Шест месеци откако воздушните напади што ја започнаа војната го издигнаа ранетиот Моџтаба Хамнеи на улогата на врховен лидер на Иран, тој останува целосно невидлив за Иранците, создавајќи вакуум во самиот центар на раководството на неговата земја, објави денес Ројтерс.
Прашањата за неговото здравје и улога стануваат сè почувствителни додека Иран се соочува со клучни одлуки за војната што го запали Блискиот Исток, а воедно дополнително ја урна и онака кревката економија на земјата.
Иранските функционери и други високи извори во земјата тврдат дека Хамнеи сè уште ја држи власта во свои раце и дека од безбедносни причини владее од сенка додека се опоравува од сериозни повреди што го промениле неговиот изглед и делегира широки секојдневни овластувања на група врвни функционери.
„Веќе не е прашање дали е жив“
Но, бидејќи не е објавена ниту една фотографија, видео или аудио порака од неговото назначување, една недела по почетокот на војната, Иранците сè повеќе се сомневаат во неговата позиција во Исламската Република, во која гласот на врховниот лидер треба да биде апсолутен.
„Прашањето повеќе не е дали Моџтаба е жив, туку дали Иран сè уште има функционален врховен лидер“, рече Алекс Ватанка од Институтот за Блискиот Исток во Вашингтон.
Единствените пораки на Хамнеи до иранскиот народ дојдоа преку неколку писмени изјави прочитани на глас од водителите на вести, а минатиот месец дури и пропушти една раскошна недела погребни обреди за својот татко.
Високите функционери го припишуваат неговото отсуство на стравот од атентат и тврдат дека тој одржува чести состаноци со највисоките функционери, ги прима сите важни извештаи и донесува конечни одлуки за сите важни прашања.
„Мора да го чуеме гласот на лидерот“
Претседателот Масуд Пезешкијан на 10 август изјави дека имал седумчасовен состанок со Хамнеи.
Но, дури и меѓу најверните поддржувачи на Исламската Република, сомнежот се влева.
„Треба да го чуеме гласот на нашиот лидер или да видиме каков било знак дека тој е таму, на чело, и ја води земјата. Тоа би ни дало поголема самодоверба“, рече член на доброволната милиција Басиџ во Ком, град со богословии во срцето на теократската држава на Иран.
Член на Басиџ, кој сакаше да остане анонимен, рече дека верува оти Хамнеи сè уште донесува клучни одлуки, но дека фактот што не е објавена ниту една негова фотографија го нарушува моралот и не е во интерес на Иран.
„Како знаеме дека не е убиен?“
Меѓу Иранците кои се противат на владејачката хиерархија или сакаат сеопфатни реформи, пораката е уште подиректна.
„Како знаеме дека Моџтаба не е убиен?“ праша еден реформист бизнисмен од Техеран, кој исто така зборуваше под услов да остане анонимен.
Иран преживеа шест месеци војна против своите најмоќни непријатели и излезе од неа лошо потресен, но сè уште на нозе.
Неговиот политички систем преживеа.
Војската сè уште има способност да ги блокира глобалните енергетски резерви и да ги напаѓа сојузниците на САД во Заливот, истакнува Ројтерс.
Револуционерната гарда е клучна за структурата на владата
Клерскиот естаблишмент покажа дека може да се справи со загубата на врховен лидер и високи воени команданти без да се сруши, одржувајќи политички и воен синџир на команда лојален на својата теократска идеологија, додаде агенцијата.
Но, иранската економија се сопнува под товарот на трошоците од конфликтот и повеќемесечната блокада на извозот на нафта, што предизвика пад на вредноста на ријалот.
Ова го зголемува ризикот од повторно оживување на масовните протести што властите ги потиснаа во јануари, при што загинаа илјадници демонстранти.
Во меѓувреме, владејачкиот естаблишмент се реорганизираше околу јасни императиви, меѓу кои се зачувување на државата и спречување на економските последици од дестабилизација на земјата.
Револуционерната гарда, која долго време е моќна сила, дополнително го зајакна своето влијание од почетокот на војната и продолжува да игра централна улога во стратешкото размислување на врвот на реорганизираниот систем на влада што се собира околу Врховниот совет за национална безбедност, според извори.
Највисоките команданти на Револуционерната гарда, како и истакнати политички личности како што се Пезешкијан и претседателот на парламентот Мохамед Бакер Калибаф, се во таа врвна влада.
Извори: Вклучен во состаноци, го има последниот збор
Неколку високи извори во Иран кои разговараа со Ројтерс рекоа дека Хамнеи всушност одржува состаноци со тие високи функционери, е целосно вклучен во дискусиите и го има последниот збор за сите главни прашања.
Висок ирански функционер рече дека само мал број функционери сè уште имаат директен, жив контакт со Хамнеи и дека не се објавени никакви детали за него од страв дека информациите би можеле да протечат и да им овозможат на САД да го лоцираат и нападнат.
Неговото здравје оттогаш значително се подобри, рече извор близок до внатрешниот круг на Хамнеи, опишувајќи го како бистар и активно вклучен во донесувањето одлуки.
Дури и пред војната, Хамнеи, како главен соработник на неговиот татко, претпочиташе да работи од позадина и го избегнуваше вниманието на јавноста.
Повредите што ги здобил во раните утрински часови на 28 февруари, кога Израел и САД започнаа војна со воздушни напади во кои беше убиен неговиот татко, му го нарушиле лицето, според високи извори.
Неубедливи објаснувања
Но сега, кога е издигнат на позицијата врховен лидер, и во моментот на најголемата криза во земјата од револуцијата во 1979 година, ваквите објаснувања изгледаат неубедливи, истакнува Ројтерс.
„Вистинскиот договор со Вашингтон бара недвосмислено одобрување од Моџтаба, како и секоја одлука за продолжување на долготрајниот и скап конфликт со САД“, рече Ватанка.
„Неговото продолжено отсуство создаде опасна ситуација во која соперничките фракции можат да тврдат дека точно знаат што навистина сака лидерот“, додаде тој.