Последниот важечки договор во светот што го ограничува распоредувањето на нуклеарно оружје ќе истече во четврток, освен ако нешто не се промени во последен момент.
Новиот СТАРТ, последниот нуклеарен договор меѓу Вашингтон и Москва што датира од Студената војна, е пред истекување, а со него и ограничувањата за двете водечки нуклеарни сили.
Истекувањето доаѓа во време кога претседателот Доналд Трамп се обидува да го исполни своето ветување „Америка на прво место“, поништувајќи ги меѓународните договори што ги ограничуваат САД.
Но, се чини дека во случајот со Новиот СТАРТ, проблемот е повеќе инерција отколку идеологија.
Во септември, рускиот претседател Владимир Путин предложи едногодишно продолжување на Новиот СТАРТ.
Качувајќи се во хеликоптерот, Трамп одговори на новинарско прашање дека продолжувањето „му звучи како добра идеја“, но оттогаш немало многу разговори за оваа тема.
Сојузникот на Путин, Дмитриј Медведев, кој како тогашен руски претседател го потпиша Новиот СТАРТ со својот колега Барак Обама во 2010 година, во неодамнешно интервју за весникот Комерсант изјави дека Русија не добила никаква „значајна реакција“ на Новиот СТАРТ, но дека тоа сепак му дава време на Трамп.
Функционер на Белата куќа, под услов да остане анонимен, изјави дека Трамп би сакал да спроведе „ограничувања на нуклеарното оружје и да ја вклучи Кина во преговорите за контрола на оружјето“.
Како тоа ќе се направи, рече функционерот, Трамп „ќе разјасни во свој временски рок“.
Дарил Кимбал, директор на Здружението за контрола на оружјето, кое го поддржува намалувањето на нуклеарниот ризик, рече дека втората администрација на Трамп, која ги маргинализираше дипломатите од кариера и им го довери донесувањето одлуки на неколку луѓе, не функционираше на вообичаен начин што би овозможил сложени преговори.
Трамп „се чини дека има вистински инстинкти за ова прашање, но досега не беше во можност да спроведе кохерентна стратегија“, рече Кимбал.
Џон Волфстал, раководител на одделот за глобален ризик во Федерацијата на американски научници, рече дека Трамп и Путин би можеле да се јават на телефон и веднаш да се договорат за продолжување на Новиот СТАРТ на политичко ниво.
„Тоа е многу лесна задача што владата на Трамп требаше да ја заврши пред неколку месеци“, рече тој.
Волфстал е меѓу експертите вклучени во „Одбројувањето до Судниот ден“, што симболизира колку човештвото е блиску до уништување.
Неодамна, часовникот беше поместен малку поблиску до полноќ, делумно поради истекот на Новиот СТАРТ.
„Само формалност“?
Во октомври, Трамп се залагаше САД да продолжат со нуклеарните тестирања за прв пат по повеќе од 30 години, иако не е јасно дали ќе го стори тоа.
Русија веќе го суспендираше клучниот елемент на Новиот СТАРТ што дозволува инспекции во 2023 година, бидејќи односите со владата на американскиот претседател Џо Бајден нагло се влошија поради руската инвазија на Украина.
Александар Храмчихин, руски воен аналитичар, рече дека двете сили веќе посочија дека ќе дејствуваат како што сакаат.
„Јасно е дека договорот го достигна својот крај“, рече тој. „Тој е само формалност, и тоа исто така ќе исчезне.“
Василиј Кашин, директор на Центарот за европски и меѓународни студии во Москва, рече дека Русија ќе следи дали САД го зголемуваат својот нуклеарен арсенал и, доколку го сторат тоа, ќе одлучи за контрамерки.
„Но, ако Американците не преземат никакви драстични мерки, како што е распоредување боеви глави, Русија најверојатно едноставно ќе чека, ќе набљудува и ќе молчи“, рече тој.
Кинескиот фактор
Таканаречениот Нов СТАРТ ги ограничи Русија и САД на максимум 1.550 распоредени стратешки нуклеарни боеви глави, што е намалување од речиси 30 проценти во однос на претходната граница поставена во 2002 година.
Исто така, ги ограничува лансерите и тешките бомбардери на 800 за двете земји, иако бројот е сè уште доволен за да ја уништи Земјата.
За време на неговиот прв мандат, исто така пред истекот на Новиот СТАРТ, Трамп инсистираше да ја вклучи Кина во новиот договор, чиј арсенал брзо расте, иако значително побавно од двете главни нуклеарни сили. Американскиот преговарач дури и провокативно постави празен стол со кинеско знаме.
По преземањето на функцијата во 2021 година, Бајден брзо се согласи да го продолжи Новиот СТАРТ за пет години, до 2026 година.
И покрај неговиот став за Новиот СТАРТ, Трамп ентузијастички ја рестартираше дипломатијата со Русија што Бајден ја прекина поради војната, поканувајќи го Путин на самит во август во Алјаска и обидувајќи се безуспешно да посредува во договор во Украина.
Американските сојузници Франција и Велика Британија, исто така, воспоставија нуклеарни арсенали во помал обем, додека Индија, Пакистан, Израел и Северна Кореја имаат нуклеарно оружје, но не се дел од меѓународните договори.