на Трамп?
Меѓу оние кои веќе јавно ја прифатија поканата се:
Албанскиот премиер Еди Рама
Аргентинскиот претседател Хавиер Мајли
Унгарскиот премиер Виктор Орбан
Казахстанскиот претседател Касим-Јомарт Токаев
Парагвајскиот претседател Сантијаго Пења
Претседателот на Узбекистан Шавкат Мирзијоев
Генералниот секретар на Комунистичката партија на Виетнам, То Лам, исто така наводно прифатил, додека белорускиот претседател Александар Лукашенко изјави дека е „подготвен да учествува“.
Канадскиот премиер Марк Карни исто така прифати, но нема да плати за да стане член.
Што е потребно за членство во Одбор за мир на Трамп?
Неименуван американски функционер изјави за CBS News дека нема услови за приклучување, но оние кои сакаат да станат постојани членови, наместо да имаат членство само три години, ќе треба да платат една милијарда долари.
Тие пари ќе бидат искористени за финансирање на реконструкцијата на Појасот Газа, додаде функционерот.
Но, одборот, чиј претседател Трамп ќе биде доживотен, дури и ако тој повеќе не е претседател на САД, подоцна ќе се прошири за да се справи со други конфликти, според копија од писмото и нацрт-статут што го виде Ројтерс.
Дали Одборот за мир на Трамп може да ја поткопа ООН?
Трамп во писмото наведува дека Одборот ќе „проба смел нов пристап кон решавање на светските конфликти“.
И ова се смета за потенцијал за поткопување на Советот за безбедност на ООН, кој моментално е задолжен за мировните операции, како и за меѓународните санкции.
Израелскиот весник „Хаарец“ пишува дека преамбулата на повелбата ја нагласува потребата од „побрзо и поефикасно меѓународно тело за одржување на мирот“, додавајќи дека трајниот мир бара „храброст да се оттргнеме од институциите кои премногу често не успевале“.
„Оваа пресвртница е совршено во согласност со Резолуцијата 2803 на Советот за безбедност на ООН“, соопшти Белата куќа за Комитетот за мир.
Но, извор близок до францускиот претседател Емануел Макрон изјави за новинската агенција АФП дека повелбата „оди подалеку од обична рамка за Газа“.
„Ова покренува некои големи прашања, особено во врска со почитувањето на принципите и структурата на Обединетите нации, кои не смеат да се доведуваат во прашање под никакви околности“, додаде неименуваниот извор.
Калид Елгинди од Институтот Квинси за одговорно владеење изјави за Ројтерс дека „впечатокот е дека администрацијата на Трамп би сакала да го прошири досегот на Комитетот за мир и дури зборува за замена на сегашниот систем на ООН“.
„Значи, јасно е дека Газа може да биде почеток, но не и крај на одборот, што се однесува до администрацијата на Трамп“.
Администрацијата на Трамп веќе го суспендира финансирањето на САД за Обединетите нации.
Американското вето го спречи Советот за безбедност да преземе конкретни мерки за прекин на војната во Газа.
И на 7 јануари 2026 година, Трамп потпиша меморандум со кој ги повлекува САД од 31 ентитет на ОН „кои работат против националните интереси на САД“, вклучувајќи ја Рамковната конвенција на ОН за климатски промени и Фондот на ОН за демократија.
Како ќе функционира Одборот за мир на Трамп?
Покрај Одборот за мир, беа објавени и два повисоки помошни комитети:
„Основачки извршен одбор“, со силен акцент на инвестициите и дипломатијата
„Извршен комитет на Газа“, задолжен за целата работа што ја извршува Националниот комитет за администрација на Газа, одборот на технократи задолжени за привремената администрација и реконструкцијата на Газа.
Белата куќа соопшти дека избраните членови на овие одбори ќе работат на обезбедување „ефикасно управување и обезбедување услуги од највисока класа што го унапредуваат мирот, стабилноста и просперитетот за народот на Газа“.
Трамп ќе претседава со седумчлен „основачки извршен комитет“ што ќе го води Појасот Газа низ следната фаза на реконструкција, според Белата куќа.
Други членови се:
Државен секретар Марко Рубио
Специјален пратеник за Блискиот Исток Стив Виткоф
Зетот Џаред Кушнер
Поранешниот британски премиер Тони Блер е исто така во овој комитет, чие вклучување предизвика контроверзии бидејќи во 2003 година ја предводеше Велика Британија во војна против Ирак врз основа на тврдењата дека Ирак поседува оружје за масовно уништување, што подоцна се покажа како лажно.
Секој член ќе има портфолио „клучно за стабилизацијата на Газа“, соопшти Белата куќа.
Дали Палестинците и Израелците се претставени во Комитетот за мир на Трамп?
Нема ниту еден Палестинец во ниту еден извршен одбор.
Во Извршниот одбор на Газа има само еден Израелец, милијардерот за недвижности Јакир Габај, роден во Израел, а сега живее на Кипар.
Но, тој вклучува и високи политичари од земји како Катар и Турција, кои беа критични кон водењето на војната во Појасот Газа од страна на Израел.
Палестинците очекуваа „многу поширока застапеност“, изјави политичарот Мустафа Баргути за BBC News World Service.
„Изгледа како обичен американски одбор, со некои меѓународни елементи“, рече тој.
Фактот дека улогата на Палестинската самоуправа одобрена за време на мировните преговори во Каиро „не е јасна“ ќе биде „проблематичен“, рече Баргути.
И тој изрази сомнежи за подготвеноста на Израел да го отвори граничниот премин Рафа со Египет со цел да се олесни реконструкцијата на Газа.
Во меѓувреме, Израел објави дека е исклучен од преговорите за составот на извршните комитети.
Ова не беше „координирано со Израел и е спротивно на неговата политика“, соопшти кабинетот на премиерот Бенјамин Нетанјаху.
Израелскиот опозициски лидер Јаир Лапид ја нарече објавата „дипломатски неуспех на Израел“.
„Појасот Газа не треба „административен одбор“ за да ја надгледува неговата „рехабилитација“ – мора да биде исчистен од терористите на Хамас“, напиша на X, крајнодесничарскиот министер за национална безбедност на Израел, Итамар Бен-Гвир.
Може ли Одборот за мир на Трамп да ја обнови Газа?
Околу 80 проценти од зградите во Газа беа уништени или оштетени, произведувајќи 60 милиони тони карст, проценува ОН.
Раселените семејства се соочуваат и со зимско време, ограничено засолниште и недостиг од храна.
Групите за помош велат дека има подобрувања, но дека Израел продолжува да наметнува ограничувања на нивната работа.
Израел тврди дека дозволува хуманитарна помош и дека сите ограничувања се само за да се спречи Хамас да се инфилтрира и да ги искористи напорите за помош.
Тој ги обвинува ОН дека не успеале да дистрибуираат помош што веќе е во Газа.
Можеби најголемиот предизвик, сепак, е одржувањето на самото кревко примирје.
Хамас вели дека ќе се разоружа само како дел од поширок договор што би воспоставил палестинска држава.
И Израел, чии копнени трупи сè уште го контролираат поголемиот дел од Појасот Газа, изјави дека ќе се повлече само ако Хамас се разоружа.
Колку брзо Комитетот за мир на Трамп може да донесе промени и, што е клучно, да спроведе некои конкретни чекори кон траен мир, останува да се види.
Сана Пек, BBC World Service