Исланд ќе одржи референдум за продолжување на преговорите за членство во Европската Унија во сабота, а прашањето за безбедноста и суверенитетот на земјата доби нова димензија во последните месеци поради заканите на американскиот претседател Доналд Трамп дека САД треба да ја преземат контролата врз Гренланд, пишува POLITICO.
Гренланд, кој е дел од Кралството Данска, е оддалечен помалку од 300 километри од Исланд.
Изјавите на Трамп на тој начин станаа дел од кампањата на застапниците за континуирана европска интеграција, кои тврдат дека поблиските врски со Европската Унија би можеле да ја зајакнат позицијата на Исланд во сè понестабилна геополитичка средина.
„Прашањето не е решено“, изјави за POLITICO Дагур Егертсон, поранешен градоначалник на Рејкјавик и истакнат член на кампањата „Да“.
Тој додаде дека изјавите на Трамп за Гренланд ги земаат предвид „луѓето на улиците“ кога размислуваат за стратешката позиција на Исланд.
На почетокот на годината, Трамп ги ублажи некои од своите претходни изјави за можното преземање на Гренланд, но на самитот на НАТО во Анкара во јули, тој повторно рече дека територијата „треба да биде контролирана од САД, а не од Данска“, според POLITICO.
Во таква средина, поддржувачите на членството веруваат дека Исланд треба дополнително да ги зајакне врските со европските земји.
Егертсон, кој ја предводи исландската делегација во Парламентарното собрание на НАТО, рече дека малите и средните земји треба да се држат заедно. „Во случајот со Исланд, ова значи поблиски врски со Европа“, рече тој.
Сепак, суверенитетот е една од клучните теми на кампањата – и поддржувачите и противниците на членството го користат како аргумент за својата страна.
Според анкетата на Галуп спроведена кон средината на август, разликата меѓу двата табора била многу мала.
51,5 проценти од испитаниците биле за продолжување на преговорите, според POLITICO, повикувајќи се на исландски податоци.
Противниците на членството, сепак, тврдат дека пристапувањето кон ЕУ може да го ограничи суверенитетот на Исланд, особено во областите на рибарството и земјоделството.
Квотите за риболов беа една од клучните причини зошто претходниот обид на Исланд да се приклучи на ЕУ не успеа. Преговорите конечно беа прекинати во 2015 година.
Еирикур Бергман, професор по политички науки на Универзитетот Бифрост, за POLITICO изјави дека прашањето за националниот суверенитет е во центарот на политичката дебата на Исланд уште од независноста од Данска во 1944 година.
„Постојат два табора, и двата се повикуваат на истата традиција“, рече Бергман.
Некои веруваат дека членството во ЕУ би го зајакнало суверенитетот на Исланд, додека други тврдат сосема спротивното – дека членството би ја загрозило независноста на земјата.
Исланд е членка на НАТО и има билатерален одбранбен договор со Соединетите Американски Држави од 1951 година.
Во исто време, таа е дел од Европската економска зона, преку која веќе применува околу три четвртини од правилата на Европската унија и е членка на Шенген зоната.
Затоа, референдумот ќе биде еден вид прашање за тоа дали Исланд треба да направи чекор подалеку од постојните односи со ЕУ.
Некои гласачи велат дека промените во меѓународната средина влијаеле врз нивниот став.
Туми Арнасон, 35-годишен музичар од Рејкјавик, за POLITICO изјави дека ќе гласа за продолжување на преговорите бидејќи сака да види каков договор може да постигне Исланд.
„Во овој момент, застанувањето на страната на ЕУ ми се чини подобро во оваа политичка клима. Од едната страна ги имаме САД, а од другата Русија. Ситуацијата е малку неизвесна“, рече тој.
Сличен став изрази и Хана Сигурдардотир, 68-годишна вработена во Исландската агенција за лекови.
„Не можеме да сметаме на САД како што би можеле долго време. Мислам дека треба да имаме подобри односи со нашите пријатели и сојузници во Европа“, рече таа.
Но, противниците на членството предупредуваат дека американските администрации се менуваат.
Гулаугур Тор Тордарсон, претставник на конзервативната Партија на независноста и поранешен исландски министер за надворешни работи, за POLITICO изјави дека политиката на Трамп кон Гренланд е „скандалозна“, но верува дека Исланд треба да се потпре на постојниот договор со САД и членството во НАТО во однос на одбраната.
Додека во главниот град поддршката за продолжување на преговорите е нешто поизразена, надвор од Рејкјавик, каде што живеат околу две третини од населението, гласачите се посклони да се спротивстават на тоа.
Во Селфос, град со околу 10.000 жители југоисточно од Рејкјавик, кампањата против продолжување на преговорите е видлива и на полињата.
Земјоделците ги украсија своите бали сено со слоганот „Áfram Ísland“, што значи „Напред, Исланд“.
Ари Храфн Елијасон, 18-годишен градежен работник, изјави за POLITICO дека ќе гласа против. „Земјоделците и рибарите, според мене, се ‘рбетот на оваа земја. Ќе ги послушам“, рече тој.
Исто така, постојат различни причини за поддршка на ЕУ меѓу гласачите.
Деветнаесетгодишната Дагмар Изабела, која работи во ресторан за брза храна, рече дека ќе го поддржи продолжувањето на преговорите, но дека прашањата за надворешна политика не се нејзин главен мотив.
Таа е повеќе загрижена за трошоците за живот, особено цените на киријата и станбените кредити.
Тој исто така верува дека воведувањето на еврото би можело да помогне во борбата против инфлацијата. Годишната стапка на инфлација во Исланд во јули изнесуваше 5,6 проценти, додека беше речиси двојно пониска во еврозоната.
Спротивно на тоа, прашањето за безбедноста и позицијата на Исланд во Северниот Атлантик доби поголемо значење во последните месеци.
„Арктикот традиционално се опишува како област со ниски тензии кога станува збор за одбраната. Ова се менува поради климатските промени и топењето на ледените капи и можноста за отворање нови поморски патишта“, рече Егертсон.
Сепак, како што заклучува ПОЛИТИКО, иако изјавите на Трамп за Гренланд донесоа нова геополитичка димензија во исландската дебата, гласачите сè уште се најзафатени со секојдневните прашања како што се риболовот, земјоделството, економијата и трошоците за живот.