Комесарот за проширување на ЕУ, Марта Кос, го презентираше предлогот на Европската комисија за сеопфатна реформа на процесот на пристапување.
Планот предвидува постепена интеграција, построги проверки на земјите-кандидатки и нова методологија за фазата што Кос ја опиша како нов Хелсиншки момент за Унијата, пишува Euronews.
„Светот се промени, а проширувањето мора да се промени со него“, рече комесарката Кос на Конференцијата на хрватските амбасадори во Загреб.
Во својот говор, таа ги презентираше клучните елементи на претстојната ревизија на политиката за проширување.
Оваа иницијатива, која долго време беше занемарена, анализира како би функционирала Европската Унија со повеќе од 30 членки.
Комисијата го ажурираше прашањето за да ја преземе водечката улога пред важната дебата на лидерите на ЕУ што се очекува во октомври.
Според мислењето на словенечката комесарка, ЕУ се соочува со нов Хелсиншки момент.
Таа алудираше на состанокот на европските лидери во главниот град на Финска, што го овозможи големото проширување по Студената војна, кога десет нови земји се приклучија на Унијата.
Кос особено го издвои брзиот напредок на Црна Гора, која најмногу напредна во преговорите, како и успехот на Албанија во исполнувањето на клучните услови во областа на владеењето на правото.
Таа, исто така, го истакна значајниот технички напредок на Украина и Молдавија и одлуката на Исланд да го реактивира процесот на пристапување.
„Комисијата ќе презентира идеи за тоа како Европската Унија мора да се подготви за моментот кога кандидатите ќе се приближат до последната фаза од преговорите“, рече Кос.
„Верувам дека мора да решиме четири клучни прашања за да постигнеме договор на највисоко ниво за прием на нови членки“.
Внатрешни реформи
Комесарот верува дека проширената Унија ќе има потреба од значајни реформи за да остане функционална и способна за брзо прилагодување во кризи.
Таа нагласи дека промените во донесувањето одлуки и институционалната структура можат да се спроведат без промени во основните договори.
На овој начин, би се избегнале долги преговори и неизвесна ратификација во земјите-членки.
„Мораме да го искористиме тоа за да го поедноставиме и направиме донесувањето одлуки пофлексибилно. Ова може да значи намалување на бројот на области каде што една земја може да ги блокира сите други, но и намалување на нашите институции“, рече Кос.
Таа, исто така, посочи на механизмот за засилена соработка, кој им овозможува на помала група земји од ЕУ да продолжат со одредена иницијатива ако другите членки не се подготвени за тоа.
Овој механизам веќе се применуваше во области како Шенген и еврото.
Демократски заштитни мерки
Друг елемент што го истакна комесарот е зајакнувањето на постојните заштитни мерки.
Целта е да се спречи новите членки да забележат пад на демократските стандарди и владеењето на правото.
Оваа идеја ја предложија петте земји-основачи на ЕУ, кои го наведоа искуството со Унгарија под Виктор Орбан како пример.
„Мора да одиме чекор понатаму. Мора да се осигураме дека нема да добиеме тројански коњи, ниту денес ниту за 10 или 20 години. Искуството ни покажа дека ни се потребни посилни заштитни механизми за да се спречат, а доколку е потребно и да се исправат, кршењата на основните принципи и вредности на нашата Унија“, рече Кос.
Сепак, предлогот е контроверзен бидејќи може да биде во спротивност со фундаменталниот принцип на ЕУ за еднаквост на земјите-членки и потенцијално да создаде членки од втор ред.
Амбасадорот на Црна Гора во ЕУ, Петар Марковиќ, за „Еуроњуз“ изјави дека Подгорица ќе ги поддржи ваквите мерки, но под услов тие да се засноваат на објективни критериуми и да се оценуваат за секој поединечен случај.
„Ваквите мерки се неопходност, а не опција. Тие се клучни за градење доверба и единство во рамките на Унијата за да можеме да прифатиме нови членови“, додаде Кос.
Таа, исто така, спомена дека построгите механизми би можеле да го олеснат самиот процес на ратификација.
Методологија за проширување
Неколку земји од ЕУ, првенствено Франција и Германија, исто така предложија ревизија на методологијата за проширување.
Акцентот е ставен на постепена интеграција, што би им понудило на кандидатите конкретни придобивки веќе во пораните фази од процесот.
„Проширувањето на ЕУ мора да еволуира за да одговори на денешната реалност“, рече Кос.
Таа предупреди дека процесот на пристапување може да трае со децении, што противниците на ЕУ би можеле да го искористат за политички притисок и опструкција.
„Затоа мора да ја напуштиме логиката „сè или ништо“. Ни треба поструктуриран пристап за да го надоместиме времето што повеќе го немаме. Мора да бараме поамбициозни начини за постепена интеграција“, рече таа.
Итната потреба за промена на методологијата главно произлегува од почетокот на процесот на пристапување со Украина.
Европските престолнини стравуваат дека некоја форма на членство и безбедносни гаранции ќе мора да биде дел од иден мировен договор со Русија, што би обезбедило Киев да остане во европската сфера на влијание.
Кос истакна дека кандидатите веќе можат да уживаат во некои рани придобивки, како што се приклучувањето кон Единствената европска платежна област (SEPA) или поврзувањето со енергетската мрежа на Унијата. „Ова се позитивни чекори, но не се доволни“, додаде таа.
Преодни мерки
На крајот, комесарката за проширување истакна дека Брисел мора да го разбере влијанието на новите членки врз постојните земји и да ги заштити интересите на Унијата од можни ризици.
„Имаме искуство со далекусежни преодни мерки што обезбедуваат непречена интеграција на новите членки. Исто така, мора да се осигураме дека буџетот на ЕУ може да продолжи да ги финансира нашите приоритети“, додаде таа.
Прашањето за вклучување на нови земји во буџетот на ЕУ предизвикува несогласувања меѓу европските влади, што дополнително ги комплицира веќе напнатите преговори за следната повеќегодишна финансиска рамка.