Главните градови на ЕУ тивко се подготвуваат за сценарио во кое ќе мора да одговорат на голем хибриден напад во кој наводно би загинале повеќе граѓани – исход што се чини сè поверојатен, објави Политико, повикувајќи се на пет дипломати и службеници на ЕУ.
Сепак, подготовките откриваат поделби околу тоа колку улога треба да има ЕУ во безбедносните прашања, како и дали напорите на Унијата се преклопуваат со улогата на НАТО.
Разговорите за сценариото за кошмарен напад се водеа во последните недели меѓу амбасадорите на ЕУ од сите 27 земји, кои се состанаа во „ограничен формат“, што значи без телефони или помошници.
Разговорите се интензивираа откако дрон што носеше експлозиви беше пронајден на аеродромот во Лајпциг во август, рекоа дипломати и службеници, кои зборуваа под услов да останат анонимни за да разговараат за доверливи дискусии.
Иако ЕУ со години дискутира за слични сценарија – и веќе откри „хибриден пакет мерки“ насочени кон координирање на одговорите на сајбер напади, мешање во изборите и саботажа – најновите разговори се фокусирани на ризикот од посериозни напади што би можеле да предизвикаат голем број жртви.
Двајца дипломати изјавија дека состанокот на амбасадорите на ЕУ минатата среда бил посветен токму на вакви сценарија.
Од почетокот на руската тотална инвазија на Украина, ЕУ вели дека Москва ја интензивирала кампањата на сајбер напади, саботажи и други тајни операции низ целата Унија.
„Европските демократии се соочуваат со растечки број закани“, изјави за Политико европскиот комесар за правда, Мајкл Мекграт.
„Ги зајакнуваме нашите капацитети за предвидување и откривање на закани, подобрување на раното предупредување и се стремиме да осигуриме дека Европа може брзо и колективно да одговори кога нашата демократска отпорност е ставена на тест“.
Разговорите меѓу дипломатите и министрите на ЕУ се фокусираа на распоредувањето тимови за итни интервенции, ослободувањето на некои средства од ЕУ за помош на погодената земја и прашањето како лидерите на институциите на ЕУ треба да комуницираат со јавноста, изјави функционер на ЕУ.
„Мора да бидеме подготвени за нешто сериозно“, рече висок дипломат на ЕУ. „За жал, Лајпциг ни покажа дека многу сериозен инцидент, нешто што би предизвикало повеќе жртви, не е исклучено“.
Друг функционер на ЕУ додаде: „Со оглед на обемот и обемот на руските дејствија, неизбежно ќе има жртви порано или подоцна. Чиста среќа е што досега немало.“
„Многу збунувачки“
Унијата се соочува со речиси секојдневни извештаи за таканаречени хибридни напади – термин што го користат ЕУ и НАТО за да опишат субверзивни активности што се под прагот на отворен воен чин.
Вчера, неколку морнари беа прогласени за исчезнати откако нивниот брод беше потонат од беспилотни летала во Црното Море, објавија бугарските власти.
Ова следува по инцидент на аеродромот во Лајпциг, сомнителен пожар на полска копнена станица за поврзување што овозможува комуникација на Starlink, како и заговори за поставување запаливи направи во комерцијални транспортни центри низ ЕУ и Велика Британија, со редовни нарушувања на воздушниот простор.
„Сосема е очигледно дека ако Русија користи сè посмртоносни средства за да ја тестира нашата подготвеност и волја да преземеме контрамерки, во одреден момент ќе има жртви“, рече Теја Тиликаинен, директорка на Европскиот центар за извонредност за борба против хибридни закани. „Во одреден момент, намерно или ненамерно, токму тоа се случува.“
Доколку повеќе граѓани на земјите-членки на ЕУ или НАТО бидат убиени во она што изгледа како напад, притисокот за реакција би бил огромен врз двете институции.
„Многу се плашиме дека во одреден момент ќе биде изгубен животот на сојузник“, рече еден дипломат на НАТО, што би создало „многу голем притисок“ за дејствување.
Сепак, разговорите на ниво на ЕУ предизвикуваат критики од одредени престолнини, со проценки дека ЕУ ја надминува својата улога во областа на безбедноста и потенцијално ги дуплира клучните функции на НАТО, трансатлантската алијанса што е основа на европската безбедност веќе 80 години.
„Постои ризик дека тоа ќе биде многу збунувачко за донесувачите на одлуки на сите нивоа“, рече Оана Лунгеску, виш соработник во британскиот Кралски институт за обединети служби (RUSI) и поранешна портпаролка на НАТО.
„Доколку има конфузија или преклопување на јурисдикциите, постои ризик дека донесувањето одлуки ќе биде забавено, што има последици бидејќи времето е секогаш од суштинско значење.“
Друг проблем е недостатокот на безбедни комуникациски канали во ЕУ, како и сомневањето дека доверливите информации разменети за време на амбасадорските состаноци би можеле да бидат објавени во јавноста, изјавија неколку дипломати.
Извештаите дека поранешниот унгарски министер за надворешни работи ја пренесувал содржината од разговорите на ниво на лидери на својот руски колега само ги зголемија овие загрижености, поради што главните градови почнаа да ја ограничуваат размената на вистински класифицирани информации на состаноците и форматите на НАТО.
„Мојата влада е многу сомничава кога станува збор за споделување на класифицирани разузнавачки информации во COREPER или дури и во просторијата каде што се среќаваат лидерите“, рече дипломат од една од земјите на источното крило. „Или се појавува во медиумите, или директно стигнува до Москва“.
Преклопување на протоколот
Отпорот кон овие иницијативи се совпаѓа со напорите на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, за зајакнување на безбедносната улога на Унијата.
Во нејзиниот последен говор за состојбата на Европската Унија, одржан во Стразбур, поранешната германска министерка за одбрана ја презентираше идејата за „протокол за вонредни безбедносни ситуации“, кој би им помогнал на земјите-членки на ЕУ да ги координираат своите активности токму во сценариото што се разгледува.
Според двајцата дипломати, се очекува тој протокол, заедно со предлогот на Фон дер Лајен за создавање на „Европскиот совет за безбедност“, да биде дел од клучната „Европска стратегија за безбедност“, која се очекува да биде објавена на почетокот на ноември.
Сепак, неколку дипломати изразија противење, тврдејќи дека овие механизми ќе траат со месеци за да се воспостават и потенцијално би ги дуплирале функциите што веќе постојат во рамките на ЕУ.
Наместо да создава нови формати што дополнително би го комплицирале системот, висок национален дипломат рече дека ЕУ треба уште повеќе да се потпира на постојните механизми за реагирање во кризни ситуации.
„Многу ни е непријатно со идејата за (овој) протокол за итна безбедност“, рече дипломатот. „Веќе ги имаме механизмите.
Доколку има криза, го имаме Интегриран политички одговор (IPCR), кој функционираше многу добро за време на пандемијата и другите кризи.“
На Путин не му е гајле
Воспоставен како дел од Лисабонскиот договор, IPCR ѝ овозможува на земјата што моментално претседава со ЕУ да свикува итни состаноци на кои ќе учествуваат експерти од НАТО, Обединетите нации или други меѓународни организации на барање на погодената земја.
Во случај на голем хибриден напад, одлуката за тоа како да се продолжи останува кај засегнатата држава.
Франција го активираше Членот 42.7 од ЕУ по терористичките напади во Батаклан во 2015 година, единствениот пат кога клаузулата за заемна помош е активирана досега.
Сепак, Лунгеску истакна дека тоа е „политичка одлука“ од Париз што не довела до значително прикажување на заемна помош, освен за координацијата на истрагите за тероризам меѓу Франција и Белгија.
За да се избегне забуна околу тоа кој што прави во случај на напад со масовни жртви, Лунгеску рече дека двете страни треба да ги споделат одговорностите – НАТО ќе се занимава со споделување на разузнавачки информации и воено одвраќање, додека ЕУ ќе се фокусира на цивилниот одговор.
Според Тиликаинен, напорите на ЕУ за координирање на одговорот на хибридните напади се корисни – но во одредени граници.
Сепак, таа нагласи дека тие „не можат да се споредат со националните мерки за отпорност“, како што е пристапот на Финска кон „сеопфатна безбедност“.
Лунгеску, исто така, нагласи дека Москва не прави разлика помеѓу овие две организации.
„Искрено, на (рускиот претседател Владимир) Путин не му е важно дали одлуките се носат во КОРЕПЕР 2 или во НАК“, додаде таа, осврнувајќи се на состаноците на амбасадорите на ЕУ, односно на телото за донесување одлуки на НАТО. „Москва не размислува така.“