Европа се соочува со постојано растечки прилив на кокаин, додека шверцерите користат нови рути и технологии за да бидат еден чекор пред полицијата.
И покрај зголемените контроли во главните пристаништа и поголемата меѓународна соработка, властите признаваат дека не можат да го спречат протокот на дрога.
Во борбата против шверцот по море, криминалните групи често имаат предност, поради што, според Обединетите нации (ОН), Европа стана новата главна дестинација за кокаин, пишува „Фајненшл тајмс“ (ФТ).
Оваа дрога, некогаш најчесто поврзана со богатите посетители на ноќни забави, стана широко распространета.
Помеѓу 2014 и 2024 година, цените на улиците паднаа во просек за 18 проценти, додека чистотата на кокаинот се зголеми за 44 проценти, според податоците од Агенцијата за дрога на Европската унија (ЕУ).
Како што властите ги засилија контролите и запленувањата во главните пристаништа, шверцерите останаа еден чекор понапред со користење на софистицирани испораки на отворено море, шифрирани комуникации, моќни глисери, подводни пловила без екипаж и лажирање на GPS локациите на пловилата.
„Секогаш мора да бидете во тек со новостите, бидејќи постојано се појавуваат нови начини на работа“, рече Јирген Ебнер, вршител на должноста директор на Европол, полициската агенција на ЕУ.
Тој предупреди на „ефектот на воден кревет“ – кога властите вршат голем притисок врз криминалните групи на едно место, проблемот едноставно се сели некаде на друго место.
Фајненшл тајмс вели дека обемот на проблемот е огромен, при што производството на кокаин во Латинска Америка се зголемило четири пати во текот на изминатата деценија, додека криминалните мрежи во Колумбија, Перу и Боливија користат глобални трговски патишта за да пренесат големи количини дрога.
Тој додава дека кокаинот сè повеќе се испраќа од Бразил во Европа преку Западна Африка.
ООН предупредува дека понудата наскоро би можела да ја надмине побарувачката, што дополнително би ги охрабрило шверцерите да пласираат уште поголеми количини дрога на европските улици.
„Не сме во можност да ги запреме тие текови“, рече Марк Мелет, поранешен началник на Генералштабот на Ирските одбранбени сили, додавајќи дека на европските органи за спроведување на законот ќе им бидат потребни информации во реално време за тоа што се случува на површината на морето, на морското дно и во воздушниот простор над него.
Според податоците на ОН, денес во Европа е достапен повеќе кокаин отколку во 1980-тите, кои често се сметаат за врвот на популарноста на дрогата.
Само минатата година, количината на траги од кокаин во отпадните води на градот се зголемила за повеќе од една петтина, според податоците од Агенцијата за дрога на ЕУ.
Агенцијата ја проценила вредноста на европскиот пазар на 11,6 милијарди евра во 2021 година, додека Мајкл О’Саливан, поранешен директор на Центарот за поморска анализа и операции против наркотици, заедничка полициска и воена служба на девет европски земји, верува дека денес вреди околу 15 милијарди евра.
Пониските цени и леснотијата на купување преку популарни апликации за шифрирани пораки го направија кокаинот подостапен.
Идејата дека типичниот корисник е некој што само сака да го разубави ноќното излегување „веќе не е точна“, рече Жулиен Гарсани, раководител на канцеларијата на Агенцијата за дрога на ОН во Брисел.
„Кокаинот навистина навлезе во сите возрасни групи и сите сфери на животот“.
Гарсани рече дека тинејџерите сè почесто земаат дрога.
„Нивните мозоци, се разбира, сè уште не се развиени. Тоа создава силен пат кон зависност.“
Европските власти ја засилија борбата против шверцот со инвестирање во безбедноста на пристаништата и поблиска судска соработка.
Сепак, криминалните групи сè уште се еден чекор понапред, истакнува FT.
Ирски поморски офицер, кој побара да остане анонимен, проценува дека органите за спроведување на законот запленуваат „можеби 10 проценти“ од кокаинот што се испраќа во Европа.
И покрај ограничените ресурси, тие мора да ги следат и сè почестите пристигнувања на руски шпионски бродови, како и поморските закани за време на неколку самити на ЕУ што Ирска е домаќин оваа година.
„Кога станува збор за дрога, можете да кажете дека победувате само ако целосно го прекинете снабдувањето“, рече офицерот.
Европските морнарици и агенциите за спроведување на законот споделуваат информации, но, додаде тој, „дали ги добиваат сите податоци? Дали тоа навистина го решава проблемот на копно? Да бидеме реални – не е така.“
Кокаин на јаглен
Фајненшл тајмс вели дека шверцот со кокаин во Европа започнал сериозно во 1980-тите, кога колумбиските картели се обиделе да се прошират надвор од заситениот американски пазар.
На почетокот користеле јахти и моторни чамци, но од 1990-тите, поради зголемените количини на дрога, тие се заменети со контејнери со стока како овошје, како и со сè погенијални методи, вклучително и директно испраќање „подморници за дрога“ во Европа.
Шверцерите мешаат кокаин во прав со храна, пластика, текстил, картон, па дури и кравја кожа за да го маскираат за време на транспортот, а потоа го изолираат во нелегални хемиски лаборатории.
Еден од методите вклучува хемиска обработка на дрогата и нејзина примена во јаглен.
Во текот на изминатата деценија, европските земји запленија огромни количини кокаин, особено во големи пристаништа како што се Ротердам во Холандија и Антверпен во Белгија, каде што беа запленети рекордни 118 тони во 2023 година.
Од 2019 година, бројот на заплени во Европа го надминува бројот на заплени во Северна и Јужна Америка.
Сепак, во текот на последните три години има „огромен пад“, изјави шефот на белгиската царина, Кристијан Вандерверен.
Белгиските власти запленија 5,4 тони кокаин во Антверпен во текот на првите шест месеци од оваа година, што е за 68 проценти помалку во споредба со истиот период минатата година и нов пад во споредба со вкупно 55 тони запленети во 2025 година.
Многумина го гледаат тој пад како знак дека зголемените безбедносни мерки ги одвраќаат шверцерите од главните пристаништа.
Благодарение на мобилните скенери, Белгија веднаш скенира со рендген од 15 до 17 проценти од контејнерите со висок ризик по пристигнувањето, во споредба со пет проценти во 2023 година.
„Дефинитивно има промена, бидејќи повеќе нема толку многу огромни пратки кокаин“, рече Роберт Феј, раководител на единицата за шверц со дрога во Европол.
Сепак, како што се заострува безбедноста во главните пристаништа, криминалните групи се свртуваат кон средноатлантскиот превоз како алтернатива, користејќи GPS и сателитска технологија.
Ваквите пратки може да вклучуваат рибарски бродови или големи трговски „мајчински бродови“, кои ја пренесуваат дрогата на помали бродови.
Понекогаш тие транспортираат и стока со ниска вредност, како што се користени трактори, за патувањето да изгледа како легитимна деловна операција.
Друга можност е рибарски бродови, глисери или полуподморници контролирани од криминални групи, кои транспортираат само дрога, да се среќаваат на море за претовар.
Шверцерите, исто така, потопуваат контејнери кои подоцна се отвораат со помош на тајмер, дозволувајќи дрогата да излезе на површина и да биде извадена.
Огромната површина на Атлантикот им дава голема предност на групите за шверц.
Феј од Европол вели дека криминалните мрежи вршат и такви испораки на Азорските и Канарските Острови, што ги прави Португалија и Шпанија важни влезни точки за кокаин во Европа.
„Тоа е многу голем дел од Атлантикот“, рече тој. „Затоа мора точно да знаете каде да барате“.
Ирска, која може да распореди максимум три брода истовремено, е одговорна за полицирање на дел од Атлантикот повеќе од десет пати поголем од нејзината копнена површина.
„Без вистинско присуство и спроведување на законот на море, вратата останува широко отворена“, рече поранешен висок ирски морнарички командант кој побара да остане анонимен.
Последиците се чувствуваат во самата Ирска, каде што кокаинот стана најголем проблем меѓу дрогите.
Бројот на луѓе кои примаат третман за негова употреба се зголемил за 336 проценти од 2017 година.
Меѓу испитаниците кои користеле дроги во претходната година, 46 проценти користеле кокаин, значително повеќе од просекот на ЕУ од 29 проценти.
Различни балкански криминални групи, заедно со големите бразилски и мексикански картели, играат важна улога во организирањето на транспортот и дистрибуцијата на кокаин.
Во исто време со растот на употребата на кокаин, капацитетот на Ирска против трговијата со луѓе се намали.
„Уште во 2018 година, пред ненадејното зголемување на количината на дрога на ирските улици, морнарицата имаше девет оперативни бродови“, рече поранешниот командант.
Од 2019 до 2025 година, бројот на членови на екипажот се намали поради проблеми со регрутирање и задржување, па патролите станаа нередовни, а бродовите едвај оперативни.
„Потоа се отворија браните за кокаин, а Ирска стана лесна цел“, рече тој.
Дури и кога полицијата знае каде се одвива шверцот и може да испрати брод и екипаж, криминалците често успеваат да избегаат.
Како што пишува FT, моторните чамци натоварени со кокаин се тешки за следење на отворено море, а потераите можат да бидат смртоносни.
Оваа година, двајца членови на Шпанската цивилна гарда беа убиени во судири за време на операциите против шверцерите, а минатата година еден португалски службеник.
„Главното прашање е како да ги запреме“, рече Пауло Гомес да Силва, главен аналитичар во Центарот за поморски операции против наркотици во Лисабон. „Дури и кога имаме исти ресурси како нив, сепак е многу опасно.“
Центарот за поморски операции против наркотици заплени рекордни 92 тони кокаин од глисери и помали бродови минатата година.
Сепак, тоа беше само врвот на ледениот брег: околу 700 тони избегнаа заплена, 40 проценти повеќе отколку во 2024 година.
Француската морнарица може според закон да пука во бродови за да ги онеспособи нивните мотори, но другите земји не можат поради различни национални прописи.
„Сепак, тоа е дефинитивно целта“, рече да Силва.
Исто така, одреден успех беше постигнат во обидите на полициските служби да ја пресретнат комуникацијата на криминалните групи.
FT потсетува дека во 2021 година, Европол и другите европски полициски агенции успеаја да ги дешифрираат комуникациите на апликацијата Sky ECC, која беше широко користена од шверцерите. Така тие добија огромна количина пораки што доведоа до стотици апсења, а сè уште се користат во истрагите денес.
„Пред Sky ECC, мораше да почнеме од ситни криминалци во мрежата, а потоа да се обидеме да се движиме чекор по чекор до главните шефови на криминалните групи. Сепак, благодарение на таа апликација, добивме увид во начинот на кој самите лидери на криминалните групи комуницираа едни со други“, рече белгиската министерка за правда, Анелизе Верлинден.
Дешифрирањето на апликацијата им помогна на агенциите за спроведување на законот да идентификуваат високо рангирани шверцери.
Сепак, европските власти не беа во можност да ги контактираат со години.
Високи членови на таканаречениот „Суперкартел“, за кој се веруваше дека во својот врв снабдувал една третина од европскиот пазар на кокаин, живееја отворено во Дубаи и други земји што им даваа засолниште, каде што изгледаа недопирливи.
Тоа се промени, бидејќи Дубаи почна да екстрадира еден по еден врвен шеф, меѓу нив Ридуан Таги од Холандија и Рафаеле Империјале од Италија. И двајцата завршија во затворите во своите земји во 2024 година.
Најголемиот успех беше апсењето во април на Даниел Кинахан, шеф на ирскиот картел и еден од водечките луѓе на Суперкартелот. Тој е во затвор во Дубаи, чекајќи екстрадиција во Ирска.
Сепак, Верлинден, исто така, предупреди за „ефектот на воден кревет“, бидејќи криминалците бегаат во други земји.
Јос Лејдекерс, најбараниот шверцер на дрога во Холандија, кој е осуден во отсуство и во Холандија и во Белгија, се крие во Сиера Леоне, земја која Центарот за поморски операции за наркотици и Европол ја сметаат за важен центар за претовар на дрога, според ФТ.
Според податоците на Европол, криминалците сега се враќаат на пофрагментирани средства за комуникација.
„Тие се адаптираат, користат различни средства за комуникација и секогаш се еден чекор пред нас“, рече Феј од Европол.
Осигурување на пратки со дрога
Огромните профити од шверцот со кокаин се во срцето на проблемот на Европа.
Лоран Ланиел, аналитичар во агенцијата за дрога на ЕУ, вели дека како што дрогата патува од Латинска Америка до европските улици, „маржите на профит експлодираат“.
„Можете да ги зголемите инвестираните пари за 1.000 проценти“, рече тој.
Поголемиот дел од заработката им припаѓа на посредници кои организираат логистика, работат како даватели на услуги, па дури и нудат осигурување на пратки.
„Трговијата функционира како песочен часовник“, рече Ланиел. „На врвот има голем број производители, потоа многу тесен круг логистичари, луѓе кои можат да организираат шверц, а на дното има многу потрошувачи. Оние во средината заработуваат најмногу пари“.
Она што недостасува во борбата на ЕУ против дрогата е посериозен третман на побарувачката. Ако се занимавате само со понудата, тоа се нарекува војна против дрогата, а знаеме како завршува: ништо не се решава.
Тој дел од трговијата е контролиран од групи, вклучувајќи го најголемиот бразилски картел „Примеиро Командо да Капитал“, мексиканските картели „Синалоа“ и „Халиско Нова Генерација“, како и разни балкански криминални групи.
„Пониските цени на големо и мало на кокаинот, заедно со поголемата чистота, покажуваат дека големи количини на дрога се достапни во Јужна Америка и дека значаен дел од неа, на некој начин, го преминува Атлантикот“, рече Ланиел.
Тој ја смета сиромаштијата за „еден од главните двигатели“ на криминалот и употребата на дрога.
Според податоците на ОН, Велика Британија е една од ретките земји каде што малопродажната цена на кокаинот се зголемила, можеби поради поголемата побарувачка или проценката на шверцерите дека внесувањето на дрогата во земјата е поризично отколку на други места.
Кокаинот сега е причина за повеќе од една четвртина од смртните случаи поврзани со дрога во Европа.
Анкета од 2024 година спроведена од Агенцијата за дрога на ЕУ покажа дека девет проценти од корисниците на кокаин и осум проценти од корисниците на крек ја земале дрогата на работа.
„Она што недостасува во напорите на ЕУ против дрогата е посериозно справување со побарувачката“, рече Гарсани од Канцеларијата за дрога на ОН, наведувајќи ја стигмата поврзана со третманот на зависност како еден од проблемите.
„Ако се занимавате само со понудата, тоа се нарекува војна против дрогата, а знаеме како тоа завршува: ништо не се решава.“
Борбата против малите бродови за шверц во Атлантикот не се намалува. Ирска, чиј буџет за одбрана расте, но останува најмал во ЕУ, повремено го следи морето речиси слепо бидејќи нема сонар за откривање предмети под површината на морето и нема воен радар за следење на воздушниот простор.
Ирското Министерство за одбрана се обидува да го замени недостатокот на опрема со нови технологии.
Соработува со ирската компанија Уботика, која користи сателитски надзор со помош на вештачка интелигенција за откривање на сомнителни модели на движење на бродови и следење на претоварите на море.
Морнарицата, исто така, разгледува употреба на беспилотни летала, кои имаат поголем дострел од бродовите.
Сепак, Јуџин Рајан, поранешен ирски командант кој работеше на зајакнување на европската соработка во борбата против дрогата, верува дека Ирска е „дупка“ во одбраната на Европа од шверцот.
„За жал, ја губиме оваа битка“, рече тој.