Осумчасовниот работен ден, кој Германија го воведе во ноември 1918 година, би можел да се соочи со сериозни промени.
Сепак, 108 години по неговото воведување, германската влада сè уште не се согласила за тоа како треба да изгледаат новите правила.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц смета дека реформата на законот за работно време требало да биде усвоена одамна.
Сепак, три недели откако тој ја прогласи за задоцнета, нацртот сè уште не стигнал до владата.
Христијанските демократи и социјалдемократите не можат да најдат заеднички јазик за тоа колку долго би можел да трае работниот ден во иднина и под кои услови.
Мерц ја отвори дебатата на 13 октомври, на состанок на работодавачи во Берлин, наведувајќи го примерот на компаниите каде што вработените работат 12 часа, три пати неделно.
Таквиот работен ден, рече тој, не претставува експлоатација, туку може да биде можност компаниите и работниците пофлексибилно да го организираат работното време.
Неговите изјави предизвикаа незадоволство кај синдикатите, кои предупредуваат дека промените би можеле да ги загрозат правата на вработените и дополнително да отворат простор за прекувремена работа.
Што всушност се менува?
Суштината на спорот се наоѓа во коалицискиот договор, со кој владејачките партии се обврзаа да дозволат неделно, наместо претходното дневно ограничување на работното време.
Според сегашниот германски закон, работното време вообичаено не може да биде подолго од осум часа на ден.
Исклучок е работата до десет часа, но само под услов во период од шест месеци, односно 24 недели, просекот да се врати на осум часа на ден.
Со оглед на тоа што законот пресметува со шест работни дена, од понеделник до сабота, максималното редовно работно време е 48 часа неделно. Вработените мора да имаат најмалку 11 часа одмор помеѓу два работни дена.
Нацртот подготвен од Министерството за труд во јуни ги задржа осумте часа како основно дневно ограничување, но предвиде можност за поинаква организација на работата доколку социјалните партнери се согласат за тоа преку колективни договори.
Таквиот модел би вклучувал посебни механизми за заштита на здравјето на вработените, додека просечното работно време сè уште би морало да остане во рамките на 48 часа неделно, што се почитува на годишна основа.
Нацртот, исто така, предвидува задолжително електронско евидентирање на работното време.
Компаниите со помалку од 250 вработени би имале две години за прилагодување, оние со помалку од 50 вработени пет години, додека работодавачите со максимум десет вработени би биле трајно ослободени од обврската за електронска евиденција.
Работодавачите се незадоволни, синдикатите се уште порешителни против
Колку всушност би можеле вработените да работат во еден ден? Јавноста често ја споменува бројката од 13 часа, која се достигнува кога задолжителните 11 часа одмор ќе се одземат од 24 часа.
Сепак, законските паузи, вклучувајќи 45 минути одмор за работен ден подолг од девет часа, исто така мора да бидат вклучени во тој период.
Работодавачите веруваат дека предложената реформа не оди доволно далеку. Претседателот на Здружението на германски работодавачи (BDA), Рајнер Дулгер, оцени дека нацртот е исполнет со недоверба кон работодавачите и вработените.
Оливер Зандер, директор на здружението на металната индустрија „Гесамтметал“, рече дека ова не е реформа, туку збир на максималистички барања.
Една од главните забелешки на работодавачите е фактот дека колективните договори во Германија опфаќаат само околу половина од вработените.
Ова значи дека другата половина од работниците би останале надвор од можностите што реформата на крајот би ги донела.
Синдикатите, од друга страна, ја отфрлаат самата идеја за промена на постојниот систем.
Претседателката на Сојузот на германски синдикати (DGB), Јасмин Фахими, смета дека целта на работодавачите не е подобро усогласување на семејниот и работниот живот, туку поголема контрола врз работното време на вработените.
Според истражувањето на DGB, 98 проценти од вработените прифаќаат одредени промени, но не сакаат да работат по 19 часот.
Силке Цимер од раководството на синдикатот „Верди“ предупредува дека постојниот закон е еден од најважните прописи за заштита на работничките права и дека не треба да се менува.
Тој се спротивставува дури и на можноста за воведување исклучоци исклучиво преку колективни договори.
Подолго работно време, поголем ризик по здравјето
Предупредувањата за последиците од продолжувањето на работниот ден не доаѓаат само од синдикалните кругови.
Истражувањата покажуваат дека ризикот од несреќа на работа или на пат кон дома по 12 часа работа е двојно поголем отколку по осум часа.
Во анкета на Институтот WSI, речиси три четвртини од испитаниците изразија загриженост за можните негативни последици од работењето подолго од десет часа на ден.
Здружението на лекари Марбургер Бунд предупреди дека продолженото работно време може да ја загрози безбедноста на пациентите, особено во здравствениот систем, каде што заморот на вработените може да има сериозни последици.
Фондацијата Ханс Беклер, исто така, укажува на пошироки социјални последици. Според нивните наоди, луѓето кои работат повеќе од осум и пол часа на ден имаат значително помала веројатност да учествуваат во политичкиот, волонтерскиот и општествениот живот.
Со други зборови, прашањето за работното време не е само прашање на продуктивноста и потребите на работодавачите, туку и на квалитетот на животот и можноста вработените да учествуваат во животот на заедницата.
Конечната одлука е на новиот министер
По заминувањето на Бербел Бас, кој ја напушти функцијата министер за труд и копретседател на СПД, одговорноста за продолжување на реформата ја презеде новиот министер Александар Швајцер.
Тој сè уште не дал јасна изјава за клучното прашање – дали можноста за продолжено работно време ќе остане ограничена на колективните договори.
Порано, тој посочи на фактот дека Германија регистрирала 1,3 милијарди прекувремени работни часови само во 2023 година, нагласувајќи дека се потребни пофлексибилни модели што ќе одговараат на реалниот живот на луѓето.
Неговата порака е дека проблемот не е нужно тоа што е направено премалку, туку начинот на кој е организирано работното време.
Потпретседателот на левичарската партија, Луиџи Пантисано, веќе го повика да го брани постојното дневно ограничување.
Од друга страна, Дирк Визе, парламентарен секретар на СПД, се обидува да ја смири дебатата, тврдејќи дека коалицискиот договор не предвидува укинување на заштитата на вработените, туку воведување на неделен максимум со задолжително дигитално снимање, за да се спречи неплатена прекувремена работа.
Досега нема знаци за договор. Коалицискиот одбор усвои пакет од 34 мерки на почетокот на јули, но работното време не беше меѓу нив.
Христијанските демократи и социјалдемократите сè уште имаат различни ставови и за неделното ограничување и за задолжителната евиденција на работното време.
Приоритет на новиот министер во моментов е реформата на пензискиот систем, па затоа аналитичарите не очекуваат дека прашањето за работното време наскоро ќе биде на врвот на политичката агенда.
Дотогаш, постојниот закон останува на сила. Работодавците не можат да се повикаат ниту на коалицискиот договор ниту на нацрт-реформата за да ги заобиколат сегашните ограничувања.
Осумчасовниот работен ден, воведен пред 108 години, засега останува на сила. Не толку затоа што постои силна волја кај политичарите да го бранат, туку затоа што сè уште не успеале да се договорат како да го променат.