Додека американскиот претседател Доналд Трамп беснееше за време на состанокот во Белата куќа оваа пролет затоа што другите членки на НАТО алијансата одбија да учествуваат во неговата војна против Иран, му текна идеја.
Како што открија за CNN две лица запознаени со разговорот, Трамп отворено праша што ќе се случи ако го намали бројот на американски војници во Европа за дури една третина.
Се прашуваше дали тоа ќе ја испрати вистинската порака до таканаречените сојузници.
Отприлика во исто време кога Трамп ја изнесе идејата за повлекување, Пентагон одеднаш откажа две планирани распоредувања на американската војска во Европа и нареди повлекување на дел од персоналот од континентот.
Состанок во јуни и голема закана за Европа
Министерот за одбрана Пит Хегсет планираше да објави уште подрастични намалувања на состанокот на НАТО во јуни, што ќе го достигне претходно споменатото намалување од една третина предложено од Трамп, потврдија извори за CNN.
Сепак, планот беше променет по консултации со други високи претставници на администрацијата.
Наместо радикални намалувања, Хегсет презентираше шестмесечен преглед на американските сили во Европа.
„Тоа е ревизија во која некои земји ќе пропаднат, додека други ќе ја поминат со највисоки оценки“, отворено предупреди тогаш шефот на Пентагон.
Додека американскиот претседател денес патува во Турција за долгоочекуваниот самит на НАТО, неговиот гнев и постојаните закани сериозно го загрозуваат 77-годишниот сојуз.
Трамп, кој никогаш не покажал претеран ентузијазам кога станува збор за ветување американска поддршка за одбраната на Европа, стана уште поскептичен во текот на изминатата година.
Тој постојано ја повторува тезата дека најстарите сојузници на Америка не биле со него кога најмногу му биле потребни, т.е. откако ја започнал војната во Иран.
Трамп не се откажува од Гренланд, тој само бара лојалност
Си-Ен-Ен потсетува дека Трамп никогаш експлицитно не ја отфрлил можноста за целосно повлекување на САД од НАТО.
Тој постојано ја доведува во прашање вредноста на тој сојуз за Америка, тврдејќи дека Вашингтон всушност ја финансира и спонзорира самата европска безбедност.
Покрај тоа, Трамп повторно се закани дека ќе го преземе Гренланд од членка на НАТО, а од време на време покажува попустливост кон рускиот претседател Владимир Путин.
Поради оваа причина, некои европски претставници сериозно се плашат дека Русија би можела да планира операции на територијата на НАТО алијансата со цел да ја тестира решителноста и солидарноста на членовите.
Сето ова создаде исклучително напната и болна атмосфера пред самитот оваа недела, на кој Трамп, според сопственото признание, доаѓа доброволно.
На средбата минатиот месец со генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, Трамп отворено рече дека оди на самитот само затоа што се одржува во главниот град на Турција, а домаќин му е претседателот Реџеп Таип Ердоган, кого го смета за свој пријател.
Извор запознаен со ситуацијата откри за CNN дека на Трамп и неговиот тим им било јасно ставено до знаење зад затворени врати дека неприсуството на самитот, без оглед на причините на Трамп, би било огромно непочитување кон Ердоган.
„Време е сојузниците да свртат грб“
„Самитот во Анкара е момент кога нашите сојузници конечно мора да се кренат, и знам дека токму тоа го очекува претседателот Трамп“, рече амбасадорот на Трамп во НАТО, Метју Витакер.
Европските лидери се надеваат дека состанокот во Анкара ќе помине без многу драма, па затоа планираат да презентираат нови ветувања за трошоците за одбрана за да го ублажат гневот на Трамп.
Руте, исто така, се обиде да ги надмине разликите за време на неговата посета на Белата куќа во јуни.
Сепак, во вознемирувачките приватни разговори во текот на изминатите неколку дена, многу дипломати и функционери признаа за CNN дека никој не може да гарантира мирен тек на самитот со оглед на лошото расположение на претседателот.
Зад затворени врати, Трамп горчливо се пожали на недостатокот на поддршка од НАТО, а таа реторика брзо се прелеа во неговите јавни настапи на социјалните мрежи.
„Смешно е што САД продолжуваат да одат по овој едностран пат кога односот воопшто не е взаемен. Тие не беа таму за нас!!!“, напиша Трамп само неколку дена пред самитот.
Неуспешни преговори и луда борба со Џорџа Мелони
Европските лидери остро ги отфрлаат овие критики на Трамп, нагласувајќи дека никој дури и не се консултирал со нив пред да започне војната со Иран.
Сепак, многу од нив ветија воена помош за повторно отворање на Ормутскиот теснец, дури и кога тензиите во клучниот морски премин го забавија целосното обновување на трговијата.
Високи американски претставници потврдија дека ситуацијата во теснецот ќе биде една од темите во Анкара, но во исто време изразија сериозни сомнежи дали европските нации воопшто имаат воен капацитет да дадат некаков значаен придонес.
Овој конфликт на Трамп со европските лидери минатиот месец сепак не успеа да го поткопа самитот на Г7 во Франција.
Напротив, Трамп – понесен од позитивните случувања во преговорите со Иран – очигледно бил во многу добри односи со своите колеги кои ги оцрнувал во претходните месеци.
Сепак, веднаш по напуштањето на Франција, тој повторно отвори јавна војна со италијанската премиерка Џорџа Мелони.
Трамп тврдеше дека таа буквално го „молела“ за заедничка фотографија, на што Мелони го обвини дека измислува приказни.
Наместо да ги смири тензиите, Трамп во неделата бизарно изјави дека треба да побара „судска забрана“ за неа.
Еден американски функционер изјави за CNN дека овој затегнат однос меѓу двајцата некогаш блиски лидери носи дополнителен огромен елемент на неизвесност на самитот.
За време на средбата со Руте во Овалната соба, Трамп повтори цел список на своите стари поплаки за сојузниците во НАТО.
„Само бидете лојални. Јас само сакам нивна лојалност. Не ни требаат нивните пари, не ни треба ништо. Имаме убедливо најмоќната армија во светот, но јас сакам лојалност“, рече Трамп.
„Трилионот на Трамп“ на Руте и проблемот со Гренланд
Марк Руте, кој се обидува да ги контролира честите промени во расположението на Трамп веќе година и пол со различен успех, се обиде да го ублажи непријателството на претседателот со графикон.
Тој донесе табели што покажуваат драстично зголемување на трошоците за одбрана во Европа, припишувајќи го тој скок на притисокот на Трамп.
„Овој графикон го покажува „трилионот на Трамп““, објасни Руте во еден момент.
Тој, исто така, лесно му возврати на американскиот лидер поради неговиот гнев кон Иран, инсистирајќи дека имало „само изолирани случаи каде што САД биле разочарани, но дека генерално, европските сојузници секогаш биле таму“.
Руте, поранешниот холандски премиер чие отворено ласкање на Трамп предизвика јавен потсмев во минатото, ја користеше истата тактика на минатогодишниот самит на НАТО во Хаг – и тоа му функционираше.
Потоа Трамп го напушти состанокот пофалувајќи ги европските лидери и потврдувајќи ја својата посветеност на заедничкиот одбранбен договор.
Европските претставници се надеваат на истото сценарио во Анкара, но тој исход сега им изгледа како невозможен сон на многумина.
Трамп сè уште не се откажува од својата намера да го купи Гренланд, тврдејќи дека тоа е неопходно за националната безбедност на Америка.
Тој го прави ова и покрај фактот дека уште во јануари Руте смисли план за драматично зајакнување на европската одбрана на таа самоуправна данска територија.
„Во овој момент, единственото решение што го гледаме за тоа прашање е САД да го купат Гренланд, но ние ќе продолжиме да истражуваме други опции“, потврди за CNN висок американски функционер пред самитот.
Европа тајно се подготвува за заминувањето на Американците
Во текот на изминатите неколку месеци, САД почнаа да ги повлекуваат своите сили многу побрзо отколку што можеше да замисли кој било европски функционер, иако Трамп со години се закануваше дека ќе го намали воениот отпечаток на САД на континентот.
Иако Трамп беше видливо изненаден оваа пролет од најавата на Пентагон дека ја суспендира планираната ротација на војниците преку Полска, тој лично ја поддржа одлуката за повлекување на 5.000 американски војници од Германија.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц изјави кратко пред овој потег дека САД доживуваат „понижување“ во војната со Иран.
„Никој не треба да биде изненаден што спроведуваме преглед на распоредувањето на нашите сили, ниту пак треба да изненади некого што овој преглед многу веројатно ќе доведе до промена на нашата позиција во Европа“, рече висок функционер на администрацијата на Трамп.
Сепак, овие постојани промени целосно ги збунија Европејците, кои сега се трудат да смислат план за денот кога САД повеќе нема да го обезбедуваат најголемиот дел од одбранбениот штит на стариот континент.
„Самитот е можност САД точно да дефинираат што планираат да повлечат од Европа и да се консултираат со сојузниците за тоа како да ги пополнат овие опасни празнини во одбранбените капацитети. Прашањето е дали администрацијата на Трамп е воопшто подготвена за таков разговор“, предупредува Стивен Вертхајм од Карнеги фондацијата за меѓународен мир (CEIP). „На сојузниците им е потребна кристално јасна порака од Вашингтон за тоа што останува, што оди и кога. А за тоа да се случи, Вашингтон прво мора да донесе одлука сам со себе.“
Зеленски пристигнува на вечера, но не и на состаноци
Многумина отворено стравуваат дека секое слабеење на американското воено присуство би можело да ѝ даде крилја на Русија, чија офанзива во Украина во моментов е во застој.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски ќе присуствува на гала вечерата на лидерите во Анкара, но нема да учествува на официјалните состаноци на самитот – јасен сигнал дека амбициите на Киев еден ден да се приклучи на НАТО се уште се на чекање. Сепак, Зеленски ќе се сретне приватно со Трамп во среда.
Трамп, чие внимание е целосно пренасочено кон војната во Иран со месеци, во последно време наводно звучи фасцинирано од способноста на Зеленски да ја продолжи борбата против многу поголем и помоќен противник.
За да го задоволат Трамп и да му покажат дека се сосема подготвени да ја финансираат војната на своите граници, европските нации планираат да ветат десетици милијарди нови евра воена помош за Украина на самитот.
Наскоро ќе дознаеме дали некој од овие очајнички потези на Европа ќе успее да го зачува мирот и да го спречи општиот колапс на системот на конференцијата оваа недела во Турција.