Главниот град на Албанија беше место на жестоки судири меѓу илјадници демонстранти и полициските сили во среда вечерта, а немирите го зафатија просторот околу седиштето на владата, Министерството за образование, парламентарните канцеларии и неколку деловни згради во центарот на Тирана.
Според извештајот на „Тирана тајмс“, демонстрантите поставија и запалија барикади, фрлаа камења и други предмети кон полицијата, додека припадниците на безбедносните сили употребија солзавец и водни топови за да ја растераат толпата.
Во близина на познатата Тиранска пирамида, беше запален комерцијален простор на приземјето од една од двете високи згради, а чадот се прошири низ централните градски улици.
Обемот на материјалната штета сè уште не е целосно утврден.
Студентите на улица, главно барање за оставка од премиерот
Најновиот бран демонстрации, кој започна во вторник со судири пред Министерството за образование, собра голем број студенти и млади луѓе незадоволни од состојбата на образованието, економските услови, високите трошоци за живот и недостатокот на можности за вработување.
Сепак, во меѓувреме, нивните барања добија изразито политички карактер.
Демонстрантите сега бараат оставка од премиерот Еди Рама и од целата влада, обвинувајќи ја владата за корупција, врски со организиран криминал и концентрација на политичка и економска моќ.
Тоа е продолжение на протестното движење што започна на 31 мај, со спротивставување на изградбата на контроверзен туристички комплекс во заштитеното крајбрежно подрачје Звернец, поврзано со инвестициските планови на Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател Доналд Трамп.
Движењето, познато како „Револуција на Фламинго“, постепено прерасна во поширок собир на граѓани незадоволни од работата на институциите, социјалните разлики и корупцијата.
Полициски службеници се суспендирани поради третман на демонстранти
Видеата од полициската интервенција во кои се гледаат припадници на безбедносните сили како ги удираат и влечат демонстрантите, вклучувајќи и лица кои, според достапните видеа, не претставувале непосредна опасност, привлекоа посебно внимание на јавноста.
Поради сомневања за прекумерна употреба на сила, петмина припадници на полицијата, вклучувајќи и еден висок полициски службеник, се суспендирани, додека истрагата за нивните постапки е во тек.
Во судирите беа повредени полицајци, демонстранти и новинари, а еден странски дипломат исто така доби повреда на главата.
Владата на Албанија ги осуди нападите врз институциите и уништувањето на приватен имот
Вицепремиерката Албана Кочиу ги повика демонстрантите да се воздржат од вандализам, додека министерот за внатрешни работи Ервин Демо ја бранеше полициската интервенција, нагласувајќи дека припадниците на безбедносните сили мора да дејствуваат законски и пропорционално на околностите.
Демо, исто така, ја обвини политичката опозиција за поттикнување на немирите, алудирајќи на можно странско влијание врз протестите.
Скандалите со корупција ставија дополнителен товар врз владата на Рама
Протестите повторно го отворија прашањето за корупциските афери што ја оптоваруваа албанската влада во последните години.
Еди Рама доби четврти последователен премиерски мандат во 2025 година, но неговата влада се соочува со истраги и судски постапки против неколку сегашни и поранешни високи владини функционери.
Меѓу политички најчувствителните случаи е случајот против поранешната вицепремиерка Белинда Балуку, која беше обвинета за неправилности во постапките за јавни набавки.
Балук остана пратеничка откако владејачкото мнозинство не го одобри нејзиното апсење, кое го побара Специјалното обвинителство за борба против корупцијата (СПАК). Таа ги негира обвинувањата.
Истрагата поврзана со Влора Хисени, поранешната директорка на Албанската државна разузнавачка служба, привлекува посебно внимание поради сомневања за доверливи информации и контакти со лица кои се предмет на кривични истраги.
Во истиот контекст се споменува и бизнисменот Ергис Агаси, чии наводни врски со политички функционери и лица поврзани со криминални структури исто така се истражуваат.
Овие случаи дополнително ја разгореа јавната дебата за односот помеѓу политичката моќ, големиот капитал и организираниот криминал во Албанија.
Луксузни солитери како симбол на незадоволство
Една од спецификите на најновите демонстрации се нападите врз деловните простории во луксузни повеќекатници во Тирана.
Албанската јавност со години дебатира за потеклото на капиталот што се користи за финансирање на интензивна станбена изградба, особено во главниот град, каде што цените на недвижностите растат значително побрзо од куповната моќ на голем дел од населението.
Според пописот од 2023 година, во Албанија се евидентирани приближно 356.000 ненаселени станбени единици, иако овие податоци не се однесуваат исклучиво на луксузни станови.
Критичарите на владата посочуваат на ризикот од перење пари преку градежниот сектор и пазарот на недвижности, додека порастот на цените на становите им го отежнува на младите луѓе да станат независни.
Невработеноста, високите трошоци за домување и заминувањето на младите во странство се меѓу причините зошто студентите помасовно се придружија на антивладините демонстрации.
Европската Унија реагираше
По повод ескалацијата на насилството, се огласи и Европската Унија, изразувајќи загриженост за конфликтот во Тирана и повикувајќи на почитување на правото на граѓаните на мирно собирање.
Од Брисел е побарано да ги истражи наводите за прекумерна употреба на полициска сила против демонстрантите и новинарите.
Слични пораки испратија и Германија и Велика Британија, додека претседателот на Албанија, Бајрам Бегај, повика на воздржаност, нагласувајќи дека ниту насилството на демонстрантите, ниту незаконските дејствија на полицијата не можат да се оправдаат.
Политичката криза претставува дополнителен предизвик за европската интеграција на Албанија, особено во областите на владеењето на правото, борбата против корупцијата и функционирањето на демократските институции.
Иако албанската влада истакнува дека истрагите против високи функционери ги покажуваат резултатите од судските реформи, демонстрантите веруваат дека бројните случаи на корупција укажуваат на подлабоки проблеми во владиниот систем.
По два дена жестоки улични судири, главното политичко барање на демонстрантите останува непроменето – оставка на Еди Рама и неговата влада.
Засега нема индикации дека премиерот е подготвен да го прифати тоа барање, додека продолжувањето на протестите и зголеменото учество на студентите укажуваат на можност за нови политички и безбедносни тензии во Албанија.