По атентатот врз Али Хамнеи, Иран се бори за својата иднина. Дали ќе има само промена на раководството или постои ризик од континуирана концентрација на моќ во рацете на Револуционерната гарда, анализира ДВ.
Смртта на Али Хамнеи означува историска пресвртница, не само за Иран, туку и за целиот регион.
Осумдесет и шестгодишниот духовен и политички водач беше убиен во израелско-американски воздушен напад.
Според иранскиот Устав, тело од 88 шиитски свештеници сега мора да одлучи за неговиот наследник.
Можни кандидати се поранешниот претседател Хасан Рохани, синот на Хамнеи, Моџтаба, за кој се вели дека е близок до Револуционерната гарда, и Хасан Хомеини, внук на основачот на Исламската Република, ајатолахот Хомеини, кој го водеше Иран до 1989 година.
Во опозициските кругови се споменуваат и различни имиња, а најзначајно е името на Реза Пахлави, син на шахот кој беше соборен во 1979 година. Сепак, се вели дека иранската опозиција е внатрешно поделена и разделена.
Кој ќе го наследи Хамнеи?
Тричлена комисија составена од претседателот, шефот на судството и претставник на Советот на чувари привремено ќе ги преземе должностите за управување со земјата.
Сепак, вистинското прашање е подлабоко: дали ова е само промена на персоналот на чело на Иран – или фундаментална трансформација на системот?
Револуционерната гарда игра клучна улога во ова, останувајќи централен столб на моќта и покрај атентатот врз нивниот командант, Мохамед Папкур.
За Бенте Шелер од Фондацијата Хајнрих Бел, смртта на Хамнеи е „многу симболичен настан“.
Таа вели дека иако „смртта на 86-годишникот не е сосема неочекувана“, целното убиство на сегашниот шеф на државата е без преседан.
Според домашното и меѓународното право, ова е многу деликатен момент, вели таа.
Иран се подготвувал за наследник, објаснува Шелер, но околностите на смртта ѝ дале на ситуацијата нова димензија.
Хана Вос, експерт за Блискиот Исток во Фондацијата Фридрих Еберт, поврзана со СПД, верува дека апелот на Трамп покажува фундаментално недоразбирање.
Таа верува дека тоа покажува еден од главните проблеми, имено дека Трамп „навистина не ја разбира логиката на иранскиот режим и целиот негов безбедносен апарат“.
Револуционерната гарда, вели таа, има своја разузнавачка служба, која пак одржува свои структури, како и милиции и дома и во странство.
Одлучувачка сила: Револуционерната гарда
Претседателот на САД, Доналд Трамп, јавно ја повика Револуционерната гарда да го положат оружјето. Шелер смета дека тоа е залудно:
„Не мислам дека Револуционерната гарда ќе биде обесхрабрена од такво барање“.
За нив, вели Шелер, не е јасно што ќе добијат, но е сигурно што ќе изгубат – моќ, влијание и значителни економски ресурси.
Апаратот е голем и досега немало значајни пребегнувања, наведува таа. Следствено, веројатноста за доброволно повлекување е, според неа, мала.
Што ќе се случи во наредните денови, според Шелер, во голема мера зависи од Вашингтон. Има многу шпекулации, вели таа.
Според неа, клучното прашање е со што ќе биде задоволен Трамп.
Можно е, според Шелер, изолираните воени напади да продолжат, на пример, врз балистичките или нуклеарните програми. Затоа Шелер се плаши од понатамошни борби – и ирански контранапади.
Од друга страна, Фос смета дека е можна структурна промена во Иран.
Револуционерната гарда, вели таа, е целосно идеолошки управуван апарат кој функционира и како паравоена организација.
Дури и по губењето на својот командант, таа би можела, според неа, да игра уште посилна улога во иднината на Иран.
Според неа, можна е понатамошна милитаризација, во која формалните владини институции губат важност, додека безбедносните органи доминираат.
„Промена на режимот е малку веројатна“
Двајцата аналитичари во моментов сметаат дека промената на режимот е малку веројатна. Шелер верува дека прегрупирањето во рамките на постојната структура на моќ е поверојатно.
„Поверојатно е да видиме прегрупирање во рамките на оваа структура на моќ отколку опозицијата да дојде на власт сега.“
Иако населението навистина покажа храброст и не им требаат покани однадвор, исто така искуси дека меѓународните ветувања немаа никаков ефект, вели таа.
Хана Вос, исто така, очекува дека потенцијалниот наследник првично само ќе го преземе раководството.
Таа вели дека во моментов циркулираат имиња како поранешниот претседател Хасан Рохани.
„Тоа не би значело промена во системот, туку само промена во раководството.“
Сепак, според нејзината проценка, значително поголем дел од иранското население сака фундаментална промена, по можност во форма на референдум за идната државна форма.
Дали оваа желба ќе се оствари во голема мера зависи од Револуционерната гарда.
Тие контролираат не само оружје, туку и економија и идеологија.
Шелер предупредува дека продолженото бомбардирање би можело да го стесни политичкиот простор.
Човек може, вели тој, да застане сега и да се обиде да изнуди промена од овој момент на шок.
„Ако само продолжите да бомбардирате, ќе го пропуштите овој момент.“
Затоа, Иран е на крстосница. Помеѓу симболичниот прекин и структурниот континуитет, помеѓу потенцијалната милитаризација и неисполнетата желба за референдум, се поставува прашањето дали смртта на Хамнеи ќе биде повеќе од само промена на врвот.