Минатата недела, НАСА додели договори во вредност од 590 милиони долари на три комерцијални компании – Astrobotic, Firefly Aerospace и Intuitive Machines – за испорака на научни инструменти и друга опрема на површината на Месечината до крајот на 2028 година, бидејќи агенцијата ја забрзува изградбата на база во рамките на програмата Artemis.
Според соопштението на агенцијата, Astrobotic добил 297,9 милиони долари за две мисии за испорака на товар, додека Firefly Aerospace и Intuitive Machines добиле 144,2 и 148,3 милиони долари, соодветно, за една мисија.
Секој лунарен модул ќе носи три инструменти на НАСА, вклучувајќи систем на камери за следење на влијанието на моторот врз лунарната прашина, навигациски рефлектор и мерач на зрачење.
Договорите доаѓаат во време на значителна консолидација во рамките на комерцијалниот вселенски сектор.
Војаџер Технолоџис во средината на јуни склучи договор вреден 300 милиони долари за преземање на Астроботик, кој се очекува да се затвори во јули, со што погонските системи и програмите за слетување на Астроботик се ставаат под капата на Војаџер за да се создаде компанија со целосна услуга во просторот помеѓу Земјата и Месечината – таканаречениот цислунарен простор.
Фаза 1
Сите три компании досега имаа мешани резултати.
Во март 2025 година, Фајерфлај го изврши првото целосно успешно меко слетување од приватна компанија на Месечината, во близина на лунарниот екватор, со својот модул „Син дух“.
Мисијата Перегрин на Астроботик не успеа во орбитата на Земјата кратко по лансирањето во јануари 2024 година, додека Лунарниот модул „Нова-Ц“ на „Машинс“ се преврте при слетувањето во февруари 2024 година и доживеа слична судбина при вториот обид во 2025 година, со што повеќето од неговите инструменти не можеа да ги исполнат своите научни цели.
Договорите се дел од она што Карлос Гарсија-Галан, извршен директор на програмата на НАСА за лунарна база, го нарече „Фаза 1“ од планот за изградба на трајна населба на Месечината, која е предвидено да трае до 2028 година.
Администраторот на НАСА, Џаред Исакман, кој дојде на чело на агенцијата минатиот декември и оттогаш ја ревидираше архитектурата на програмата Артемида, рече дека агенцијата нема да чека тешкотиите сами да се решат.
„Со месеци во НАСА велиме дека нема да седиме настрана и да чекаме на капацитетите потребни за постигнување на најважните цели на нацијата“, рече Исакман во објава на социјалните мрежи откако ракетата „Њу Глен“ на „Блу Ориџин“ експлодираше на лансирната рампа во мај, уништувајќи ја инфраструктурата чија обнова ќе трае со месеци и ставајќи го во прашање распоредот за слетување на модулот „Блу Месечина“ на „Блу Ориџин“ на јужниот пол на Месечината.
„Активно ќе се ангажираме со нашите партнери, исто како што правевме во 1960-тите, за да ги надминеме неуспесите, да ги отстраниме пречките и да ги постигнеме посакуваните резултати.“
Гарсија-Галан наговести дека „Сината месечина“ би можела да биде лансирана со друга ракета доколку е потребно.
Цената расте
Прашањето за вкупната цена на базата на Месечината останува нејаснo.
Иако Исакман во март спомена проценка од 20 милијарди долари во текот на седум години само за изградба на база, агенцијата оттогаш не ја ажурираше таа бројка ниту одговори на директни прашања од новинарите за вкупната цена на пошироката програма Месечина-Марс.
Дополнително на загриженоста беше извештајот на Канцеларијата на генералниот инспектор на НАСА, објавен една недела пред новите договори, дека вредностите на договорите за четирите откажани или пренасочени системи на програмата „Артемис“ се зголемија повеќе од двојно, од 2,8 милијарди долари на 5,9 милијарди долари.
Генералниот инспектор на агенцијата сведочеше пред Конгресот уште во 2024 година дека само програмата „Артемис“ би можела да надмине 93 милијарди долари до 2025 година, не вклучувајќи ја пошироката програма Месечина-Марс.
Месечевата база е составен дел од програмата „Артемис“, која постигна клучен пресврт во април кога четири астронаути од „Артемис II“ – Рид Вајзман, Виктор Гловер, Кристина Кох и канадскиот астронаут Џереми Хансен – го направија првиот лет со екипаж околу Месечината од „Аполо 17“ во 1972 година.
Седумчасовното прелетување покрај темната страна на Месечината, за време на кое екипажот го надмина претходниот рекорд за растојание од Земјата што го држеше мисијата „Аполо 13“ 56 години, служеше како системски тест пред планираните мисии за слетување луѓе на површината на Месечината.
Целиот потфат е дел од поширока конкуренција со Кина, чија вселенска програма постигна драматичен напредок во последната деценија.
Пратениците постојано предупредуваат дека напорите на Кина би можеле да ја еродираат технолошката супериорност на Соединетите Американски Држави во вселената и ги засилија напорите за финансирање на мисиите на Месечината од двете страни на политичкиот спектар.
Иако администрацијата на Трамп предложи намалување на буџетот за наука на НАСА за речиси 50 проценти, таа исто така се обиде да го зголеми финансирањето за базата на Месечината за да „воспостави американска доминација“ во вселената.
Сепак, експертите предупредуваат дека во моментов има драматичен недостаток на инфраструктура на Месечината потребна за таква колонија – дури и прашањето за мерење на времето на Месечината, каде што секундите минуваат малку побрзо отколку на Земјата, сè уште не е решено.