Замислете го францускиот генерал Шарл де Гол, протеран во Лондон за време на Втората светска војна, како ја води својата влада на Слободна Франција преку поврзување со дигиталната инфраструктура на државата преку интернет (клауд систем).
Службениците во Естонија се подготвуваат за токму такво сценарио преку нова стратегија за зајакнување на отпорноста во случај на најтешки катастрофи – hukukärtää на естонски јазик – што би овозможило дигиталните услуги на владата да се извршуваат целосно од странство ако територијата на земјата е окупирана од странски непријател, пишува Политико.
Оваа балтичка земја, со 1,3 милиони жители и граница од 294 километри со Русија, стравува дека би можела да стане една од главните цели ако Москва нападне една од земјите на Европската Унија.
Безбедносните служби веќе предупредија дека Русија води хибридна војна против Европа, а Естонија ја обвини Москва за сè, од сајбер напади и заговори за палење до сечење подводни кабли за податоци.
Затоа Талин се подготвува да ги префрли јавните услуги на облачен систем (клауд пресметување) за да можат да функционираат „во случај центрите за податоци да бидат уништени или непријателските трупи да се најдат на наша територија и ние повеќе да не можеме да работиме“, рече Тону Грунберг, еден од креаторите на новата стратегија и поранешен заменик-генерален секретар за дигитална инфраструктура и сајбер безбедност во Министерството за правда и дигитални работи на Естонија.
Естонија веќе има резервна копија од своите податоци во таканаречената „дигитална амбасада“ во Луксембург.
Таа практично претставува копија од дигиталната инфраструктура на државата и вклучува сè, од регистри на граѓани и земјишни регистри до законско законодавство.
„Сега сакаме да бидеме навистина достапни онлајн, без разлика што ќе се случи“, рече Грунберг. „Сите критични услуги мора да останат достапни онлајн… Сè мора да продолжи да функционира.“
Естонската влада развива безбедни апликации на клауд платформи, вклучувајќи ги Microsoft Azure и Amazon Web Services, како и на сопствената државна облачна платформа.
Земјата го воведува системот во својата дигитална амбасада и на други локации низ Европа, рече Грунберг, кој овој месец ја презеде функцијата извршен директор на давателот на технолошка инфраструктура Левира.
Алан Алмер, советник за ИТ архитектура и инфраструктура во Министерството за правда и дигитални работи, за Политико изјави дека Естонија сака да ги минимизира последиците од најлошото сценарио.
„Идеално, би сакале да изградиме системи што можат да издржат секоја можна криза, но во реалноста ниедна земја не може да предвиди или елиминира секој ризик“, рече тој.
„Во најтешките сценарија, мора да зачуваме и сигурна основа врз која дигиталната држава Естонија ќе може повторно да се изгради.“
Заканата за дигиталните услуги стана очигледна за граѓаните на Естонија уште во 2007 година, кога земјата се соочи со бран кибернапади што траеја 22 дена и предизвикаа прекин на голем број комерцијални и владини услуги. Естонските власти подоцна ја обвинија Русија за нападите.
Тој инцидент беше во многу погледи првиот голем современ кибернапад насочен кон една земја.
Тој го охрабри Талин целосно да ја преуреди својата дигитална инфраструктура, правејќи ја Естонија една од најдигитализираните земји во светот.
„Тие имаат исклучително проактивен пристап кон дигитализацијата на владините услуги“, рече Џозеф Џарнеки, виш истражувач во лондонскиот Кралски институт за обединети услуги (RUSI).
Алмир рече дека целта на планирањето во најлош случај е да се осигури дека „никогаш нема да мора да почнеме од нула“.
Дигитална отпорност
Неодамнешните напади врз центрите за податоци во Русија дополнително покажаа колку важни станаа дигиталните услуги за земјите во војна.
Украина минатиот месец погоди три центри за податоци во сопственост на рускиот давател на услуги „Јандекс“, покажувајќи дека нападот врз компјутерскиот капацитет стана речиси синоним за напад врз електраната што обезбедува електрична енергија, топлина и гориво од кои зависат војската и цивилното население.
Националниот план за отпорност на катастрофи на Естонија е значаен пример за тоа како државите се стремат да ги заштитат своите граѓани и јавни услуги од такви ризици со распоредување дигитална инфраструктура.
До неодамна, дискусијата за дигиталната безбедност главно се фокусираше на одржување на контролата во рамките на сопствените граници, преку локално складирање на податоци и изградба на технологии и центри за податоци на територијата на државата.
Сега државите – особено оние што се соочуваат со зголемен ризик од вооружен конфликт – го преиспитуваат таков пристап и се обидуваат да ги распределат ризиците на повеќе локации и различни дигитални инфраструктури.
Во четврток, Велика Британија и Норвешка објавија дека бараат начини да ги заштитат податоците едни на други, со поставување свои „дигитални амбасади“.
И Естонија инвестира во „партнерства и сојузи со безбедни трети земји“ за зајакнување на безбедноста и отпорноста, наместо да тргнува од позицијата дека „е најсуверена и најотпорна кога физички држи сè под своја контрола, во рамките на своите граници“, рече Јарнецки.
Прекинот на услугите на „Мајкрософт“, кој ги погоди компаниите и земјите низ целиот свет минатата недела, уште еднаш покажа колку е важно земјите да користат различни даватели на услуги во облак и дигитални услуги
. На овој начин, тие можат да го намалат ризикот во случај клучните даватели на услуги да бидат погодени од сајбер напади, прекини или технички дефекти.
Алмере, естонскиот функционер задолжен за спроведување на планот за отпорност на катастрофи, рече дека земјата веќе работи на подготовка за следниот предизвик.
„Првото прашање беше како да се осигура дека државните податоци на Естонија нема да исчезнат“, рече тој, осврнувајќи се на постојната дигитална амбасада во Луксембург која служи како резервна копија на податоците.
„Следниот предизвик е како да се осигура дека државата може да продолжи да функционира користејќи ги тие податоци за време на кризата“, додаде тој.
Сепак, Талин нема да застане тука.
„Исто така, треба да се осигураме дека истите податоци остануваат разбирливи и употребливи дури и по децении од сега“, заклучи Алмере.

