Унгарските пратеници денеска треба да гласаат за уставните измени за да се дозволи смена на претседателот на земјата, во потег на премиерот Петер Маѓар да го ослабне влијанието на поранешниот националистички лидер Виктор Орбан.
Маџар, кој извојува убедлива победа во април со ветување „промена на режимот“ по 16-годишното владеење на Орбан, го обвини непопуларниот претседател Тамаш Суљок и другите високи владини функционери дека се „марионети“ на неговиот претходник, пишува Euronews.
Пресметката на Маѓар
Обидот на Маѓар да го собори Суљок е дел од поширокиот напор на проевропскиот конзервативец да ја поништи концентрацијата на моќ што ја карактеризира самопрогласената „нелиберална“ премиера на Орбан.
Тој период доби пофалби од американскиот претседател Доналд Трамп, но беше сметан и за многу корумпиран.
Партијата Фидес на Орбан организираше протест минатата недела, осудувајќи го предложениот амандман од 12 точки на Маѓар како „автократски“ – обвинување често упатувано кон поранешниот лидер за време на неговиот мандат. Меѓутоа, и организациите за човекови права го критикуваа овој потег.
Поделени мислења на експерти и активисти
Амнести интернешнал рече дека Суљок има „право на правично судење“, додека Хјуман рајтс воч оцени дека ова манипулирање „потсеќа на ерата на Фидес“.
Од друга страна, адвокатот Андраш Бака, поранешен претседател на унгарскиот Врховен суд, смета дека методот е оправдан доколку води кон нов уставен поредок.
„Во земја во која владее правото, таквите вонредни мерки не можат да се користат, но за време на Орбан, Унгарија стана заробена држава“, рече Бака, чиј мандат беше прекинат во 2011 година со сличен закон, откако изрази загриженост за судските реформи на Фидес.
Тој додаде дека државните функционери како претседателот „не биле назначени за да ја ограничат моќта на владата, туку да обезбедат политички опстанок на поранешниот систем дури и по изборниот пораз“, рече тој за новинската агенција АФП.
Претседателот одбива да се повлече
Бидејќи неговата партија Тиса има двотретинско мнозинство во парламентот, на Маџар не му треба поддршка од опозицијата за да го измени уставот.
Гласањето е закажано за 18:15 часот по локално време, доколку нема одлагање.
Маѓар постојано го повика Суљок да поднесе оставка од неговата изборна победа, тврдејќи дека 70-годишниот е недостоен за функцијата затоа што не се спротивставил на реториката на поделби на Орбан и нападите врз владеењето на правото.
Претседателот, од друга страна, инсистираше на тоа дека нема причина за неговата оставка, оценувајќи ги барањата на Маѓар како „неразбирливи“ и неуставни.
Суљок, исто така, тврди дека предложениот амандман „ги крши принципите на владеењето на правото, демократијата и поделбата на власта“.
Ако амандманот помине и претседателот одбие да го потпише, Маџар најави дека Тиса ќе покрене постапка за импичмент во парламентот.
Иако унгарскиот претседател има претежно церемонијални овластувања, Суљок може да стави вето на законите или да ги испрати до Уставниот суд на разгледување, но не може да го блокира уставниот амандман.
Повеќето гласачи сакаат Суљок да си замине
Според анкетата на Истражување од 21 мај, дури 67 отсто од унгарските гласачи сакаат Суљок да си замине. Поранешниот претседател на Уставниот суд не и беше познат на јавноста кога парламентот го избра за петгодишен мандат во 2024 година.
На таа позиција, тој ја замени Каталин Новак, сојузник на Орбан и првата жена лидер на Унгарија, која поднесе оставка откако помилува маж осуден за злоупотреба на деца.
Предложениот амандман, исто така, вклучува ограничување на мандатот од 12 години или три мандати за пратеници, што ќе спречи неколку истакнати опозициски политичари да се кандидираат повторно во 2030 година.
Тоа ќе ги врати овластувањата на Уставниот суд да ги ревидира буџетските акти и повторно да воведе задолжителна возраст за пензионирање од 70 години за судиите, поништувајќи го амандманот од 2013 година донесен под Орбан.
Четворица од 15-те сегашни членови на судот на возраст над 70 години ќе бидат принудени да си заминат, вклучувајќи го и претседателот на судот Петер Полт, кој исто така се смета за сојузник на Орбан.
Амандманот, исто така, го наложува формирањето на Канцеларијата за наплата и заштита на имотот, на која ќе и бидат дадени широки овластувања за борба против корупцијата, која надзорните тела ја сметаа за ендемична во времето на претходникот на Маѓар.