Во поларниот вртлог, кој го заробува студениот арктички воздух на север, промена на правецот на ветерот е регистрирана порано од кога било досега од почетокот на мерењата во 1958 година.
Ова го привлече вниманието на метеоролозите и го покрена прашањето дали екстремно студ и обилни снежни врнежи ја очекуваат Европа оваа зима.
Имено, поларниот вртлог претставува огромна област на студен воздух и силни ветрови што циркулираат околу Северниот Пол, на висина од 10 до 50 километри над површината на Земјата.
Негова главна улога е да го задржи студениот арктички воздух во поларните региони. Додека вртлогот е стабилен и силен, ниските температури претежно остануваат на север.
Меѓутоа, кога ќе ослабне или ќе се случи негово нарушување, студените воздушни маси можат да се спуштат кон југ и да донесат ненадејно ладење во делови од Европа, Северна Америка и Азија, пренесува Euronews.rs.
Иако слабеењето на поларниот вртлог се случува релативно често, овогодинешниот настан привлече посебно внимание од метеоролозите бидејќи се појави невообичаено рано за ова време од годината.
Најраниот регистриран ваков случај од почетокот на мерењата
Силните западни ветрови што нормално циркулираат околу Арктикот ја променија насоката, што е најраниот регистриран случај на таков феномен откако започнаа мерењата во 1958 година.
Слични промени беа претходно регистрирани на 28 ноември 1968 година, а повторно и во 2025 година, според „Фајненшл тајмс“.
Експертите го сметаат овој настан за исклучителен, но засега не можат со сигурност да проценат какви последици ќе има врз зимските временски услови на северната хемисфера.
Тим Стокдејл, главен научник на Европскиот центар за среднорочни временски прогнози (ECMWF), истакна дека ова може да биде уште еден пример за необично однесување на атмосферските системи на Земјата, што не е регистрирано претходно.
Што предизвикува нарушување на поларниот вртлог?
Една од главните причини за слабеење на поларниот вртлог е феноменот познат како ненадејно стратосферско затоплување.
За време на овој процес, температурата во стратосферата, високо над Арктикот, може нагло да се зголеми за само неколку дена.
Поради ова, западните ветрови што циркулираат околу Северниот Пол ослабуваат, па вртлогот може да ја промени својата положба и облик, да се подели на неколку делови или дури да почне да се врти во спротивна насока, објаснува Дојче Веле.
Ова нарушување може да влијае и на млазниот тек, односно на појасот од силни ветрови во долните слоеви на атмосферата што го одделува студениот арктички воздух од потоплиот воздух од југот.
Кога има промена во неговиот вообичаен тек, студениот воздух може да навлезе во јужните региони.
Последиците од ваквите промени врз временските услови на земјата обично се чувствуваат по една до две недели.
Која е причината?
Особено е невообичаено што ненадејното затоплување на стратосферата се јавува најчесто во текот на јануари и февруари.
Затоа научниците се обидуваат да утврдат што довело до раното слабеење на поларниот вртлог оваа година.
Силниот Ел Нињо, климатски феномен поврзан со затоплувањето на површинските води во тропскиот дел на Тихиот Океан, се споменува како еден од можните фактори.
Овој феномен влијае на глобалните временски модели и може да предизвика атмосферски бранови што патуваат кон Арктикот, каде што влијаат на стабилноста на поларниот вртлог, објавува Euronews.rs.
Британската метеоролошка служба Met Office ја посочи можната врска помеѓу овие два феномена.
Сепак, научниците веруваат дека само Ел Нињо веројатно не е доволен за да објасни зошто поларниот вртлог ослабнал толку рано оваа година.
Друго можно објаснување се однесува на невообичаено топлата вода во океанот северно од Скандинавија и западна Русија.
Поради намалувањето на морскиот мраз во областа, океанот ослободува повеќе топлина во атмосферата.
Според некои истражувања, овој процес би можел дополнително да ја наруши стабилноста на поларниот вртлог, објавува Ројтерс.
Дали доаѓа многу студена зима?
Слабеењето на поларниот вртлог ја зголемува можноста студениот арктички воздух да се движи кон југ, но тоа не значи дека цела Европа или Северна Америка ќе доживее екстремно студена зима.
Какви временски услови ќе преовладуваат зависи и од други атмосферски процеси што можат да ги интензивираат или ублажат последиците од ова нарушување.
Истражувањата покажуваат дека во приближно две третини од случаите, по ненадејното стратосферско затоплување, северна и северозападна Европа се погодени од постудени и посуви временски услови од вообичаените за тој период од годината.
„Ѕвер од Исток“
Слични ситуации веќе се случиле во минатото. Еден од попознатите примери е таканаречениот „Ѕвер од Исток“, кој на почетокот на 2018 година донесе екстремно ниски температури во централните и западните делови на Европа.
Нарушувањето на поларниот вртлог одигра значајна улога и за време на големиот студ во американската држава Тексас во февруари 2021 година.
Продолжените ниски температури потоа предизвикаа сериозни проблеми во снабдувањето со електрична енергија и однесоа стотици животи.
Овогодинешното нарушување може да ја зголеми и можноста за снежни врнежи во текот на наредните недели.
Сепак, со оглед на тоа што слабеењето на вртлогот се случи многу рано, воздухот што се спушта од Арктикот сè уште не е толку ладен како што би можел да биде во подоцнежниот дел од зимата.
Научниците, исто така, предупредуваат на можноста за нов бран на стратосферско затоплување во текот на зимата, што би можело дополнително да ги комплицира временските услови.
Покрај ладењето, нарушувањето на поларниот вртлог може да донесе и посуво време во одредени северни области.
Ова би можело да го отежни обновувањето на снабдувањето со вода во акумулациите и да ги зголеми проблемите со недостаток на влага во земјоделското земјиште, особено по суво и топло лето.
Дали нарушувањата се поврзани со климатските промени?
Влијанието на климатските промени врз поларниот вртлог сè уште не е целосно разбрано. Засега, научниците немаат доволно цврсти докази за да потврдат директна врска помеѓу глобалното затоплување и овогодинешното нарушување.
Јачината на поларниот вртлог природно варира од година во година, но и во подолги временски периоди.
Сепак, некои истражувања укажуваат на можна врска помеѓу затоплувањето на Арктикот и промените во фреквенцијата на поларните вортексни нарушувања.
Оваа тема е сè уште предмет на научни дебати, а за да се донесат посигурни заклучоци, ќе бидат потребни дополнителни истражувања и подолгорочни метеоролошки набљудувања.

