Balkan je prostor na kojem su se vekovima susretale različite civilizacije, kulture i religije, pa se njegovo istorijsko nasleđe jasno vidi i kroz sakralnu arhitekturu. Crkve, katedrale, džamije i manastiri nisu bili samo mesta molitve, već su često predstavljali centre obrazovanja, kulture, umetnosti i društvenog života.
Od osmanskih džamija u Sarajevu, preko srednjovekovnih crkava u Ohridu i na Bledu, do velikih pravoslavnih svetinja i zagrebačke katedrale, svaki od ovih objekata nosi priču koja je mnogo starija od savremenih granica država. Upravo zbog toga predstavljaju neke od najzanimljivijih mesta za upoznavanje istorije Balkana.
Gazi Husrev-begova džamija – simbol osmanskog Sarajeva
Gazi Husrev-begova džamija nalazi se u srcu sarajevske Baščaršije i jedna je od najznačajnijih građevina osmanskog perioda u Bosni i Hercegovini. Podignuta je u 16. veku, kao zadužbina Gazi Husrev-bega, bosanskog sandžak-bega, vojskovođe i velikog dobrotvora. Džamija se smatra najvećom džamijom iz osmanskog perioda u BiH i jednim od najreprezentativnijih primera osmanske arhitekture na Balkanu.
Gazi Husrev-begov vakuf imao je mnogo širi značaj od same džamije. Oko njega su nastajali objekti koji su oblikovali urbani i društveni život Sarajeva, zbog čega je džamija i danas jedan od simbola istorijskog centra grada.
Zagrebačka katedrala – vekovi promena u srcu Zagreba
Zagrebačka katedrala ima istoriju koja seže do samih početaka Zagrebačke biskupije, osnovane krajem 11. veka. Gradnja prvobitne katedrale započela je početkom 12. veka, a završena je i posvećena 1217. godine. Tokom narednih vekova građevina je više puta menjala izgled, bila oštećena u tatarskoj provali, požarima i drugim napadima, a najteže je stradala u velikom zemljotresu 1880. godine.
Nakon zemljotresa katedrala je temeljno obnovljena u neogotičkom stilu pod vođstvom Hermanna Bolléa, čime je dobila izgled po kojem je danas prepoznatljiva. Njena istorija zato predstavlja svojevrsnu hronologiju razvoja Zagreba – od srednjovekovne crkve do jednog od najpoznatijih simbola hrvatske prestonice.
Crkva na Blejskom ostrvu – jedna od najpoznatijih slika Slovenije
Crkva Svete Marije na Blejskom ostrvu jedna je od najprepoznatljivijih sakralnih građevina Slovenije. Prema slovenačkoj turističkoj organizaciji, na mestu današnje crkve nekada je postojalo svetilište posvećeno slovenskoj boginji Živi, a nakon hrišćanizacije podignuta je crkva. Prvi hodočasnici počeli su da dolaze na Bled još u 15. veku.
Do crkve vodi čuvenih 99 kamenih stepenika, a posebno je poznato zvono želja. Prema lokalnoj tradiciji, onaj ko zazvoni zvonom i poželi želju može očekivati da mu se ona ispuni. Zbog položaja na ostrvu usred jezera i planinskog pejzaža u pozadini, crkva je postala jedan od najpoznatijih vizuelnih simbola Slovenije.
Manastir Ostrog – svetinja uklesana u stenu
Manastir Ostrog jedan je od najpoznatijih pravoslavnih hodočasničkih centara na Balkanu. Smešten je u gotovo vertikalnoj steni na oko 900 metara nadmorske visine, a njegov najpoznatiji deo – Gornji manastir – nalazi se u prirodnim pećinama Ostroške grede.
Gornji manastir je povezan sa Svetim Vasilijem Ostroškim, čije se mošti čuvaju u manastiru. Crkva posvećena Časnom krstu uklesana je u pećini 1665. godine, dok je Donji manastir izgrađen 1824. godine i posvećen Vavedenju Presvete Bogorodice. Ostrog danas posećuju hodočasnici različitih vera i jedan je od najvažnijih verskih i turističkih simbola Crne Gore.
Hram Svetog Save – monumentalni simbol Beograda
Hram Svetog Save na Vračaru jedan je od najvećih i najprepoznatljivijih pravoslavnih hramova u regionu. Ideja o njegovoj izgradnji nastala je krajem 19. veka, a 1895. godine osnovano je Društvo za podizanje Hrama Svetog Save. Nakon više konkursa i promena planova, projekat koji su izradili Bogdan Nestorović i Aleksandar Deroko prihvaćen je 1931. godine.
Izgradnja je počela 1930-ih, ali je zbog Drugog svetskog rata i kasnijih političkih okolnosti bila prekinuta na više decenija. Radovi su obnovljeni krajem 20. veka, a hram je postepeno dobio svoj današnji izgled. Ideja hrama od samog početka bila je da bude spomenik Svetom Savi, srpskom prosvetitelju i zaštitniku, zbog čega je njegova uloga mnogo šira od same verske funkcije.
Sveti Kliment i Pantelejmon – Plaošnik, mesto rađanja slovenske pismenosti
Plaošnik u Ohridu predstavlja jedno od najvažnijih kulturno-istorijskih mesta Makedonije. Na ovom prostoru Sveti Kliment Ohridski je krajem 9. veka osnovao manastir Svetog Pantelejmona. Turistička organizacija Ohrida navodi 893. godinu kao godinu podizanja manastira, dok je čitav prostor vremenom postao jedno od ključnih središta slovenske pismenosti, obrazovanja i kulture.
Poseban značaj Plaošnika ogleda se u tome što je bio povezan sa Ohridskom književnom školom, jednom od najvažnijih obrazovnih i književnih institucija ranog slovenskog srednjeg veka. Na lokalitetu se nalazi i grob Svetog Klimenta, koji je arheološki potvrđen tokom istraživanja. Crkva je tokom osmanskog perioda pretvorena u džamiju, poznatu kao Imaret džamija, a nakon višestrukih istorijskih promena i arheoloških istraživanja crkva Svetog Klimenta i Pantelejmona rekonstruisana je i osvećena 2002. godine.