Заканата на американскиот претседател Доналд Трамп да воведе казнени тарифи за секој што ќе се обиде да го спречи да го преземе Гренланд беше последната капка за многу европски влади.
По една година тензии од враќањето на Трамп во Белата куќа, се погласни се разговорите за неизбежниот трансатлантски развод, а некои функционери ја гледаат „коалицијата на добронамерните“ како основа за нов сојуз без САД, пишува Политико.
Европските функционери приватно го опишаа потегот на Трамп во врска со суверената данска територија како „луд“, велејќи дека тој заслужува најстрога европска одмазда за она што го сметаат за јасен и неиспровоциран напад врз сојузниците.
„Ова е чекор предалеку“, рече еден европски дипломат, кој разговараше со медиумите под услов да остане анонимен.
„Европа е критикувана од САД за нејзината слабост кон Трамп. Има вистина во тоа, но има црвени линии.“
Иднина без САД
Меѓу високите европски функционери, преовладува верувањето дека Америка на Трамп повеќе не е сигурен трговски или безбедносен партнер и дека е потребно итно да се планира за иднината.
„Постои промена во американската политика и во многу аспекти таа е трајна“, рече висок европски владин претставник.
„Чекањето да помине не е решение. Она што треба да се направи е уреден и координиран премин кон новата реалност.“
Таквиот процес веројатно би довел до радикално преобликување на Западот и би го нарушил глобалниот баланс на моќ.
Последиците се движат од трансатлантска економска штета поради зголемените трговски тензии до безбедносни ризици.
Трошоците веројатно би ги сноселе и САД, на пример преку губење на пристапот до мрежата на европски бази и логистичка поддршка клучна за проекцијата на моќта во Африка и Блискиот Исток.
Коалицијата на добронамерните како нов модел
Додека некои влади, како што е италијанската предводена од Џорџа Мелони, се обидуваат да ги спасат односите, многу дипломати и функционери веќе размислуваат што би донел долгорочниот раздел со Вашингтон.
За повеќето, тоа е болна перспектива што го означува крајот на 80-годишната соработка и смртоносен удар за НАТО во неговата сегашна форма.
Сепак, за некои функционери, иднината без САД не е тешко да се замисли.
Таканаречената „коалиција на добронамерните“ во поддршка на Украина се издвојува како модел, преку кој европските земји, вклучувајќи ги и земјите што не се членки на ЕУ, како што се Велика Британија и Норвешка, научија ефикасно да дејствуваат без Америка.
„Вашингтонската група“
Советниците за национална безбедност од 35 влади се во редовен контакт, а нивото на доверба меѓу нив е високо.
Соработката не се одвива само на ниво на функционери – и самите национални лидери тесно соработуваат.
Лидери како Кир Стармер од Обединетото Кралство, Емануел Макрон од Франција, Фридрих Мерц од Германија, како и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, комуницираат редовно, честопати во истиот групен разговор.
„Кога работите почнуваат брзо да се движат, тешко е да се координираат, а овој разговор е навистина ефикасен“, рече лице запознаено со договорот.
Овој неформален договор е познат како „Вашингтонска група“, именувана по групата европски лидери кои ја посетија Белата куќа минатиот август со украинскиот претседател Володимир Зеленски.
Кон нов безбедносен сојуз
Форматот „коалиција на оние што се подготвени“ би можел да стане основа за нов безбедносен сојуз во ерата кога САД повеќе не ја поддржуваат европската безбедност.
Самиот Зеленски учествува во разговорите, што отвора можност за вклучување на украинската воена моќ.
Со оглед на тоа што Украина е најмилитаризираната земја во групата, со огромна војска и софистицирана индустрија за беспилотни летала, нејзиното приклучување кон силите на Франција, Германија, Полска и Обединетото Кралство би создало импозантна вооружена сила.
Во меѓувреме, од Брисел доаѓаат конкретни иницијативи.
Европскиот комесар за одбрана Андриус Кубилиус предложи постојана армија на ЕУ од 100.000 војници и ја оживеа идејата за Европски совет за безбедност, додека фон дер Лајен промовираше нова европска безбедносна стратегија.
Лидерите на ЕУ ќе се состанат на итен самит за да го калибрираат одговорот на заканите на Трамп, а дискусијата би можела да се прошири и на иднината на европската безбедност.
Со оглед на тоа што се очекува пристигнувањето на Трамп на Светскиот економски форум во Давос, постои и можност за директни разговори.
По разговорите со Мерц, Макрон, Стармер и шефот на НАТО, Марк Руте, фон дер Лајен во неделата изјави дека Европејците „цврсто ќе стојат“ во својата посветеност на заштитата на Гренланд. „Ќе се соочиме со овие предизвици за нашата европска солидарност со стабилност и решителност“, рече таа.