Иран користи систем на „селективен премин“ за контрола на морскиот сообраќај низ Ормутскиот теснец, ефикасно одлучувајќи на кои бродови им е дозволено да поминат, додека американско-израелската војна против земјата ги нарушува глобалните енергетски текови.
Додека Вашингтон се обидува да состави меѓународна поморска коалиција за повторно отворање на овој стратешки воден пат, фактичката ситуација на терен сугерира поинаква слика.
Теснецот не е целосно затворен, но преминувањето повеќе не е загарантирано поморско право.
Наместо тоа, тој стана договорена привилегија што Техеран ја одобрува од случај до случај.
Во пракса, Иран го регулира сообраќајот преку неформални транзитни дозволи, при што бродовите мора да обезбедат неофицијална дозвола за минување, објавува „Њу Араб“.
Оваа промена означува отстапување од претходниот статус на теснецот како отворена меѓународна бродска рута, а влијанието на нападите на Иран врз бродовите силно ја погодува глобалната трговија.
„Лојдс Лист“, поморска новинска и аналитичка служба, во среда објави дека неколку земји, вклучувајќи ги Индија, Пакистан, Ирак, Малезија и Кина, се во директни преговори со Техеран за пловење низ неговите територијални води во теснецот, објави Ал Џезира.
Се вели дека Иранската револуционерна гарда (ИРГЦ) развива нов систем за проверка и регистрација, пишува „Лојдс“.
Најмалку девет бродови поминале низ коридорот долж иранскиот остров Ларак до среда, а еден танкер наводно платил околу 2 милиони долари за право на премин, објавува „Лојдс“.
Податоците од поморската служба „Лојдс Лист“ покажуваат дека сообраќајот на танкери низ Ормутскиот теснец се намалил за повеќе од 90 проценти во март – од предвоените 50 до 70 танкери дневно на помалку од 10. Во некои случаи, речиси ниту еден брод не поминал низ рутата со денови.
Околу 1.100 бродови моментално чекаат во водите на Персискиот Залив, вклучувајќи приближно 250 танкери за нафта, бидејќи несигурноста и безбедносните ризици ги одвраќаат комерцијалните оператори.
Бродските компании и осигурителите генерално ја избегнуваат областа, што дополнително придонесува за наглиот пад на сообраќајот.
Во исто време, Иран не воведе целосна блокада на Заливот, но се чини дека дозволува ограничено и контролирано движење низ теснецот.
Танкерот за нафта КАРАЧИ, под пакистанско знаме, беше забележан оваа недела како минува низ Ормутскиот теснец кон Оманскиот Залив, станувајќи еден од првите неирански бродови што поминале низ него од почетокот на војната.
Аналитичарите веруваат дека преминот сугерира дека Иран дозволува одредени испораки преку неформално договорени „безбедни“ коридори, особено за земјите што не се директно вклучени во конфликтот.
Иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, претходно изјави дека теснецот е „отворен“, но „затворен само за нашите непријатели“, што одразува политика на селективен пристап.
Некои бродови ја користат и таканаречената тактика „темен транзит“, исклучувајќи ги системите за следење за време на минување низ теснецот.
Ваквите движења често се поврзуваат со таканаречената „флота во сенка“ – бродови што работат надвор од формалните регулаторни рамки и продолжуваат да транспортираат нафта и покрај прекините.
Овој селективен пристап му овозможува на Иран да врши притисок врз глобалните енергетски пазари без да предизвика целосни последици од целосна блокада.
Ормутскиот теснец транспортира околу една петтина од светската нафта и значителен дел од извозот на течен природен гас, што го прави едно од најважните тесни грла во глобалната трговија.
Бидејќи сообраќајот низ теснецот е значително намален, производителите од Заливот почнаа да го пренасочуваат извозот кон алтернативни патишта.
Според Меѓународната агенција за енергија, Саудиска Арабија ги зголеми испораките преку својот цевковод Исток-Запад до Црвеното Море, додека Обединетите Арапски Емирати го зголемуваат транспортот преку цевководот Хабшан-Фуџаира, кој целосно го заобиколува теснецот.
И покрај овие мерки, прекините предизвикаа силен пораст на цените на нафтата и зголемена нестабилност на глобалните пазари.
Аналитичарите предупредуваат дека дури и ограничено прекинување на сообраќајот низ Ормутскиот теснец би можело да има непропорционално големо влијание врз снабдувањето, особено ако нападите врз бродови или инфраструктура се интензивираат.
Сегашната ситуација сугерира дека теснецот повеќе не функционира како неутрален меѓународен премин, туку како стратешка алатка во поширок конфликт.