Израелскиот парламент, Кнесетот, го усвои „Кривичниот закон (Амандман – Смртна казна за терористи)“, со што контроверзниот предлог стана закон на земјата.
Смртната казна постоеше во Израел за воени злосторства.
Таа беше укината во 1954 година за обични злосторства и во мирно време, но технички остана дозволена за злосторства против човештвото или против еврејскиот народ, како и во одредени околности според воениот закон.
Во ретките случаи кога смртната казна претходно беше изречена во воени судови за кривични дела поврзани со тероризам, таа ќе биде заменета со доживотни затворски казни по жалба.
Сепак, по терористичките напади извршени од Хамас на 7 октомври 2023 година, израелските пратеници ја обновија иницијативата за повторно воведување на смртната казна за Палестинците осудени во израелските воени и кривични судови.
Поддржувачите на законот рекоа дека по нападите од 7 октомври се неопходни построги казни и дека расположението на дел од израелската јавност се променило.
Противниците тврдеа дека законот е неетички, неуставен и расистички, и дека дискриминира меѓу Евреите Израелци и Палестинците.
Вкупно 62 од 120 членови на Кнесетот гласаа за законот, вклучувајќи го и премиерот Бенјамин Нетанјаху, додека 48 гласаа против него.
Другите се воздржаа или не беа присутни за време на процесот на донесување одлуки.
Теоретски, законот сè уште може да биде изменет или поништен од страна на Врховниот суд на Израел.
Од основањето на Израел, само две лица се погубени по пресуди што предвидуваат смртна казна.
Првата беше во 1948 година кога армискиот офицер Меир Тобијански беше погрешно обвинет за шпионажа и погубен за предавство.
Подоцна беше рехабилитиран постхумно.
Друг случај беше во 1962 година, кога Адолф Ајхман, еден од водечките нацисти, беше погубен по долго судење во Ерусалим.
Опциите за жалба се многу ограничени
Според текстот на законот, целта е „да се воспостави смртна казна за терористи кои извршиле смртоносни терористички напади, како дел од борбата против тероризмот“.
Понатаму, се наведува дека лице кое „намерно ќе предизвика смрт на друг со цел да му нанесе штета на граѓанин или жител на Израел, со намера да го отфрли постоењето на Државата Израел – ќе биде казнето со смрт или доживотен затвор, и само една од овие казни може да се изрече“.
Законот воведува два различни процеса на судење: еден за кривичните судови во Израел, другиот за воените судови во Западниот Брег окупиран од Израел.
Вторите работат под израелска воена администрација и им судат само на Палестинците кои живеат таму под воена состојба.
Палестинците на Западниот Брег осудени за тероризам во воените судови ќе се соочат со задолжителна смртна казна или, како што наведува текстот на законот, „…неговата казна ќе биде смрт, и само таа казна“.
Само ако судот утврди дека постојат „посебни причини“ казната може да се замени со доживотен затвор, што е обратно од вообичаената практика досега.
Консензус на сите судии повеќе не е потребен – доволно е просто мнозинство. Опциите за жалба се многу ограничени.
Израелската организација за човекови права Б’Тселем забележа пред законот дека воените судови имале стапка на осудување од околу 96 проценти, „главно врз основа на признанија добиени под принуда или тортура за време на испрашување“.
Правниот советник во Кнесетот, Идо Бен-Јичак, го критикуваше законот пред неговото усвојување, тврдејќи дека тој „не предвидува можност за помилување на лице осудено на смрт, што е спротивно на меѓународните конвенции и може да доведе до компликации“.
Како ќе се спроведува новиот закон?
Законот нема да се применува ретроактивно, па дури ни на напаѓачите на 7 октомври.
Сепак, можна е нова иницијатива во Кнесетот: таканаречениот Закон за трибуналот („Закон за гонење на учесниците во масакрот на 7 октомври“), кој би вовел посебен воен трибунал овластен да изрекува смртна казна на обвинетите за учество во нападите од 7 октомври.
Израелската затворска служба (ИЗС) ќе биде должна да ја изврши смртната казна во рок од 90 дена.
Премиерот може да побара од судот да го одложи извршувањето за максимум 180 дена.
Егзекуцијата ќе се изврши со бесење, а ќе ја изврши службеник од затворската администрација.
Кој се залагаше за новиот закон?
Законот го предложија пратениците од крајно десничарската партија „Еврејска моќ“ (Оцма Јехудит), со поддршка на пратениците од партијата Ликуд на Нетанјаху и конзервативната партија Израел Беитену.
Итамар Бен-Гвир, лидер на Еврејските сили и министер за национална безбедност, беше еден од најгласните застапници.
Тој ја претвори во популистичка кампања и цело време носеше златна значка на јакната.
Критичарите веруваат дека законот бил „протуркан“ поради претстојните израелски избори.
За време на мандатот на Бен-Гвир, израелските организации за човекови права, вклучувајќи ги и Лекарите за човекови права, забележаа значително зголемување на бројот на случаи на злоупотреба и тортура во израелските затвори и воените притворни центри.
Според ХаМокед, израелска невладина организација за човекови права, најмалку 94 Палестинци, затвореници и притвореници, починале во израелските затвори или во воен притвор од почетокот на војната до август 2025 година.
Против смртната казна
Критиките дојдоа од неколку адреси во самиот Израел, но и на окупираните палестински територии.
Палестинската адвокатка Сахар Франсис од Рамала го нарече законот „многу опасен“.
„Тој закон ја одразува фашистичката држава во која се претвора Израел, бидејќи во пракса ќе биде многу дискриминаторски“, изјави таа за ДВ, објаснувајќи дека законот де факто ќе се применува само на Палестинците.
Таа, исто така, истакна дека според меѓународното хуманитарно право, „Израел нема право да ја применува смртната казна врз окупираното население на окупираната територија“.
Израелскиот опозициски пратеник Гилад Карив (Лабуристичка партија) рече дека „владата и коалицијата се покоруваат на мизерната, сурова, неморална и ирационална – од безбедносна перспектива – изборна кампања на Итамар Бен-Гвир“.
Тој, исто така, предупреди дека законот може да ги загрози идните израелски заложници и го нарече „екстремен“.
Извршниот директор на Б’Целем, Јули Новак, изјави дека „Израел достигнува ново ниво на дехуманизација на Палестинците, вметнувајќи го нивниот суров третман во државниот закон“.
Во февруари, експертите на Советот за човекови права на ОН, исто така, го повикаа Израел да го повлече законот, тврдејќи дека задолжителната смртна казна би го прекршила правото на живот и би дискриминирала Палестинците на окупираните територии.
Европската унија, исто така, изрази длабока загриженост, нагласувајќи дека „ЕУ се спротивставува на смртната казна во сите случаи и под сите околности“.