Израелските власти успеале да ја преземат контролата врз камерите за надзор на улиците во Иран и да ги користат во операции за атентат врз највисоките функционери во земјата, алатка што се користи сè повеќе во војните.
Стотици милиони камери се инсталирани над продавници, на домови и на раскрсници низ целиот свет, многу од нив поврзани со интернет и слабо обезбедени.
Неодамнешните достигнувања во вештачката интелигенција им овозможија на воените и разузнавачките агенции да пребаруваат низ огромни количини снимки од камери за надзор и да идентификуваат цели.
Потенцијалот ваквите системи да бидат хакирани и користени противпротивно беше живописно демонстрирано од Израел на 28 февруари, кога го следеле врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи, со помош на уличните камери во Техеран, според експертите и преглед на протечените податоци, јавните изјави и извештаите на Асошиејтед Прес.
Употребата на хакирани камери за надзор во операцијата за убиство на Хамнеи, заедно со разузнавачките податоци, беше опишана на агенцијата АП од страна на разузнавачки службеник запознаен со таа операција и друго лице.
Иран инсталираше десетици илјади камери во главниот град како одговор на брановите протести.
Последен пат новите камери беа инсталирани во јануари, кога масовните демонстрации низ целата земја завршија со крвава репресија од страна на властите врз демонстрантите, во која загинаа илјадници Иранци.
Дека камерите во Техеран беа компромитирани не беше тајна: камерите во градот беа хакирани повеќе пати од 2021 година, а минатата година еден високо рангиран ирански политичар јавно предупреди дека Израел ги компромитирал камерите, претставувајќи закана за националната безбедност.
Конор Хили, директор за истражување во публикацијата за истражување на надзорот IPVM, рече дека атентатот врз Хамнеи илустрира итен проблем.
„Иронијата е во тоа што инфраструктурата што ја градат авторитарните држави за да го направат своето владеење неосвоиво е можеби она што ги прави нивните лидери највидливите луѓе што се обидуваат да ги убијат“, рече Хили.
Со години, експертите за сајбер безбедност предупредуваат дека камерите можат да бидат хакирани за војна.
Инженерот за безбедност Пол Марапезе откри во 2019 година дека лесно може да хакира милиони камери од неговата домашна канцеларија во Калифорнија.
Иако тој зборуваше за тоа неколку пати оттогаш, бројот на необезбедени камери расте.
Скенирањето на необезбедени снимки од камери оваа година покажа околу три милиони прегледи во речиси секоја земја во светот, вклучувајќи речиси 2.000 камери само во Иран, изјави Марапезе за АП.
„Има милиони и милиони и милиони од овие камери низ целиот свет“, рече Марапезе, додавајќи дека многу од нив се лесни за хакирање бидејќи се „глупави“.
Компаниите рекламираа камери поврзани на интернет достапни преку мобилни телефони, а снимките лесно ги пренасочуваат хакерите.
Многу од нив се инсталирани со минимална безбедност од неискусни корисници кои не поставуваат лозинки или не инсталираат безбедносни поставки.
Обезбедувањето на камерите бара постојана будност, но нивното хакирање бара идентификување само една изложена ранливост, како што е застарен систем или генеричка лозинка како „1234“.
Дури и системите за надзор инсталирани од владите на мрежи исклучени од интернет се ранливи: потребен е само еден внатрешен човек за да ги компромитира таквите системи.
Ејал Хулата, поранешен советник за национална безбедност на Израел и виш соработник во Фондацијата за одбрана на демократиите, рече дека Израел е под постојани сајбер напади од Иран, но досега успеал да ги одбрани.
Со години, хакирањето камери за војна беше само теорија.
Но, во 2023 година, Хамас хакираше камери за надзор во јужен Израел пред да го изврши нападот на 7 октомври, дозволувајќи ѝ на групата да ги следи патролите на израелската армија и да помага во нападот, според израелските медиуми.
Истата година, украински функционер им изјави на новинарите дека Русија се обидела да киднапира камери во близина на ракетни лансери, а во 2024 година Русите хакираа камери во Киев, а минатата година камери на граничните премини.
Експертите велат дека напредокот во вештачката интелигенција ѝ овозможил на војската да надмине клучна пречка во претворањето на хакираните снимки во оружје: пребарување низ огромни количини видео за да се идентификуваат луѓе, возила и други цели, задача што некогаш им одземаше на тимови аналитичари недели или месеци, но сега може да се изврши во реално време.
Со едноставно пребарување со клучни зборови, вештачката интелигенција може да скенира веб-камери во реално време и да враќа резултати речиси веднаш.
Иранските камери беа хакирани повеќе пати во последните неколку години.
Во 2021 година, иранска група во егзил објави снимки од злоупотреба во озлогласениот затвор Евин во Техеран.
Друга група тврдеше во 2022 година дека хакирала над 5.000 камери низ Техеран, објавувајќи гигабајти снимки од надзор и внатрешни податоци на канал на Телеграм.
Потоа, за време на 12-дневната војна минатото лето, Израел ги користеше камерите во Техеран за да ги следи и бомбардира местата за состаноци на Врховниот совет за национална безбедност на Иран, ранувајќи го иранскиот претседател Масуд Пезешкијан, според иранските пратеници и израелски документарец.
„Сите камери на нашите раскрсници се во рацете на Израел. Сè на интернет е во нивни раце, штом ќе почнеме, тие знаат“, рече Махмуд Набавијан, заменик-претседател на комитетот за национална безбедност на иранскиот парламент, во септември.
Ранливостите се појавија поради зголемената употреба на камери за надзор во Иран откако серија протести ја потресоа земјата.
Камерите во метрото, на пример, се користат за откривање на жени кои не носат задолжителен хиџаб – шамија – со препознавање на лице за идентификување на прекршителите.
Но, податоците собрани за консолидирање на контролата создаваат погодна цел за хакерите, рече истражувачот Мајкл Кастер, кој истражуваше продажба на кинеска технологија за надзор на Иран.
Иран, долго време под западни санкции, особено се мачеше да го ажурира хардверот и софтверот, честопати потпирајќи се на електроника произведена во Кина или постари системи.
Пиратските верзии на Windows и друг софтвер се вообичаени. Ова им го олеснува работењето на потенцијалните хакери.
Фајненшл тајмс претходно објави за употребата на камери во атентатот врз Хамнеи.
Лице запознаено со операцијата им кажа на новинарите на АП дека речиси сите сообраќајни камери во Техеран биле хакирани со години и дека информациите биле пренесени на сервери во Израел.
Најмалку една камера била под агол што му дозволувал на Израел да ги следи дневните движења на луѓето, како на пример каде паркираат автомобили во близина на комплексот на иранското раководство, рекоа двете лица.
Алгоритмите помогнале да се обезбедат информации, вклучувајќи ги адресите на луѓето, патиштата што ги користеле до работа и кој ги штител, според лице запознаено со операцијата.
Истото лице рекол дека нападот бил планиран со месеци, но дека операцијата била забрзана кога било утврдено дека Хамнеи и неговите врвни функционери ќе бидат во комплексот на раководството тоа утро.
Полковник Амит Аса, поранешен службеник во израелската безбедносна служба Шин Бет, рекол дека ваквите операции се водени од многу извори на разузнавање, како што се тајни агенти и прислушувани разговори.
Сепак, Аса вели дека камерите играат клучна улога бидејќи им овозможуваат на разузнавачките службеници да идентификуваат луѓе, обезбедувајќи клучна потврда при одлучувањето дали ќе се изврши напад.
Разузнавачката група за сајбер закани „Чек Поинт Рисрч“ вели дека иранските хакерски напади врз камерите исто така се зголемиле од почетокот на војната, со зголемена активност во Израел и земјите од Заливот како што се Бахреин и Обединетите Арапски Емирати.
Ваквите хакерски напади би можеле да му помогнат на Иран да ги следи целите и да ја процени штетата по ракетните напади, според Гил Месинг, раководител на „Чек Поинт Рисрч“.
Аналитичарите проценуваат дека повеќе од една милијарда безбедносни камери се инсталирани низ целиот свет, што е трипати повеќе од пред десет години. Стотици милиони се инсталираат секоја година.
Муханад Селум, вонреден професор по безбедносни студии на Институтот за постдипломски студии во Доха, рече дека земјите од Персискиот Залив богати со нафта, како што е Катар, одамна знаеле дека нивните нафтени постројки можат да бидат цел на војна и ги имале своите системи цврсто обезбедени.
Но, официјалните лица во регионот дури неодамна сфатија дека уличните камери можат да се користат и како оружје.
„Не мислам дека некој очекувал овие сообраќајни камери да станат алатки за таргетирање. Насекаде има тревога. Како целото иранско раководство беше обезглавено првиот ден? Тоа е темата на дискусија“, рече Селум.
Марархиите од Персискиот Залив им забранија на жителите да снимаат или да емитуваат во живо ирански напади, а ОАЕ уапсија десетици луѓе за споделување видеа од судирите на интернет.
Иако делумно се насочени кон заштита на угледот на земјата, забраните се мотивирани и од загриженоста дека таквите снимки би можеле да ги користи иранската војска, рече Селум.
Порано овој месец, Националната дирекција за сајбер безбедност на Израел соопшти дека ги предупредила стотиците сопственици на камери кои биле цел на Иран и ја повикала јавноста да ги смени лозинките и да го ажурира софтверот за да спречи напади.