Милиони граѓани во Украина и Русија добија лажни предупредувања за закани кои не постојат, откако апликациите за итни известувања во двете земји беа цел на сајбер напади.
Додека Украинците добиваа пораки на своите телефони за ракетни напади, радијација, хемиски опасности, па дури и улични борби во Киев, Русија неколку часа подоцна објави „масовен сајбер напад“ на својот систем за тревога.
Дали станува збор за меѓусебна одмазда и кој стои зад нападот се уште не е познато, но експертите предупредуваат дека инцидентите би можеле да покажат колку е непредвидлива сајбер војната.
Украинските воздухопловни сили соопштија дека апликацијата Air Alarm, која граѓаните ја користат за известувања за воздушен напад, најверојатно била компромитирана од непријателските дејствија, со порака дека нема радиолошка закана.
Руското Министерство за вонредни ситуации објави дека неговиот систем за предупредување за итни случаи бил и цел на „масовен сајбер-напад“, кој им овозможил на напаѓачите да им испраќаат на граѓаните лажни информации за опасности.
Москва веднаш не објави кој би можел да стои зад нападот, додека украинскиот центар за стратешки комуникации СПРАВДИ ја обвини Русија за компромитирање на украинскиот систем.
Повеќе од 100 лажни предупредувања во Украина, граѓаните во страв поради зборот „нуклеарна“
Според податоците објавени од Би-Би-Си, ширум Украина биле испратени вкупно 122 лажни предупредувања во период од само седум минути, помеѓу 22:47 и 22:54 часот по локално време.
Повеќето известувања се однесуваат на наводни ракетни напади и напади со беспилотни летала, но во некои пораки се предупредува и на радијација, хемиски напад, артилериско гранатирање и борби по улиците на главниот град.
Милиони Украинци добија предупредувања преку официјалната апликација „Air Alarm“, како и преку други апликации кои ги користат истите податоци.
Украинското воено воздухопловство соопшти во 23:02 часот. дека системот бил компромитиран и дека немало опасност од радијација.
Жителката на Лавов, Софија, за Би-Би-Си изјавила дека првото нешто што го забележала во известувањето е зборот „нуклеарно“, поради што многу се исплашила.
„Отпрвин мислев дека нешто нуклеарно навистина доаѓа кај нас“, рече таа, сеќавајќи се како апликацијата одеднаш почна да и испраќа гласни предупредувања среде ноќ.
Како што објасни таа, таа првенствено ја користи апликацијата за да знае кога се огласува предупредување за воздушен напад во училиштето во кое посетува нејзиното дете, бидејќи училиштето нема засолниште.
„Нашето училиште нема засолниште, па секогаш кога ќе се вклучи алармот морам да одам да ја земам ќерка ми“, вели Софија.
Сепак, еден детаљ предизвикал нејзин сомнеж. Кога прочитала во известувањето дека во Киев имало улични тепачки, сфатила дека нешто не е во ред.
„Помислив: чекај, не, тоа е невозможно… Не почнуваме да се бориме едни со други на улиците додека балистичките ракети ни летаат над главите“, рече таа.
Би-Би-Си известува дека многу Украинци престанале да користат апликации за предупредување или да одговараат на секое известување со текот на времето, поради големиот број предупредувања за вистински руски напади, понекогаш и до 20 во еден ден.
Експертите укажуваат на необичен редослед на напади
Речиси истовремените сајбер напади врз системите за рано предупредување во Украина и Русија го покренаа прашањето дали вториот напад беше одговор на првиот.
Експертите за сајбер-безбедност, според Би-Би-Си, сметаат дека е малку веројатно хакерската група да изврши одмазднички напад во рок од само неколку часа, доколку претходно немала пристап до системот што го нападнала.
Ова може да значи дека групата зад вториот напад можела долго време да пристапи до рускиот систем, но чекала вистински момент да дејствува.
Нападите имаат карактеристики на хактивизам, односно активности на хакери кои ги извршуваат своите активности од политички или идеолошки причини. Сепак, еден експерт за сајбер-безбедност, кој е специјализиран за политички мотивирани хакерски групи, предупредува дека тоа исто така може да биде операција за лажно знаме.
„Политички мотивираните хакерски групи традиционално го губат пристапот до системите што ги компромитираат многу брзо“, рече тој.
Затоа, тој смета дека е малку веројатно вториот напад да го извршила аматерска група украински хакери.
„Се сомневам дека Украина или хакерите поврзани со украинската влада веќе извесно време имаат пристап до рускиот систем, но тие чекаа, бидејќи тоа е систем поврзан со цивилниот сектор и можеби имаа правила на ангажман што ги одвраќаа од таков напад додека руските хакери не го направија тоа што го направија“, рече експертот.
Украинскиот пратеник Олександр Мережко рече дека не може ниту да потврди ниту да негира дека Украина е одговорна за пријавениот кибер напад врз Русија.
„Сајбер нападот може да укаже на очајот на Русија“
Сајбер-нападот врз украинскиот систем за предупредување за итни случаи може да укаже на „очајот“ на Русија, изјави експертот за сајбер безбедност Дон Смит од Софос.
Како што објави Еуроњуз, Смит верува дека целта на нападот можеше да биде да се поткопа менталната издржливост на украинското население, што тој го гледа како еден од клучните фактори во способноста на Украина да се брани од Русија.
Сепак, тоа укажува дека најдобрата информациска војна не е очигледна и експлицитна, додека овој напад беше многу впечатлив.
Затоа, според неговото мислење, начинот на кој тоа беше спроведено може да укаже на „очајот“ на Русија.
Смит додаде дека е можно да не бил компромитиран целиот украински систем за предупредување, туку индивидуална корисничка сметка која имала пристап да го користи.
По завршувањето на примирјето следеа сајбер-напади
Нападите врз системите за предупредување дојдоа откако најдолгиот прекин на огнот во војната, ограничен на источниот украински регион Херсон, истече во неделата.
Според Киев, Русија го одбила предлогот за негово продолжување.
Привременото примирје, кое траеше од 27 октомври до 1 ноември, овозможи да се изврши хуманитарна мисија во градот Олеска, окупиран од Русија.
Украинскиот омбудсман за човекови права Дмитро Лубинец оцени дека прекинот на огнот е важен чекор во заедничките хуманитарни напори на двете земји.
Во меѓувреме, Русија и Украина продолжија да разменуваат напади.
Москва соопшти дека во текот на ноќта беспилотно летало погодило индустриско претпријатие источно од Москва, додека украинските медиуми објавија дека Киев ја нападнал нафтената рафинерија Кстово.
Украина постојано ги напаѓа руските нафтени и гасни постројки, велејќи дека тоа е одговор на руските напади врз нејзината енергетска инфраструктура.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави дека Киев ќе ги запре нападите врз руските нафтени рафинерии, како што бара американскиот претседател Доналд Трамп, доколку Вашингтон ѝ обезбеди на Украина ракети-пресретнувачи Патриот.
„Ако сакате да не ги напаѓаме руските рафинерии, тогаш тие не смеат да го нападнат ниту нашиот енергетски систем“, рече Зеленски.
Тој додаде дека друга можност би била САД да и обезбедат на Украина ракети Патриот. Украинското Министерство за енергетика објави дека во неделата имало нови прекини на струја низ целата земја, вклучително и во Киев, по руските напади врз енергетската инфраструктура.