Рамковниот договор меѓу САД и Иран предвидува формирање приватен фонд вреден 300 милијарди долари за поттикнување инвестиции во Иран, при што повеќе од половина од таа сума веќе е резервирана, откри извор со директно познавање на договорот.
Фондот е дизајниран да им даде на двете страни економски поттик да постигнат конечен договор за прекин на војната, додека Вашингтон и Техеран се подготвуваат да го потпишат во петок, според изворот, кој зборуваше под услов на анонимност бидејќи планот сè уште не е јавен.
Иако претходно беше споменато постоењето на фондот, Ројтерс е првиот што открива дека повеќе од половина од средствата веќе се обезбедени и дека фондот ќе се состои целосно од средства од приватниот сектор.
Контекстот на мировниот договор
Американските и иранските претставници потврдија во неделата дека постигнале договор за рамка за прекин на војната, која започна на 28 февруари со напад на американските и израелските сили врз Иран.
Договорот, исто така, предвидува укинување на блокадата на САД кон Иран и повторно отворање на Ормутскиот теснец, клучен пат за глобалните испораки на нафта и гас.
Приватни средства наместо воени репарации
Новиот фонд е приватно инвестициско средство, а не програма за обнова или репарации и нема да вклучува пари од даночните обврзници или владини грантови, рече изворот.
Тој додаде дека компании од САД, земјите од Арапскиот Залив, Азија, Јужна Америка и Африка се согласиле да учествуваат во финансирањето.
Ветените инвестиции ги вклучуваат секторите за енергија, логистика, производство и транспорт.
Висок ирански извор за Ројтерс изјави дека Техеран првично побарал од САД 400 милијарди долари компензација за воена штета, но Вашингтон одбил. Тогаш се појавила идејата за фонд што ќе се вика Фонд за обнова и развој.
Според овој механизам, регионалните земји би придонесувале на различни начини, на пример со давање кредити, воспоставување кредитни линии или директно финансирање на реконструкцијата на објекти оштетени во војната, како што се челичарницата Мобараке, рафинериите, аеродромите и другата инфраструктура.
Неискористениот потенцијал на иранската економија
Иран, една од најголемите економии на Блискиот Исток, не привлече значајни странски директни инвестиции во последните четири децении бидејќи беше исклучена од глобалните пазари на капитал со последователни санкции од САД и меѓународни санкции.
Земјата има втори најголеми докажани резерви на природен гас и четврти најголеми резерви на нафта во светот.
Исто така, има младо и образовано население од над 92 милиони луѓе, разновидна индустриска база и огромен неискористен потенцијал во секторите кои се движат од петрохемикалии и рударство до туризам и земјоделство.
Услови и следни чекори
Инвестицискиот фонд е целосно одделен од паралелните преговори за укинување на санкциите на САД и ослободување на замрзнатите ирански средства во странство.
Извор запознаен со договорот ги опиша како два различни финансиски механизми со различни цели и рокови.
Фондот нема да биде основан ниту ќе стане оперативен сè додека не се постигне конечен и задоволителен договор.
Меморандумот за разбирање, кој треба да се потпише, служи за структурирање на процесот во следните 60 дена.
„Ќе биде основан дури откако ќе се потпише конечниот договор“, рече изворот.
„Во текот на овие 60 дена, менаџерите на фондови ќе работат со Иранците и инвеститорите за да планираат и дефинираат проекти.“
Портпаролката на Белата куќа го упати потпретседателот Џ.Д. Венс на интервју за Си-Би-Ес во понеделник.
Тој рече дека Иран би можел да добие пристап до фонд за реконструкција од 300 милијарди долари поддржан од земјите од Заливот ако се придржува до договорот со Вашингтон.
Тие вклучуваат демонтирање на нуклеарната програма, отстранување на залихите од збогатен материјал и прифаќање на строг режим на инспекција и спроведување.
Изворот не сакаше да открие како ќе се управува со фондот или кој ќе биде задолжен, истакнувајќи дека клучните детали сè уште не се договорени.
Тој рече дека компании од Јужна Кореја, Јапонија, Сингапур, Малезија и САД се меѓу оние кои се обврзале, но одби да даде целосен список.
60-дневниот меморандум е рамка, а не конечен договор, а се очекува американските и иранските преговарачи да работат на повеќе патеки во тој период, опфаќајќи нуклеарни прашања, санкции и регионална безбедност.
Министерството за надворешни работи на Иран, како и на Пакистан, кое помогна во посредувањето за инвестицискиот фонд, не одговорија веднаш на барањата за коментар.