Мјанмар е земја каде што етничките конфликти и борбата за демократија беснеат со децении.
Најновата криза ескалираше во 2021 година кога војската – позната како Татмадав – ја собори избраната влада предводена од Аунг Сан Су Ќи.
Избувнаа масовни протести, кои беа брутално потиснати од армијата, а земјата заврши со отворена граѓанска војна.
Кина внимателно го следи сето ова, вклучително и веста дека парламентот на Мјанмар избра нов претседател во петокот – генерал кој започна државен удар во таа земја во 2021 година.
Повеќе крунисувања отколку избори
Генералот Мин Аунг Хлаинг донесе одлука да изврши државен удар против владата на Аунг Сан Су Ќи на 1 февруари 2021 година, само за да даде ветување седум дена подоцна – да одржи избори и да ја врати цивилната власт во рок од една година.
Му беа потребни пет години за да го исполни своето ветување.
Кога новоизбраниот парламент го избра за претседател во петокот, Мин Аунг Хлаинга веќе се повлече од функцијата командант на вооружените сили.
Ова е исто така првата парламентарна седница по државниот удар, а парламентот е полн со лојални на Хлаинг.
Со оглед на тоа што на вооружените сили им беше загарантирана четвртина од местата во парламентот, а воената партија на Хлаинг, USDP, освои речиси 80 проценти од преостанатите места на избори кои беа силно наклонети во нејзина корист, тука речиси може да се зборува за крунисување, а не за избори, пишува Би-Би-Си.
Војниците веројатно ќе доминираат во новата влада, откако ќе се формира.
Мин Аунг Хлаинг се погрижи да биде заменет на чело на вооружените сили од лојален сојузник, генерал Је Вин Оо, тврдокорен поддржувач, познат и по својата бруталност.
Хлаинг, исто така, формираше нов советодавен совет кој ќе има врховна власт над цивилните и воените работи.
Накратко, поранешниот генерал се погрижи неговата моќ да не биде ослабена со тоа што ја отфрли воената униформа.
Активистите губат надеж
За младите активисти како, под псевдонимот Кјав Вин, сета надеж за промена сега е исчезната.
Како студент, тој беше уапсен за учество на собир на јавно место против пучот во 2022 година.
Тој беше мачен една недела пред да биде затворен, а беше ослободен неодамна.
„Ме тепаа по грбот со железна шипка. Ме гореа со цигари и ми го секое бутот со нож. Потоа ми ја соблекоа долната облека и ме нападнаа сексуално. Ме испрашуваа, но никогаш не беше јасно што сакаа да кажам“, рече тој.
Кјав Вин вели дека неговата посветеност на револуцијата, како што ја нарекуваат активистите, останува непроменета, но сега се чувствува неспособен да направи многу во самиот Мјанмар и планира да бара работа надвор од земјата.
Катастрофалната цена на пучот
Изминатите пет години, откако Мин Аунг Хлаинг започна пуч, беа катастрофални за Мјанмар.
Генералот потцени колку јавен гнев ќе предизвика преземањето на власта токму кога парламентот требаше да потврди уште еден мандат за Аунг Сан Су Ќи и нејзината Национална лига за демократија, по нивната убедлива победа на изборите во ноември 2020 година.
Неговата одлука да употреби брутална сила против масовните протести што избувнаа низ целата земја предизвика граѓанска војна во која загинаа илјадници, беа раселени милиони и беше уништена економијата.
Воениот режим ја отстапи контролата врз огромни области од земјата на вооружениот отпор, но одговори со испраќање на своите воздушни сили врз селата што ги држи опозицијата и неселективни напади што уништија училишта, домови и болници.
Ова е долгогодишна воена тактика во Мјанмар, позната како „четирите сечења“ – целта е да се уништат заедниците што ги поддржуваат бунтовничките групи.
Со помош на Кина и Русија, хунтата врати дел од изгубените територии во последните две години.
Без жалење
Генералот не изрази жалење за штетата што ја предизвика неговиот државен удар.
Всушност, на спектакуларна парада – што секоја година ја одржуваат вооружените сили на Мјанмар во главниот град Нај Пји Тау – тој понуди често повторувано оправдување за воената интервенција и рече дека војниците имаат уставен мандат да „учествуваат конструктивно во националната политика“.
Токму тие ја поддржуваа повеќепартиската демократија.
Оние кои се спротивставија на воената власт беа „вооружени терористички фракции“, поддржани од „странски агресори и себични политички опортунисти“.
Накратко, ништо во неговиот говор не сугерираше дека Мин Аунг Хлаинг во цивилна облека ќе владее со Мјанмар поинаку отколку во униформа.
Дали ќе дојдат уште напади?
„Конфликтот во Мјанмар ќе остане во голема мера непроменет“, рече Су Мон, виш аналитичар во ACLED, организација што собира податоци за вооружени конфликти.
„Новиот врховен командант, генерал Је Вин Оо, е лојалист чие семејство има блиски врски со семејството на Мин Аунг Хлаинг. Тој веројатно ќе ги следи неговите стапки, првенствено за да ја врати контролата врз изгубената територија. Групите на отпорот сè уште контролираат околу 90 градови. Ова значи повеќе воздушни напади и напади со беспилотни летала врз цивили во областите што ги држи отпорот, повеќе кампањи со изгорена земја“, додаде тој.
Владата на национално единство, која ја претставува администрацијата соборена со државен удар, дејствува од област под контрола на отпорот во близина на границата со Тајланд.
Таа, исто така, не го менува својот став.
Се бореше да го наметне своето владеење врз бројните вооружени групи што дејствуваат низ Мјанмар, но сè уште смета дека новата влада, парламентот и неодамнешните избори се целосно нелегитимни.
Таа инсистираше дека ќе продолжи да се бори за отстранување на војската од политичкиот живот и усвојување на нов федерален устав.
„Сега не е време за компромис“, рече портпаролот на Неј Фоун Лат.
„Ако армијата не може да ги прифати нашите цели, нашата револуција ќе продолжи. Мора да продолжиме понатаму. Ако се откажеме сега, следната генерација, нашиот народ, ќе страда сè повеќе и повеќе“, додаде тој.
„Немаме кирија и храна“
Пучот на Мин Аунг Хлаинг нанесе огромен удар врз економијата.
ООН проценува дека повеќе од 16 милиони луѓе сега имаат потреба од помош, а бројот на раселени лица од војната е близу 4 милиони.
Неконтролираната инфлација го уништи животниот стандард, а сега недостигот на гориво предизвикан од војната на Блискиот Исток нанесе дополнителен удар врз економијата.
Мјанмар увезува 90 проценти од својата нафта и нафтени производи, главно од соседните земји кои сега го ограничуваат извозот.
Потрошувачката на бензин и дизел се рационализира, а цените – кои веќе се значително повисоки отколку во соседна Тајланд – нагло се зголемија.
„Разликата помеѓу сега и пред 10 години е како ден и ноќ“, рече Тин Оо, возач на мотоцикл-такси во индустриската област Хлаинг Тарјар во Јангон.
„Не можеме да заработиме доволно ниту за кирија и храна“, додаде тој.
Нема многу доверба во новата влада.
„Нема да им е гајле за нас. Сè уште ќе мора да се потпреме на себе. Денес, ако се обидувате да заработите едноставен и чесен живот, тешко е да се преживее, но ако сте нечесни, можете да се збогатите“, рече тој.
„Игра против народот“
Недостатокот на гориво е особено тежок за бизнисите во Мјанмар.
Многу од нив зависат од генератори за електрична енергија; електричната мрежа обезбедува само неколку часа електрична енергија дневно во поголемиот дел од Јангон.
Во овој ќорсокак, Мја Аје, искусен политички активист кој поминал многу години во воени затвори, оваа недела донесе редок глас на разум и воздржаност, тврдејќи дека единствениот излез од кризата е да се најде компромис меѓу војската и нејзините многубројни противници.
Беше формиран нов совет кој се обидува да ги собере сите оние кои се согласуваат со него, повикувајќи на дијалог и ослободување на сите политички затвореници.
Исто така, вклучува неколку истакнати политички личности, но тврди дека всушност води доверливи разговори со многу повеќе од нив.
„Овие избори не се решение“, рече таа.
„Тоа е игра што Мин Аунг Хлаинг ја игра против својот народ. Ниту пак можеме да продолжиме со сегашниот устав. Но, јавноста е уморна од ситуацијата. Ако не можеме да најдеме излез, земјата ќе се распадне. Всушност, таа веќе е во состојба на распаѓање“, додаде таа.
Тa тврди дека ако затворената демократска лидерка Аунг Сан Су Ќи биде ослободена, таа би можела да игра одлучувачка улога во наоѓањето прифатлив компромис, дури и на 80-годишна возраст.
Се шпекулира дека Мин Аунг Хлаинг ќе ја ослободи оваа година, сега кога конечно ја исполни својата амбиција да стане претседател, што беше еден од неговите мотиви за спроведување на државниот удар.
Но, ако постои пат кон мир во Мјанмар, тој сигурно е многу тесен и засега не изгледа дека „воените владетели“ се подготвени да го следат.
Комплицирано е
Ситуацијата во Мјанмар е многу комплицирана.
Судирите се меѓу армијата и широка коалиција на противници, која вклучува не само продемократски сили како што е владата во егзил, туку и бројни етнички вооружени групи кои долго време се борат за автономија во пограничните области.
Политичката криза не е единствениот извор на конфликт, туку постојат и длабоки историски проблеми.
Мјанмар е етнички многу разновиден. Многу малцинства со децении се борат против централната влада доминирана од мнозинството Бамар.
Недовербата кон војската е поттикната од години репресија, вклучително и насилство врз малцинствата како што се Рохинџите.
Оваа земја – која е со големина на Шпанија и има толку жители колку Шпанија и Португалија заедно (околу 55 милиони луѓе) – е исто така под надзор на Кина.
Кинески интереси
Покрај тоа што дели долга граница со Мјанмар, Ким има големи инфраструктурни и енергетски проекти во земјата, вклучувајќи нафтоводи и трговски коридори што ја поврзуваат внатрешноста на Кина со Индискиот Океан.
Секоја нестабилност во Мјанмар ги загрозува тие кинески стратешки интереси, а борбите по должината на кинеската граница веќе предизвикаа бранови бегалци и трговски прекини, директно влијаејќи на граничните региони на Кина.
Кина се обидува да го одржи своето влијание врз сите спротивставени страни во Мјанмар, без оглед на тоа кој е на власт во Мјанмар.
Во исто време, таа е загрижена за ризикот нестабилноста во Мјанмар да се прелее во регионот.
И додека меѓународните организации и западните земји го сметаат прогласувањето на Мин Аунг Хлаинг за претседател за нелегитимно, Кина е порезервирана.
Пекинг постепено одлучи да соработува со воената хунта, оценувајќи дека е „најсилната сила на теренот“ и дека може да ја обезбеди стабилноста потребна за кинеските проекти.
Сепак, „џинот од исток“ не е безрезервен сојузник.
Иако кинеските медиуми и кинеската дипломатија често користат неутрален јазик како „политички процес“ или „национално помирување“ за да избегнат директно легитимирање на изборите, Кина – според западните извештаи – помогна или барем го поддржа изборниот процес што ѝ овозможи на војската да остане на власт.
Сепак, треба да се каже дека прагматичната Кина одржува контакт со неколку партии, па, на пример, е поврзана со некои етнички вооружени групи и се обидува да посредува во конфликтите.
На крајот, најважно за неа е војната да не се прелее преку границата и инфраструктурните проекти да останат безбедни.