Европската агенција за гранична и крајбрежна стража Фронтекс треба да добие проширени овластувања што ќе ѝ овозможат да учествува во враќањето на мигранти од една земја надвор од Европската Унија во друга.
Ова би ги проширило активностите на агенцијата надвор од европските граници, вклучително и депортации од таканаречените центри за враќање.
Европската комисија треба да ја презентира реформата во вторник, а според информациите што ги дадоа претставниците на ЕУ за порталот „Еуроњуз“, новите мерки претставуваат значително проширување на оперативната улога на Фронтекс во спроведувањето на европската миграциска политика.
Досега, агенцијата првенствено им помагаше на земјите-членки во враќањето на нерегуларните мигранти од ЕУ во нивните земји на потекло, додека ги следеше надворешните граници и крајбрежните области.
Според новите правила, Фронтекс би можел да им помага и на властите на земјите надвор од Унијата во враќањето на мигрантите пред тие дури и да стигнат до европска територија.
„Колку повеќе луѓе враќате пред да пристигнат во Европа, толку помалку треба да враќате потоа“, изјави за „Еуроњуз“ претставник на ЕУ.
Проширените овластувања би вклучувале и учество во депортации од центри за враќање, кои земјите-членки на ЕУ би можеле да ги основаат на територијата на земји надвор од Унијата.
Мигрантите на кои им е одбиен азил или кои немаат право да останат во ЕУ би останале во такви центри сè додека не се договори нивното враќање во нивната земја на потекло или друга соодветна земја.
Пет европски влади во моментов преговараат за основање на првиот ваков центар, кој се очекува да започне со работа во 2027 година.
Жозефин Соланки, истражувач во Транснационалниот институт во Амстердам, предупреди дека таквата реформа би можела значително да го промени карактерот на агенцијата.
Според неа, Фронтекс сè повеќе се оддалечува од улогата на агенција која им помага на земјите во граничната контрола и станува институција која врши депортации и работи далеку надвор од границите на ЕУ.
Загриженост за човековите права
Планираното проширување на овластувањата предизвика загриженост кај организациите на граѓанското општество и здруженијата за заштита на човековите права. Тие бараат посилни механизми за следење и одговорност за да се спречат можни кршења на правата на мигрантите за време на операции надвор од европската територија.
Критичарите истакнуваат дека Фронтекс претходно се соочувал со обвинувања поврзани со кршење на основните права за време на граничните операции.
Од друга страна, соработката со земји надвор од ЕУ нема да биде можна без посебни договори.
Слични договори веќе постојат со одредени земји, вклучувајќи ги Албанија, Србија и Македонија, и тие овозможуваат распоредување на офицери на Фронтекс за спроведување заеднички операции.
ЕУ, исто така, преговара за договор со Сенегал, додека претставникот на Фронтекс за таа земја има проширен мандат што ги вклучува Мавританија и Гамбија.
Единица за планирана и брза интервенција
Реформата треба да вклучува и формирање сили за брза реакција во случај на ненадеен и голем прилив на нерегуларни мигранти.
Дополнително, се планира да се формира единица што би ги следела социјалните мрежи со цел рано препознавање на можни масовни миграциски движења.
Една од причините за ваквите планови беа настаните во шпанската енклава Сеута, каде што беше регистрирано масовно преминување на мигранти преку границата помеѓу Мароко и шпанска територија во текот на јули.
Европската комисија смета дека новите мерки треба да овозможат поефикасна гранична контрола и побрзо спроведување на одлуките за враќање на мигрантите.
Сепак, како ќе се применуваат проширените овластувања и какво ќе биде нивното влијание врз правата на мигрантите остануваат важни прашања во претстојната дебата за реформи.