Изборните успеси на AfD и Левицата предизвикаа дебата за политичката поларизација во Германија. Експертите предупредуваат дека зад резултатите од изборите се кријат подлабоки социјални поделби и растечка недоверба кон граѓаните.
На изборите одржани на 6 септември во покраината Саксонија-Анхалт, Алтернатива за Германија (AfD) постигна најголем успех, освојувајќи 43,8 проценти од гласовите, повеќе од кога било досега.
Иако не освои апсолутно мнозинство, AfD стана убедливо најсилната политичка сила во источногерманската покраина.
Особено загрижувачки е фактот што покраинската гранка на AfD во Саксонија-Анхалт се смета за десничарски екстремистичка од страна на германската служба за заштита на уставите.
Денот по изборите, канцеларот Фридрих Мерц изјави дека е „длабоко шокиран“ од резултатите.
„Не само Саксонија-Анхалт се промени, туку и цела Германија“, предупреди германскиот канцелар.
Неговата CDU претрпе тежок пораз. Во однос на изборите во 2021 година, поддршката падна од 37,1 на 17,2 проценти од гласовите.
Две недели подоцна следеше уште еден удар.
На изборите во Мекленбург-Западна Померанија, ЦДУ не го помина прагот од пет проценти за прв пат во својата историја. А АфД стана и таму најсилната партија со 38,2 проценти од гласовите.
Истиот ден, Левицата ги доби изборите во Берлин и веројатно ќе ја предводи следната покраинска влада во германската престолнина. ЦДУ заврши на второто место таму, додека АфД беше трета.
Страв од зајакнување на политичките екстреми
Тие избори укажуваат на раст на поддршката за партиите што се на спротивните краеви на политичкиот спектар.
За многу Германци, ова е особено чувствително прашање поради нивните историски искуства со нацистичкиот режим и комунистичкото владеење во поранешна Источна Германија.
Според анкетата на јавното мислење „Што има на ум во светот?“ спроведена во март и април од институтот Ипсос, речиси еден од пет Германци изрази загриженост за порастот на политичкиот екстремизам.
Уште повпечатлив е фактот дека 82 проценти од граѓаните веруваат дека Германија се движи во погрешна насока.
Ваквите резултати укажуваат дека зад изборните промени стои пошироко незадоволство од состојбата во земјата.
Како се мери расположението на едно општество?
Истражувачите го анализираат расположението на граѓаните на различни начини. Покрај класичните анкети, се следат и дискусиите на интернет и социјалните мрежи, како и јавните протести и демонстрации.
Керстин Пал од Институтот за човечки развој „Макс Планк“ објаснува дека политичките прашања честопати добиваат многу пошироко значење од самите факти.
На пример, лошата инфраструктура за граѓаните не е само доказ за недоволни инвестиции.
„Луѓето можат да го доживеат тоа како знак дека биле заборавени и запоставени од политичкото раководство“, вели Пал.
Ваквите чувства честопати ги обликуваат политичките ставови многу посилно од конкретните статистички индикатори.
Кога политичкиот противник станува непријател
Експертите прават разлика помеѓу две форми на поларизација. Првата е емоционална или афективна поларизација.
Ева Валтер, професорка по социјална психологија на Универзитетот во Трир, објаснува дека тоа се случува кога политичките противници повеќе не се само ривали, туку стануваат објекти на отворена нетолеранција.
„Афективната поларизација значи растечка омраза кон политичкиот противник“, вели Валтер.
Демократијата функционира благодарение на компромиси меѓу различните политички опции.
„Политичарите не мора да се сакаат, но мора да се почитуваат. Кога тоа почитување ќе почне да исчезнува, постои проблем за демократијата“, предупредува таа.
Општеството е поделено околу приоритетите
Друга форма е идеолошката поларизација. Таа се јавува кога различни групи граѓани имаат сосема различни идеи за тоа кој проблем е најважен.
Многу гласачи од десниот центар и десницата во Германија ја гледаат миграцијата како најголем предизвик.
Од друга страна, голем дел од гласачите од левицата веруваат дека климатската криза е најитното прашање.
Ваквите поделби се продлабочуваат дополнително кога се случуваат повеќе кризи истовремено. Истражувачите ја нарекуваат таквата ситуација „поликриза“.
„Моментално, имаме преплетување на климатската криза со кризата на достапната енергија и економските проблеми“, вели Ева Валтер.
Додека некои бараат брзо постепено укинување на фосилните горива, други стравуваат дека таквата политика дополнително би ги зголемила цените на енергијата и трошоците за живот.
Зошто расте недовербата кон политиката?
Според експертите, граѓаните пред сè сакаат чувство дека политичарите ги разбираат нивните проблеми.
Сепак, тука постои тешкотија. Кога се случуваат повеќе големи кризи истовремено, ниедна влада не може да ги задоволи очекувањата на сите групи.
„Поликризите го отежнуваат политичкото дејствување и ја намалуваат довербата на граѓаните дека политичарите можат да решат проблеми што им се важни“, вели Валтер.
Во таква средина, екстремистичките партии често нудат едноставни одговори на сложени проблеми.
„Тие ја задоволуваат потребата на луѓето за јасни објаснувања и едноставни решенија“, предупредува професорот.
Ова создава впечаток кај гласачите дека екстремните политички опции имаат одговори што традиционалните партии ги немаат.
Што можат да научат демократските партии?
Ева Валтер верува дека демократските партии можат многу да научат од медицината.
„Кога некој оди на лекар со болка, важно е лекарот да ја препознае таа болка и да ја сфати сериозно“, објаснува таа.
Дури и кога проблемот не може веднаш да се реши, пациентот сака да чувствува дека е слушнат. Според неа, истото важи и за политиката.
„Луѓето сакаат да бидат видени и разбрани. Затоа политичарите мора јасно да покажат дека ги разбираат нивните проблеми и потреби“, вели Валтер.
Во спротивно, чувството на занемарување расте, а со тоа и подготвеноста на гласачите да поддржат политички опции што ветуваат радикални промени.