Eвропскиот парламент даде зелено светло за продолжување на преговорите за воведување на дигитално евро, стабилна дигитална валута што Европската централна банка (ЕЦБ) сака да ја користи за да го обезбеди монетарниот суверенитет на Европа и да им понуди на граѓаните безбедна алтернатива за плаќање.
Иако криптовалутите како Биткоин требаше да донесат револуција во плаќањата, поради големите флуктуации на вредноста, сè уште најчесто користиме готовина и картички, пишува Дојче Веле.
Во потрага по монетарен суверенитет
Воведувањето на дигиталното евро не е само технолошка надградба, туку и геополитичка неопходност.
Европа е во голема мера зависна од американските системи за плаќање како што се Visa и Mastercard, а услугите за мобилно плаќање како што се Google Pay, Apple Pay или PayPal создаваат дополнително ниво на зависност.
Во свет каде што владата на САД одеднаш ги менува трговските правила или ги заострува контролите на извозот, независноста на сопствената валута станува сè поважна.
„Доколку сите трансакции во светот се пресметуваа во долари, а дигиталното евро не постоеше, тоа би ја ограничило способноста на Европската централна банка да управува со сопствената валута“, изјави за ДВ Бас ван Донселар од консултантската компанија PaymentGenes.
Бидејќи трговијата сè повеќе се движи онлајн, дигиталното евро би можело да помогне подобро да се управува со понудата на пари и да се заштити еврото од надворешни шокови.
Другите големи економии веќе отидоа чекор понатаму, а Кина го предводи патот со својот дигитален јуан (e-CNY), за кој од 2020 година се отворени повеќе од 230 милиони приватни и речиси 19 милиони деловни дигитални паричници.
Дали финансиската стабилност на Европа е во опасност?
Еден од главните предизвици е фактот дека дигиталното евро не би функционирало како класична тековна сметка.
Во спротивно, во случај на економска криза, граѓаните би можеле масовно да префрлаат средства од банките во безбедното дигитално евро, што би го загрозило банкарскиот систем.
„Доколку нема ограничување за тоа колку дигитални евра можат да поседуваат граѓаните, тоа ќе стане замена за банкарските сметки“, предупредува Емануел Ориол, економист од Економскиот факултет на Универзитетот во Тулуз.
За да се спречи ова, ЕЦБ планира заштитни механизми.
Еден од предлозите е ограничување од 3.000 евра на сметката во дигитални евра, при што вишокот автоматски би се пренасочил кон поврзаната банкарска сметка.
Покрај тоа, дигиталното евро нема да има камата со цел да се намали стимулацијата за повлекување заштеди од банките, а компаниите исто така нема да имаат право да држат големи износи во дигитални евра.
Ненадгледувана приватност
Прашањето за приватноста останува една од најголемите грижи на потрошувачите.
Некои стравуваат дека дигиталната валута на централната банка би можела да овозможи државен надзор врз финансиите, а критичарите прават споредби со системот за социјално кредитирање на Кина.
Ориол верува дека таквата споредба не е оправдана.
„Системите за социјално кредитирање немаат никаква врска со дигиталното евро. Заштитата на приватноста може да се хармонизира со мерки за борба против криминалот, без создавање инструменти за социјален надзор“, изјави таа за ДВ.
ЕЦБ, исто така, планира да овозможи директни плаќања помеѓу паметни телефони. Ова би можело да ја зачува анонимноста во секојдневните трансакции слична на онаа што ја обезбедуваат готовината. Евелиен Витлокс, директорка на проектот за дигитално евро во ЕЦБ, ги опишува плановите како „безбедна јавна опција за дигитални плаќања што ги комбинира едноставноста и практичноста на современите методи на плаќање со довербата и стабилноста на готовината“.
Како да се освојат банките?
Трговците моментално плаќаат надоместоци што се движат помеѓу 0,5 и 1,5 проценти за секое плаќање со картичка, кои ги делат банката и давателот на услуги за плаќање.
Дигиталното евро треба да ги намали овие трошоци, но банките истакнуваат дека токму со овие надоместоци ја финансираат дигиталната инфраструктура.
„Наоѓањето рамнотежа помеѓу моделот на надоместоци за банките и трговците е клучно. Пониските надоместоци за трговците секако се разбирливи, но најголемиот дел од работата ќе ја вршат банките и затоа и тие имаат потреба од одржлив бизнис модел“, рече ван Донселар.
Што значи ова за граѓаните?
За да биде широко прифатено дигиталното евро, ЕЦБ сака да му даде статус на законско средство за плаќање.
Ова би значело дека секој трговец со терминал за плаќање со картички ќе мора да го прифати, и тоа без дополнителни надоместоци за потрошувачите.
„Како и кај физичките банкноти, неговата вредност би била гарантирана од Евросистемот. Затоа, дигиталното евро секогаш вреди исто колку и обичното евро. За разлика од криптовалутите, неговата вредност е стабилна и не осцилира“, објасни Витлокс.
Дигиталното евро би можело да го понудат и членките на ЕУ кои сè уште не вовеле заедничка валута, а би работело и офлајн, што е корисно во случај на прекин на електричната енергија.
Кои се следните чекори?
Иако сè уште има долг пат пред имплементацијата, Европскиот парламент даде зелено светло овој четврток за продолжување на преговорите со Советот на ЕУ и Европската комисија.
Европските носители на одлуки сакаат да ја усвојат законската рамка оваа година. Пилот-проектот е планиран за 2027 година, додека целосната имплементација би можела да следи во 2029 година.