Јемен се приближува кон повторно разгорување на повеќе од една деценија стар замрзнат конфликт, велат јеменски претставници, западни дипломати и аналитичари, бидејќи нападите на Хутите поврзани со Иран врз саудиската инфраструктура и поморскиот сообраќај го тестираат трпението на кралството и силите на јеменската влада што ја поддржува.
Силите на Хутите и јеменската влада во последните денови собираат војници по должината на фронтовската линија што се протега низ северозападниот Јемен контролиран од Хутите, од брегот на Црвеното Море до саудиската граница, објави Ројтерс, повикувајќи се на јеменски воени претставници и аналитичари.
Напорите за медијација предводени од Обединетите нации и Оман, а неодамна им се придружи и Пакистан, продолжија, но еден западен дипломат рече дека има растечки песимизам во врска со можноста за договорено решение.
Саудиска Арабија се обидува да избегне обновен конфликт во Јемен откако постигна примирје со Хутите во 2022 година, со што се запре војната во која загинаа стотици илјади луѓе во борби и глад и предизвика меѓународна осуда.
Сепак, нападот на Хутите врз саудискиот аеродром минатата недела и прогласувањето на поморска блокада на кралството, која беше спроведена преку два напади врз саудиски танкери за кои Хутите ја презедоа одговорноста, би можеле да ја променат таа пресметка, велат дипломати, аналитичари и јеменски претставници.
Хутите објавија дека нападот врз аеродромот бил одговор на саудискиот напад врз аеродром под нивна контрола, додека поморската блокада, тврдат тие, е одговор на саудиската опсада на Јемен, што Саудиска Арабија го негира.
„Од 2022 година, ова е најсериозната подготовка за конфликт што сум ја видел“, рече Бара Шибан, јеменски аналитичар и соработник во британскиот Кралски институт за обединети услуги.
Службата за медиуми на саудиската влада, министерот за информации на Јемен и портпаролот на Хутите не одговорија на барањата на Ројтерс за коментар.
Постои растечко чувство дека мирот со Хутите е недостижен и дека одложувањето на војната би можело да заврши уште поскапо, особено со оглед на тоа што Саудиска Арабија треба да биде домаќин на Експо 2030 и Светското првенство во фудбал во 2034 година.
Американскиот претседател Доналд Трамп во четврток изјави дека Иран ќе биде одговорен за секој напад од страна на Хутите.
Во изјава за Ројтерс, специјалниот претставник на Обединетите нации за Јемен, Ханс Грундберг, рече дека штотуку се вратил од две патувања во заливската држава Оман, меѓу кои ја посетил Саудиска Арабија, „за да разговара за понатамошни чекори кон смирување на тензиите и поголема стабилност“.
„Неодамнешните настани го одведоа Јемен во спротивна насока, што е пред сè чекор назад за Јеменците. Моите напори продолжуваат, а Обединетите нации секогаш се подготвени да ги поддржат страните во промената на курсот и ставањето на интересите на Јеменците на прво место“.
Тензиите растат во Јемен две недели откако пропадна привремениот прекин на огнот, чија цел беше да се стави крај на војната со Иран.
Ројтерс вели дека војната речиси целосно го уништи зближувањето од 2023 година меѓу Саудиска Арабија и Иран, кое ги ублажи регионалните тензии и му овозможи на саудискиот престолонаследник Мохамед бин Салман да се фокусира на својот план за трансформација „Визија 2030“, кој вклучува големи инфраструктурни проекти и организирање глобални настани.
Хутите во голема мера се држеа подалеку од војната со Иран, но аналитичарите, дипломатите и јеменските претставници велат дека групата и нејзините ирански сојузници сега гледаат можност да го зголемат притисокот и врз Саудиска Арабија и врз САД.
Поморската блокада на саудискиот бродски превоз би можела да влијае на милионите барели нафта дневно што се транспортираат преку цевковод до саудискиот брег на Црвеното Море, рута што се користи за заобиколување на речиси целосната блокада на Ормутскиот теснец од страна на Иран.
За Хутите, целта на ескалацијата би можела да биде да се изнудат финансиски и политички отстапки од Ријад, како и да се добие влијание слично на Иран врз една од клучните поморски точки во светот, со проширување на контролата врз теснецот Баб ел Мандеб, верува Шибан.
Висок функционер на Хутите изјави дека Баб ел Мандеб, кој го контролира пристапот од Црвеното Море до Индискиот Океан, останува отворен за несаудиски бродови.
Неодамнешните тензии се во спротивност со долгогодишниот ангажман на Саудиска Арабија со Хутите, за време на кој им беа дадени концесии, вклучително и користење на пристаништето Ходеида и напуштање на плановите во 2024 година за прекин на целиот пристап до меѓународниот банкарски систем од областите под нивна контрола.
„Постои сè поприсутно чувство дека мирот со Хутите не може да се постигне и дека одложувањето на војната би можело да заврши уште поскапо, особено имајќи предвид дека Саудиска Арабија треба да биде домаќин на Експо 2030 и Светското првенство во 2034 година“, рече Фареа ал-Муслими, истражувач во програмата за Блискиот Исток и Северна Африка на Институтот Чатам Хаус во Лондон.
„Ризично е, но би можело да го расчисти патот“, рече тој, додавајќи дека поддршката од Соединетите Држави би била клучна.
Политичките околности се променија во корист на Саудиска Арабија откако таа првпат интервенираше на чело на арапската коалиција во 2015 година, кога смртта на илјадници цивили во воздушните напади предизвика притисок од САД и европските земји врз Ријад да ја прекине војната, според анализата на Ројтерс.
Нападите на Хутите врз Израел и меѓународниот поморски сообраќај по нападот на палестинската милитантна група Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година, како и притворањето на десетици вработени во Обединетите нации, го зацврстија ставот на меѓународната јавност кон движењето Хути, велат аналитичарите и јеменските владини претставници – што, велат тие, е во корист на Саудиска Арабија.
Доколку Ријад повторно интервенира, „ќе има многу, многу помалку контрола“, рече Сибан.