Додека бродовите ја менуваат рутата за да избегнат војни, сомалиските пирати се враќаат на голема врата.
Три киднапирани бродови за три недели најавуваат нова криза која дополнително ќе ги зголеми цените и ќе ги загрози глобалните синџири на снабдување.
Изминатите два месеци беа кошмарни за глобалното поморство, при што Ормутскиот теснец главно беше затворен за комерцијален сообраќај и заканите за нови напади врз бродови во Црвеното Море.
Сега се подготвува трета криза – враќањето на сомалиските пирати.
Дури и пред најновите ескалации меѓу САД, Израел и Иран, околу половина од бродовите кои одат од Азија и Заливот кон Европа го заобиколија Црвеното Море и Суецкиот канал поради претходните напади на Хутите поддржани од Иран.
Соочени со заканата од напад околу теснецот Баб ел Мандеб, тесното грло меѓу Црвеното Море и Аденскиот Залив, големите бродски компании се одлучија за долга обиколница околу јужна Африка.
Ова пренасочување додава две до три недели и илјадници наутички милји на патувањето, со што бродовите се оддалечуваат директно од брегот на Сомалија – истите води каде што сомалиските пирати водеа повеќегодишна кампања за киднапирање што го достигна врвот во 2011 година. Оттогаш, пријавени се само спорадични инциденти.
Вознемирувачкото враќање на пиратите
Во тој дел од морето, пиратеријата сега се враќа, со три брода киднапирани кај Сомалија и блискиот Јемен само во последните три недели.
Според податоците од 8 мај 2026 година, танкерите „Honour 25“ и „Eureka“, како и товарниот брод „Sward“ сè уште се под контрола на пирати.
Експертите веруваат дека организираните криминални групи во Сомалија ја користат војната во Иран како можност за киднапирања, бидејќи меѓународните поморски патроли, првпат распоредени во 2008 година, сега се преплавени од настаните околу Хормуз и Црвеното Море.
Тим Вокер, виш истражувач за транснационални закани и организиран криминал во Институтот за безбедносни студии во Јужна Африка, вели дека пиратите сега гледаат помалку пречки долж 3.300 километри долгиот брег на Сомалија, најдолго во цела континентална Африка.
„Некои групи, организирани од… пиратски „кралеви“, сега бараат можност да запленат бродови и да го држат екипажот како заложник за откуп – понекогаш барајќи големи суми за нивно безбедно враќање“, вели Вокер за ДВ.
Операцијата Аталанта на Европската унија, поморска мисија задолжена за заштита на бродови кај Сомалија, одржува постојано присуство во западниот дел на Индискиот Океан, но не го придружува секој брод и е одговорна за патролирање на огромни области.
Добро финансирани и добро опремени пирати
Според компанијата за поморски податоци Lloyd’s List Intelligence, постојат најмалку две активни пиратски групи, главно со седиште во Пунтланд, полуавтономна област во североисточна Сомалија. Се чини дека се многу добро опремени.
Пиратите заплениле големи традиционални бродови познати како „dhows“- кои се користат за риболов и локална трговија – и ги претвориле во нивните матични бродови.
Тие им дозволуваат да го прошират опсегот и да останат на море со недели пред да ги користат како платформи за напад на комерцијален превоз.
„Некои од најновите киднапирања вклучуваат големи дави, за кои се потребни системи за навигација, оружје и опрема за качување. Тоа е голема операција која бара инвестиции“, вели за ДВ Троелс Бурчал Хенингсен, доцент на данскиот институт за стратегии и воени студии.
Понатамошно зголемување на транспортните трошоци
Водачите на транспортната индустрија предупредуваат дека секое големо враќање на пиратеријата може дополнително да ги зголеми трошоците и да ја наруши глобалната трговија.
Конфликтите на Блискиот Исток веќе ги зголемија премиите за осигурување, додавајќи околу 1 милион долари на трошоците за гориво по патување.
Во екот на претходната пиратерска криза во 2011 година, економската штета од киднапирањата беше проценета на околу 7 милијарди долари годишно.
Ова ги вклучуваше трошоците за воени операции, пренасочување на бродови, побрзо пловење, дополнителна безбедносна опрема и вооружени чувари на бродовите.
Намалување на средствата за развој на Сомалија
Не беше само војната во Иран што им помогна на пиратите – улога имаше и промената во политиката на Вашингтон кон Источна Африка.
Со години, САД финансираат развојни проекти во Сомалија за намалување на сиромаштијата и спречување на младите луѓе да им се придружат на пиратите.
Сепак, под администрацијата на Трамп, речиси целата небезбедна развојна помош е суспендирана.
Наместо тоа, Вашингтон се фокусираше на директни антитерористички операции против групата Ал Шабаб.
„Кога ќе ги намалите тие ресурси, разузнавачката мрежа и поморските патроли немаат ист капацитет за работа“, коментира Бурчал Хенингсен.
Поморските организации во меѓувреме ги советуваа бродските компании да ги избегнуваат територијалните води на Сомалија.
Тие исто така истакнуваат дека распоредувањето на вооружени стражари на бродовите е многу ефикасно:
„Никогаш немало успешно киднапирање на брод кај Сомалија на кој имало вооружена стража“, додаде Хенингсен.