Историски ден во Хаг: За прв пат во историјата, една земја може да биде прогласена за виновна за геноцид

Сподели со своите пријатели

Денес, Меѓународниот суд на правдата во Хаг ја изрекува својата пресуда во постапката што ја покрена пред седум години Гамбија против Мјанмар, обвинувајќи ја таа земја за геноцид врз муслиманското малцинство Рохинџа.

Доколку судот го прогласи Мјанмар за одговорен, тоа ќе биде прв пат една земја да биде прогласена за одговорна за геноцид пред меѓународен суд.

Од усвојувањето на Конвенцијата за геноцид во 1948 година, по Холокаустот, десетици лица се осудени за ова злосторство, вклучувајќи сторители на злосторства во Руанда и поранешна Југославија.

Сепак, ниту една земја досега не е прогласена за одговорна за геноцид пред меѓународниот суд, потсетува Би-Би-Си.

Арсалан Сулеман, адвокатот што го води правниот тим на Гамбија, рече дека евентуалната пресуда во корист на неговата земја би имала историско значење.

Според него, таквата одлука би дала дополнителна сила на Конвенцијата за геноцид и на принципот дека државите мора да бидат одговорни за најсериозните меѓународни злосторства.

Протерување на Рохинџите

Спорот се однесува на воената операција што Мјанмар ја спроведе во август и септември 2017 година во федералната држава Ракхине (Ракине), за време на која имаше масовно протерување на припадници на народот Рохинџи.

ПРОЧИТАЈТЕ И:  САД и Венецуела потпишаа договор за повторно воспоставување на воени врски

Стотици илјади луѓе избегаа во соседен Бангладеш, сведочејќи убиства, тортура и масовно силување.

Овие злосторства беа документирани од организациите за човекови права и истражната мисија на Обединетите нации.

Во извештајот од 2018 година, ОН заклучи дека воените операции биле целосно непропорционални на реалните безбедносни закани и дека врвните воени функционери треба да бидат испитани за можен геноцид.

Властите во Мјанмар ги негираа обвинувањата, тврдејќи дека армијата спроведувала операции за расчистување како одговор на нападите од вооружени милитанти Рохинџи.

Бидејќи Мјанмар не е потписник на Римскиот статут на Меѓународниот кривичен суд, постапките против одговорните функционери не можеа да се покренат врз основа на тоа пред тој суд.

Затоа, во ноември 2019 година, Гамбија, со поддршка на Организацијата за исламска соработка, поднесе жалба до Меѓународниот суд на правдата, тврдејќи дека Мјанмар ја крши Конвенцијата за геноцид. Мјанмар го оспори правото на Гамбија да ја покрене постапката, но судот го отфрли тој предизвик.

Во почетната фаза од постапката, Мјанмар беше лично застапуван пред судот од тогашната шефица на владата, Аунг Сан Су Ќи, добитничка на Нобелова награда за мир.

Таа ја призна можноста дека воени злосторства се извршени за време на воените операции, но ги отфрли тврдењата дека ова докажува постоење на геноцидна намера.

ПРОЧИТАЈТЕ И:  Хакери ја шпионирале бугарската влада пет години и украле 62 милиони страници

По воениот удар во 2021 година, Су Ќи заврши во притвор, а одбраната на Мјанмар ја презеде правен тим назначен од војската.

Искуство од тужбата на Босна и Херцеговина против Србија

Докажувањето на геноцид е особено тешко бидејќи судиите, во случаи кога нема експлицитен план за извршување на кривично дело, мора да утврдат дека геноцидната намера е единствениот разумен заклучок што произлегува од постапките на одговорните.

Би-Би-Си нè потсетува на тужбата што Босна и Херцеговина ја поднесе против Србија во 1993 година.

На Меѓународниот суд на правдата му беа потребни 14 години за да донесе пресуда со која се утврди дека во Сребреница во 1995 година е извршен геноцид. Сепак, судот не најде доволно докази дека геноцидната намера може да се припише на државата Србија, иако утврди дека Србија не направила доволно за да го спречи геноцидот.

Сулеман верува дека доказите презентирани од Гамбија ги исполнуваат високите законски критериуми за утврдување на геноцид.

Тие вклучуваат долгогодишна дискриминација врз Рохинџите, почнувајќи од законот за државјанство од 1982 година, како и бројни ограничувања на нивните права на образование, здравствена заштита, вработување и слобода на движење.

ПРОЧИТАЈТЕ И:  САД одобрија продажба на ракетни системи на Албанија

Пресуда без жалба

Нема право на жалба против одлуката на Меѓународниот суд на правдата, но евентуалното утврдување на одговорноста на Мјанмар не значи автоматска казна.

Таквата пресуда би претставувала сериозен политички и меѓународен удар врз генералот Мин Аунг Хлаинг, кој беше одговорен за воените операции во 2017 година, а денес е шеф на државата.

Сепак, се очекува властите во Мјанмар да го намалат значењето на одлуката, потпирајќи се на поддршката од соседните азиски земји.

Сепак, за припадниците на народот Рохинџа, пресудата би имала посебно значење.

– Ова е формално признание за нашите страдања, изјави за Би-Би-Си Мохамед Ноким, кој беше протеран од градот Бутидаунг за време на операциите во 2017 година, а сега живее во Канада.

Повеќе од еден милион Рохинџа сè уште живеат во бегалски кампови во Бангладеш, без право на работа, додека меѓународната хуманитарна помош постепено се намалува.

Враќањето во Мјанмар останува неизвесно. Голем дел од државата Ракхин сега е контролиран од бунтовничката армија Аракан, а локалното население во голема мера се спротивставува на враќањето на Рохинџа. Покрај тоа, многу од нивните поранешни села беа целосно уништени.