Бензинот во Италија чини повеќе од две евра за литар, а дизелот е уште поскап. Ени, една од најголемите енергетски компании во земјата, затоа воведе ограничување на цените на горивата во својата мрежа.
По неа следеше Сокар, азербејџанската компанија која ја контролира мрежата IP (Italiana Petroli), а од 1 октомври, во осмиот квартал.
Меѓународниот пазар многу страда од геополитички кризи и недостиг на нафтени деривати, па затоа оваа мерка беше неопходна.
Кога ограничувањето на Ени стапи на сила на 28 септември, просечната цена на национално ниво беше 2,152 евра за литар бензин и 2,369 евра за литар дизел.
На автопатите беше повисока: 2,214 евра за бензин и 2,420 евра за дизел. Ени постави максимална цена од 1,99 евра за бензин и 2,19 евра за дизел, околу 17 центи под просекот во тоа време.
Мерката моментално важи 30 дена и може да се продолжи до крајот на годината, во зависност од развојот на пазарот и понудата.
Недостаток на рафинирани производи и даноци
Цените на горивата не се одредуваат само од цената на суровата нафта, туку првенствено од пазарот на рафинирани производи.
Геополитичките кризи ја намалија понудата, а Европа има сè помалку капацитет за преработка на нафта во бензин и дизел.
Според Ени, речиси 30 европски рафинерии се затвориле во последните 15 години.
Со голема побарувачка, ова дополнително ја зголемува цената на готовите производи.
Дизелот, кој го користат камионите, земјоделската механизација, индустријата и транспортот, е најпогоден, па затоа зголемувањето на цената се пренесува и на цените на стоките и услугите.
Ситуацијата беше влошена и од даночната политика – од 26 септември, привременото намалување на акцизата за дизелот беше намалено на околу шест центи по литар, во време кога меѓународните цени беа многу високи.
Како функционира ограничувањето
Кога пазарната цена беше околу 2,16 евра за бензин и 2,38 евра за дизел, Ени одлучи да не наплаќа повеќе од 1,99 и 2,19 евра на своите пумпи.
Разликата практично ја покрива компанијата. Ограничувањето важи за самопослужување и полнење со услуга, како и на автопатите.
Просечната цена во земјата не се намалува веднаш за цели 17 центи, бидејќи вклучува илјадници пумпи од различни компании, па затоа постепено се намалува.
Сокар првпат го воведе ограничувањето на околу 300 IP пумпи, со најава за постепено проширување, по исти цени како и Ени.
Од 1 октомври, ќе се приклучи и Q8, контролиран од Кувајтската нафтена корпорација, па мерката треба да опфати значителен дел од италијанската мрежа.
Редици на пумпите и проценети заштеди
Пониската цена веднаш ги привлече возачите. Редови се формираа пред некои пумпи на Ени во Неапол, Фиренца и Рим, а на некои залихите брзо беа потрошени.
На една станица на улицата Кристофоро Коломбо во Неапол, повеќе од 2.000 литри бензин биле наполнети за три и пол часа.
Според проценката на Студискиот центар „Унипрес“, семејство со два автомобила би можело да заштеди околу 17,80 евра неделно, односно околу 80 евра месечно.
Со едно полнење од 50 литри, заштедата е околу 8,45 евра за бензин и 9,35 евра за дизел. За малите бизниси, ефектот е поголем поради поголемата потрошувачка, па затоа помал камион може да заштеди неколку десетици евра неделно.
Сепак, пониската цена не е достапна за сите – транспортерите често купуваат гориво преку други канали и бараат посебни владини мерки.
Загриженост на независните станици
Здруженијата на сопственици и менаџери на бензински пумпи предупредуваат дека независните оператори и помалите компании не можат да апсорбираат дел од цената на своја сметка.
Благодарение на нивната поголема финансиска сила, големите компании можат да привлечат клиенти со цени што помалите не можат да ги достигнат.
Слична дебата се одржа и во Франција, каде што „Тотал Енерџис“ воведе ограничување на цените кое постојано се продолжуваше.
Независните дистрибутери таму предупредија дека таквата политика ја нарушува конкуренцијата.
Зошто компаниите се согласуваат да ги намалат заработките?
Причините не се само солидарност со возачите.
Побарувачката за гориво е релативно нееластична, бидејќи луѓето кои патуваат или превезуваат стока не можат да престанат да толкуваат гориво кога цената се зголемува.
Затоа дури и мал попуст може да ги пренасочи некои клиенти кон компанијата што го нуди.
Имиџот е исто така важен – во време кога трошоците за живот растат, компанијата што ги намалува цените на бензинот под психолошкиот праг од две евра привлекува големо внимание од јавноста.
Тука е и односот со владата. „Ени“ е котирана на берзата, но државата, преку Министерството за економија и компанијата „Каса Депозити е Престити“, е значаен сопственик.
Одлуката следеше по повикот на владата до енергетските компании да помогнат во намалувањето на трошоците за гориво, а во исто време се дискутираше за оданочувањето на вонредните профити остварени за време на енергетската криза.
Наместо дел од профитот да заврши во буџетот преку даноци, компаниите се откажуваат од дел од маржата и директно ја намалуваат цената за потрошувачот.
Мерката е побрза и повидлива од данок, но не ја решава причината за зголемувањето на цената.
Снабдувањето останува клучен проблем
Ограничувањето го намалува износот на сметката, но не го зголемува количеството гориво на пазарот.
Суштината е во понудата – геополитички кризи, достапност на сурова нафта, количина на рафинирани деривати, капацитет на европските рафинерии и трошоци за транспорт.
Затоа Ени го поврза времетраењето на својата мерка со движењата на пазарот и состојбата на понудата.
Просечните цени засега почнаа да паѓаат, но нивното долгорочно ниво ќе биде одлучено на меѓународниот пазар на енергија, во европските рафинерии и со одлуките на владите и енергетските компании во наредните месеци.