Поранешниот српски претседател Александар Вучиќ синоќа го призна поразот на вонредните парламентарни избори, кои го означија крајот на 14-годишната изборна доминација на неговата Српска напредна партија (СНС) и го отворија патот за промена на власта.
„Јасно е дека изгубивме на овие избори. Студентско-блокаторската листа победи“, рече Вучиќ на прес-конференцијата.
Тој изјави дека според проценките врз основа на стратификуван примерок, Студентската листа ќе освои меѓу 135 и 140 пратенички мандати, додека листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“ треба да има околу 105 мандати.
Вучиќ рече дека нема да бега, дека СНС ќе ја продолжи политичката борба и дека нема да се плаши од евентуален прогон.
Откако рекоа дека некој ќе побегне, ќе им ги спакува куферите, дека некој се плаши од нив, дека некој ќе се засолни, се излажаа за се што кажаа“, изјави Вучиќ.
Според прелиминарните резултати објавени од мониторинг организацијата ЦРТА, „Студентската листа – Студентите победуваат“ освои 51,47 отсто од гласовите, додека листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“ освоила 40,42 отсто.
Листата „Ивица Дачиќ – Фактор на стабилност“ освоила 2,2 отсто од гласовите, а Сојузот на Унгарците од Војводина еден отсто. Ниту една друга листа, освен малцинската, не помина на изборниот попис.
Според посебна, конечна, проекција на ЦеСИД и Ипсос, врз основа на 96 отсто од обработениот примерок на избирачките места, Студентската листа освоила 140 пратенички мандати, а Листата Вучиќ 103. Останатите седум мандати отидоа на списоците на националните малцинства.
Студентската листа на тој начин би имала независно мнозинство во Народното собрание на Србија и би можела да формира влада без поддршка од други изборни листи.
За мнозинство во 250-члениот парламент потребни се најмалку 126 мандати.
Срдановиќ: „Одиме кон цивилизирана и подобра Србија“
Признавањето на поразот на Вучиќ наиде на овации и солзи во изборниот штаб на Студентската листа.
Илија Срдановиќ, првиот на Студентската листа, објави дека Србија победила, додавајќи дека е горд на луѓето кои знаат да кажат „не“ на тиранин.
„Одиме кон цивилизирана и подобра Србија“, рече Срдановиќ.
„Замислете каков сигурен резултат е тоа, кога човекот кој ја завитка Србија во црниот превез на историјата, деценија и пол и подолго, заслужено отиде на ѓубриште. Но, ние нема да зборуваме за тоа. Ќе направиме подобра Србија, за доброто на нашите граѓани, за подобри меѓудржавни односи со нашите соседи и со целата меѓународна заедница. Ви благодариме на сите“, рече тој.
Кандидатот на Студентската листа Јово Бакиќ изјави дека не очекувал Вучиќ да го признае поразот, но очекува убедлива победа на студентското движење на парламентарните избори.
„Сега мораме што поскоро да почнеме да се справуваме со организираниот криминал кој и се заканува на нашата земја“, изјави Бакиќ за N1 по објавувањето на победата.
Драган Ѓилас, прв на листата „Европска Србија – Мариника Тепиќ – Здравко Понош“, на Студентската листа и ја честиташе победата на изборите, но и „на цела Србија победата над режимот на Александар Вучиќ!“.
„Србија ја избра својата иднина. Искрено верувам дека таа иднина е во Европа“, напиша тој во објавата на X.
Претседателот на Демократската партија (ДС), Срѓан Миливојевиќ, победата на Студентската листа ја оцени како „најголема во историјата на Србија“, а на граѓаните на Србија им ја честиташе слободата.
Претставниците на Студентската листа во својот победнички говор порачаа дека изборниот резултат означува почеток на ново поглавје за Србија.
„Драга Србијо, вечерва се слуша гласот на народот, вечерва се слуша гласот на слободата“, порачаа тие.
„А утре?
Тие истакнаа дека не очекуваат едноставен период, велејќи дека нема да ги заборават луѓето кои им верувале и вредностите за кои се бореле.
„Нема да заборавиме дека власта не е привилегија, туку одговорност кон народот“, додаваат тие.
Уништен Ќациленд
Во центарот на Белград синоќа владееше славеничка атмосфера. Граѓаните излегоа во Теразије да ги прослават изборните резултати, возачите свиреа додека минуваа низ центарот на градот, а толпата, според извештајот N1, играше кругови.
„Неверојатна среќа и радост! Конечно се ослободивме од оваа мафија. Толку сум среќна што не можам да зборувам”, рекла Тања која славела на белградските улици.
Неколку стотици прославени граѓани синоќа нешто по 22 часот влегоа во шаторската населба на приврзаниците на СНС во Паркот Пионирски, во центарот на Белград, познат како „Ќациленд“.
Граѓаните ја тргнале оградата кон Домот на народното собрание и влегле во оградениот простор, по што почнале да уриваат шатори и да кршат столчиња.
Полицијата не реагирала, додека приврзаниците на СНС претходно ја напуштиле областа.
Кос: Вратите на ЕУ се отворени
„Може да започне ново поглавје за Србија. Вратите на ЕУ се отворени и ние сме подготвени заедно да продолжиме напред“, изјави европската комесарка за проширување Марта Кос.
„Драга Србија, вашиот глас се слушна! По речиси две години протести за демократија, владеење на правото и борба против корупцијата, граѓаните на Србија излегоа на гласање во историски бројки“, рече таа во објавата на IX, честитајќи ја победата на Студентската листа.
„Овие вредности се во срцето на нашата Европска унија“, истакна Кос.
Претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста изјави дека „Граѓаните на Србија излегоа на гласање во рекорден број за да ја обликуваат иднината на својата земја“.
„Подготвени сме да ги поддржиме реформите во областа на владеењето на правото, слободата на медиумите, борбата против корупцијата и зајакнувањето на демократските институции, како и да работиме заедно за градење на иднината на Србија во Европската унија“, напиша Кошта на X.
Унгарскиот премиер Петер Маѓар синоќа соопшти дека имал телефонски разговор со лидерите на Студентската листа, дека им ја честитал победата и ги уверил во поддршката на Унгарија.
Маѓар, кој убедливо го победи долгогодишниот унгарски лидер Виктор Орбан на парламентарните избори во април, на X рече дека му е драго што овој резултат ѝ дава сила на Студентската листа за време на нејзината тешка борба против владата на Александар Вучиќ.
Претставникот на Републиканската партија во американскиот Конгрес Џо Вилсон синоќа му ја честиташе победата на српскиот народ, особено на студентите, на вонредните парламентарни избори.
„Американците упатуваат срдечни честитки до народот на Србија по повод тешко извојуваната изборна победа, а особено до студентите кои покажаа историска решителност и патриотизам во нивната мисија да го обноват владеењето на правото во нивната земја“, напиша Вилсон на X.
„Сега започнува напорната работа. Едвај чекам да се обноват односите меѓу Србија и Соединетите Американски Држави! Господ да ја благослови Србија“, додаде Вилсон.
Две години борба
Вонредните парламентарни избори во Србија, одржани на 25 октомври, следеа по речиси двегодишните масовни протести предводени од студентите против корупцијата и авторитарните тенденции на власта.
Протестите беа поттикнати од смртта на 16 лица при падот на настрешницата на Железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, а студентското движење во меѓувреме доби широка поддршка од граѓаните.
Во мај 2025 година студентите побараа распишување вонредни парламентарни избори.
Иако Вучиќ со години успеваше да ја надмине поделената опозиција, студентското движење, кое нема формален лидер, се покажа како најсериозен предизвик за неговото владеење откако Српската напредна партија (СНС) дојде на власт во 2012 година.
На 9 септември, на предлог на Владата на Србија, Вучиќ го распушти Народното собрание и распиша вонредни избори.
Одлуката ја образложи со тензии во општеството и политички поделби, тврдејќи дека одложувањето на изборите може да го загрози одржувањето на меѓународната изложба ЕКСПО 2027, но и, како што наведе, опстанокот на демократијата во Србија.
Право на глас имаа околу 6,45 милиони граѓани, кои избраа 250 пратеници во Народното собрание на 18 изборни листи.
Сепак, изборната трка во голема мера се сведе на политички дуел меѓу СНС на Вучиќ и Студентската листа, па изборите беа сфатени како еден вид референдум за неговата влада.
Излезноста на изборите беше речиси 70 отсто. Долги редици гласачи се формираа пред избирачките места низ Србија, но и надвор од неа, вклучително и Подгорица, што укажуваше на големиот интерес на граѓаните за изборите.
Гласањето го одбележаа бројни пријави за нерегуларности. ЦеСИД соопшти дека до 20:00 часот. има добиено повеќе од 300 пријави за можни нерегуларности, вклучувајќи фотографирање на гласачки ливчиња, семејно и групно гласање, неуспех да се потврди идентитетот на гласачите и проблеми во работата на избирачките одбори.
Според наодите на Црта, фотографирање на гласачки ливчиња е забележано на 48 отсто од набљудуваните избирачки места, а неуспеси во употребата на УВ ламби на 30 отсто.
Пријавени се и сомнежи за купување гласови и обиди на таканаречениот „бугарски воз“, односно организирана манипулација со гласачки ливчиња.
Во 19 часот изјави претседателот на Републичката изборна комисија (РИК) Владимир Димитријевиќ. дека гласањето во огромно мнозинство од избирачките места се одвива непречено, со мали нерегуларности.
Вучиќ на 27 септември поднесе оставка од функцијата претседател на Србија, пред истекот на вториот мандат, за да се обиде да се врати на премиерската функција.
И покрај долготрајните антивладини протести, тој доби значителна поддршка од некои гласачи, кои му се заслужни за економскиот развој на Србија и модернизацијата на земјата, вклучително и изградбата на автопати, железници, училишта и болници.
Во текот на кампањата вети зголемување на пензиите и платите во јавниот сектор, како и поголеми инвестиции во јавното здравство.
На меѓународно ниво, тој се обиде да ги зајакне врските со Кина, еден од најголемите инвеститори во Србија, а во исто време одржува блиски односи со Русија, традиционален сојузник и важен снабдувач на природен гас за Србија.
Во исто време, тој продолжи да го истакнува членството во Европската унија како стратешка цел на Србија, додека ЕУ, нејзиниот најголем трговски партнер, предупредува на бавноста на реформите, особено во областа на владеењето на правото.
Програмата Студентска листа е првенствено фокусирана на борба против корупцијата, зајакнување на институциите и реформирање на образованието.
Студентското движење се противи на воведување санкции против Русија, додека Косово го смета за составен дел на Србија, а истовремено се залага косовското прашање да се реши во соработка со меѓународната заедница.
Иако студентите го иницираа формирањето на изборната листа, меѓу 250-те кандидати за пратеници нема студенти.
На списокот има универзитетски професори, доктори, уметници, спортисти и фармери, од кои многу малку се познати на пошироката јавност.
Студентското движење пред изборите не соопштуваше кого ќе предложи за премиер доколку има можност да формира влада.
Студентското движење, исто така, се обиде да ги придобие гласачите во помалите градови и руралните области, кои традиционално претставуваа важни упоришта на владата на Вучиќ.
За време на кампањата, студентите ја обиколија Србија пеш и со велосипед, претставувајќи го своето движење како алтернатива на постоечкиот политички систем.
Организациите и активистите за човекови права предупредија дека за време на речиси две години протести, притисокот врз владините критичари е зголемен. Вучиќ и СНС ги отфрлија обвинувањата за репресија, корупција и шпионирање на политичките противници.
Изборите беа будно следени од Европската Унија, чиј кандидат за членство е Србија.
Домашните и меѓународните набљудувачи предупредија на нееднакви услови за време на кампањата, притисок врз активистите и ограничување на слободата на медиумите.
И претходните парламентарни избори, одржани во 2023 година, беа нарушени со обвинувања на опозицијата за изборни кражби и протести.