Казахстан понуди да складира на своја територија резерви на ураниум збогатени на ниво блиску до ниво за оружје, што би можело да помогне во деблокирањето на мировните преговори меѓу САД и Иран.
Предлогот доаѓа во време на застој во преговорите и обновени тензии, а Техеран неодамна објави дека привремено ја прекина индиректната комуникација со Вашингтон, пишува Euronews.
Генералниот директор на Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ), Рафаел Гроси, ја поддржа идејата, истакнувајќи дека Казахстан би можел да биде домаќин на постоечкиот ирански материјал.
Казахстанскиот претседател Касим-Жомарт Токаев, исто така, изрази поддршка за време на состанокот со Гроси во Астана минатата недела, позиционирајќи ја својата земја како потенцијален неутрален чувар на резервите.
Подготвеност за помош под услов да се постигне договор
„Сигнализираме дека сме подготвени да обезбедиме техничка помош со добра намера, под услов сите страни да ги постигнат потребните меѓународни договори“, изјави Јерлан Жетибаев, портпарол на Министерството за надворешни работи на Казахстан, на прес-конференција во понеделник.
Казахстан често се наведува како пример за нуклеарно разоружување.
По распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година, земјата наследи еден од најголемите нуклеарни арсенали во светот со околу 1.400 боеви глави, но доброволно го демонтираше до 1995 година, го затвори советскиот центар за нуклеарно тестирање Семипалатинск и целосно се откажа од нуклеарното оружје.
Во центарот на спорот е иранскиот ураниум
Понудата на Казахстан доаѓа во време кога разговорите меѓу Вашингтон и Техеран наидоа на тешкотии околу клучните прашања, вклучувајќи ги резервите на ураниум на Иран и деблокирањето на стратешки важниот Ормутски теснец.
Најновите предлози на САД наводно вклучуваат рамка за 60-дневен прекин на огнот, разговори за повторно отворање на клучниот воден пат – низ кој минуваше една петтина од светската трговија со нафта пред војната – и пошироко враќање на разговорите што би го спречиле Техеран да се здобие со нуклеарно оружје.
Според проценките, Иран поседува околу 440 килограми ураниум збогатен до 60 проценти. Ова е далеку под 90-те проценти потребни за производство на оружје, но е доволно за производство на 10 до 12 нуклеарни уреди преку понатамошно збогатување.
Се верува дека материјалот е под урнатините на иранските нуклеарни постројки Натанц, Фордоу и Исфахан, кои беа сериозно оштетени во претходните напади.
Степенот на штета на подземните делови од тие постројки, каде што се складира ураниумот, сè уште е предмет на дебата.
Сателитските снимки објавени по нападот покажаа ограничено површинско оштетување во Натанц, а МААЕ соопшти дека не е во можност да ја потврди состојбата на локациите.
Потрагата по неутрално тло
Гроси оцени дека идејата за преместување на залихите „може да биде“ прифатлива за двете страни, во зависност од исходот од преговорите, и додаде:
„Имаме место каде што би можело безбедно да се складира“.
Казахстан веќе е домаќин на Банката за ниско збогатен ураниум (LEU) на МААЕ, основана во 2018 година во соработка со нуклеарното надзорно тело на ООН.
Банката се наоѓа во металуршкиот погон Улба во Оскемен на североистокот од земјата, а започна со работа во октомври 2019 година.
Таа беше дизајнирана да гарантира снабдување со гориво за цивилни нуклеарни програми и да ги намали ризиците од ширење на оружје.
За потсетување, како дел од нуклеарниот договор од 2015 година, познат како JCPOA, Иран испрати приближно 11 тони ниско збогатен ураниум во Русија во замена за природен ураниум.
Поранешниот американски претседател Доналд Трамп ги повлече САД од тој договор и експлицитно ја исклучи можноста Русија или Кина да бидат чувари во кој било нов договор.
Минатата недела, Трамп изјави на социјалната мрежа Truth Social дека високо збогатениот ураниум на Иран треба „или да биде предаден на Вашингтон, уништен на лице место или префрлен на друга прифатлива локација со одобрение на Комисијата за атомска енергија“.
Сепак, шефот на Комитетот за национална безбедност и надворешна политика на иранскиот парламент, Ебрахим Азизи, ја отфрли идејата за префрлање на збогатен ураниум во трета земја.
Тој рече дека Техеран нема да ги преместува своите залихи во странство, тврдејќи дека нуклеарната програма на Иран не е предмет на преговори.