Повеќе од две децении, Русија се вплетка во воениот и енергетскиот сектор на Венецуела, како и во политичката елита, додворувајќи се на Уго Чавез и неговиот наследник, Николас Мадуро, жестоки критичари на САД, и воспоставувајќи цврсто упориште на западната хемисфера.
За време на 26-те години на власт на претседателот Владимир Путин, Русија негуваше лични односи, институционални врски и комерцијални интереси.
Аналитичарите велат дека и покрај апсењето на Мадуро во САД, овие врски веројатно нема да исчезнат преку ноќ.
„Нивното расклопување би било скапо и комплексно“, изјави за РСЕ независната аналитичарка Александра Ситенко од Берлин.
Врските се протегаат и до привременото раководство на Венецуела. Делси Родригез, која беше потпретседател под Мадуро, долго време одржуваше блиски односи со Москва.
Во 2024 година, Путин ѝ го додели на Родригез руското државно одликување Орден за пријателство, а Москва, исто така, јавно ја изрази својата поддршка за неа како привремен лидер.
„Делси Родригез е некој што Русите го познаваат и со кого можат да соработуваат“, напиша Марк Галеоти, руски аналитичар и професор во пензија на Факултетот за словенски и источноевропски студии на Универзитетскиот колеџ во Лондон, во блог пост од 7 јануари за британскиот медиум iNews.
Прашањето сега е колку Русија реално може да го зачува своето присуство.
Способноста на Москва да врши влијание во блиска иднина е ограничена, велат аналитичарите, а соочувањето со САД би можело да биде контрапродуктивно.
„Нема причина зошто тој не треба да се обиде“
Како што минува времето од изненадувачкото американско апсење на Мадуро во ноќниот напад на 3 јануари, Кремљ се чини дека ја разгледува ситуацијата. Десет дена подоцна, Путин не даде никаква јавна изјава.
„Москва нема причина да не се обидува да остане играч во Венецуела“, изјави за РСЕ/РЛ Пол Гобл, виш соработник во Фондацијата Џејмстаун.
„Но, малку е веројатно дека тој ќе преземе истакната улога во скоро време, бидејќи САД веројатно би одговориле на начин што би му наштетил повеќе на Русија“.
Фокусот на Русија на војната во Украина може да ја ограничи нејзината способност и желба да преземе таква улога.
„Се чини поверојатно дека Русија наместо тоа ќе ги фокусира своите напори на обидот да ги спречи понатамошните американски заплени на санкционирани танкери за нафта како Бела-1/Маринер, со оглед на важноста на глобалната фантомска флота за нејзината економија и воена машина“, изјави за РСЕ/РЛ Хенри Зимер, соработник на Американската програма во Центарот за стратешки и меѓународни студии.
На 7 јануари, американските поморски сили го запленија танкерот „Бела 1“ во Северниот Атлантик, кој неодамна беше преименуван во „Маринера“ и пловеше под руско знаме.
Тоа беше удар врз употребата на флота од бродови во сенка од страна на Русија за транспорт на санкционирани енергетски производи.
Руските критики за овој потег се пригушени, иако Зимер рече дека очекува повеќе руски воени закани за одмазда доколку САД заплени дополнителни танкери, вклучително и потенцијално нуклеарно демонстрирање на сила.
„Доколку успее да ги намали мерките за спроведување на законот во САД, тоа би можело индиректно да го намали притисокот врз преостанатите чавистички структури во Венецуела“, рече тој, осврнувајќи се на наследството на Чавез, кој почина во 2013 година и го избра Мадуро за свој наследник. „Но, не очекувам отворени руски напори да влијаат врз внатрешната политика на Венецуела“.
Сè се врти околу нафтата?
Друго клучно прашање е дали Русија може да ги задржи своите нафтени интереси во Венецуела, која има најголеми докажани резерви на нафта во светот и оттогаш Москва инвестираше милијарди долари во секторот во последните две децении.
„Русија би можела да се обиде да тврди дека имотот е правно заштитен руски имот“, изјави за РСЕ/РЛ Владимир Рувински, професор по политички студии на Универзитетот Исаси во Кали, Колумбија.
Москва направи чекор во таа насока на 13 јануари: Државната компанија Росзарубезнефт објави дека нафтените средства што ги развива во Венецуела ѝ припаѓаат на Русија и дека има намера да продолжи да работи таму.
Сепак, американскиот претседател Доналд Трамп посочи дека Вашингтон има намера да ја контролира продажбата на нафта во Венецуела.
На 9 јануари, тој рече дека САД ќе им продадат на Кина и Русија „целата нафта што им е потребна“, додека неговата администрација се обидува да ја преземе контролата врз извозот на венецуелска нафта.
„Реториката на Белата куќа сугерира дека тие ќе бараат американските компании да имаат преференцијален пристап до можностите во нафтениот сектор и дека веројатно ќе ги отфрлат тврдењата на Русија за нафтена инфраструктура“, изјави Цимер за РСЕ/РЛ.
Кратко по основањето во 2020 година, Росзарубезнефт се здоби со венецуелски нафтени средства од рускиот државен гигант Роснефт откако САД воведоа санкции врз две подружници на Роснефт за трговија со венецуелска нафта.
Таа компанија има втор најголем удел во нафтениот сектор на Венецуела по кинескиот Синопек, кој има право на околу 2,8 милијарди барели, според податоците објавени од Блумберг њуз.
Во исто време, „Роснефт“ – предводен од блискиот сојузник на Путин, Игор Сечин, кој негуваше блиски врски со Венецуела, особено под Чавез – сè уште има канцеларија во Каракас, што, според Ситенко, значи дека тој не се откажал од надежта дека евентуално ќе се врати во таа земја.
Воено наследство на Москва
Надвор од јаглеводородната индустрија, Цимер рече: „Не би ја исклучил можноста САД да дозволат, на пример, руските приватни компании да продолжат да ги продаваат своите производи во Венецуела или руските компании да работат во секторот кој не е поврзан со нафтата или одбраната“.
Русија е главен снабдувач на оружје на Венецуела со години, обезбедувајќи системи за воздушна одбрана, авиони и лесно оружје.
Во октомври, кога Вашингтон распоредуваше сили во Карибите додека разгледуваше воени опции за она што го нарече кампања против наркотици, Мадуро тврдеше дека Венецуела има околу 5.000 руски противвоздушни ракети „Игла-С“ распоредени на „клучни позиции за воздушна одбрана“.
Приближно во исто време, руската служба на РСЕ и други медиуми објавија можни испораки на руски компоненти за воздушна одбрана, вклучувајќи го и системот Панцир-С.
Војници на терен?
На 10 јануари, рускиот амбасадор во Венецуела на руската државна телевизија посочи дека руската воздушна одбрана во Венецуела била неефикасна за време на американската операција за апсење на Мадуро, наведувајќи „сериозни проблеми“ со комуникацијата меѓу елементите на системот.
Повикувајќи се на неименувани американски претставници, „Њујорк тајмс“ на 12 јануари објави дека системите за воздушна одбрана С-300 и Бук М-2 не биле поврзани со радарите кога се случил американскиот напад, додавајќи детали на тврдењата на амбасадорот Сергеј Мелик-Багдасаров.
Едно отворено прашање е судбината на околу 100 руски воени лица испратени во Венецуела во 2019 година за она што Москва го нарече обука и советување, во услови на предизвикот поддржан од САД кон владеењето на Мадуро.
Немаше официјална потврда за нивното повлекување.
Рувински за РСЕ/РЛ изјави дека „долго време не слушнал за руското воено присуство во Венецуела“, додавајќи: „Доколку имаше дури и 100 Руси таму, локалната руска заедница ќе знаеше“.
Можно објаснување за релативно благата реакција на Русија на американското апсење на Мадуро и заробувањето на танкерот е, како што сугерираат доказите, долгогодишната желба на Кремљ за разбирање според кое Русија би ја прифатила доминацијата на САД во Западната хемисфера во замена за слобода во она што Москва го смета за своја сфера на влијание, особено во Украина.
„Мислам дека Русија сега застанува за да види како ќе се одвиваат работите“, рече Рувински.