Balkan se tokom poslednje tri i po decenije suočava sa ozbiljnom demografskom promenom. U većem delu regiona broj stanovnika danas je značajno manji nego početkom devedesetih, a pojedine države izgubile su gotovo trećinu svog stanovništva.
Prema najnovijim podacima Svetske banke – World Development Indicators, koji sada obuhvataju procene stanovništva do 2025. godine, od deset balkanskih država koje smo uporedili, čak sedam imaju manje stanovnika nego 1990. godine. Samo Slovenija, Crna Gora i Grčka danas imaju više stanovnika nego tada.
Najveći pad, kada se gleda procenat stanovništva izgubljenog u odnosu na 1990. godinu, zabeležen je u Bosni i Hercegovini.
Bosna i Hercegovina izgubila gotovo 30 odsto stanovništva
Bosna i Hercegovina je 1990. godine imala 4.448.652 stanovnika, dok je procena za 2025. godinu 3.140.095 stanovnika.
To znači da je za 35 godina izgubila 1.308.557 stanovnika, odnosno 29,4 odsto stanovništva iz 1990. godine.
Drugim rečima, u odnosu na početak posmatranog perioda, danas u BiH živi skoro svaki treći stanovnik manje.
Rat devedesetih godina ostavio je ogroman demografski trag, ali se problem nije završio završetkom rata. Posle toga usledili su dugoročno iseljavanje, pad nataliteta i starenje stanovništva, što je dodatno produbilo gubitke.
Albanija je izgubila više od četvrtine stanovništva
Albanija je druga po procentualnom padu.
Godine 1990. imala je 3.286.542 stanovnika, a 2025. godine 2.349.580.
Ukupan gubitak iznosi 936.962 stanovnika, odnosno 28,5 odsto.
Albanija je tokom tranzicije prošla kroz veoma snažne migracione talase. Veliki broj stanovnika napustio je zemlju, posebno tokom prvih decenija nakon pada komunizma. Iako se intenzitet migracija kroz vreme menjao, posledice tih procesa i danas se vide u ukupnoj veličini i starosnoj strukturi stanovništva.
Bugarska je izgubila najviše ljudi u apsolutnom broju
Ako se ne gleda procenat nego ukupan broj stanovnika, nijedna druga zemlja iz našeg poređenja nije izgubila toliko ljudi kao Bugarska.
Bugarska je 1990. godine imala 8.718.289 stanovnika, a 2025. godine 6.433.302.
Za 35 godina to je gubitak od čak 2.284.987 ljudi, odnosno 26,2 odsto.
To znači da je Bugarska izgubila više od dva miliona stanovnika u odnosu na početak perioda.
I ovde se demografski pad ne može objasniti samo iseljavanjem. Na rezultat utiču i dugogodišnji nizak natalitet, starenje stanovništva i negativan prirodni priraštaj.
Kosovo: pad od oko 20 odsto
Na Kosovu je 1990. godine procenjeno 1.973.790 stanovnika, dok World Bank za 2025. godinu navodi 1.576.876.
To je smanjenje od 396.914 stanovnika, odnosno približno 20,1 odsto.
Kod Kosova, međutim, istorijske procene stanovništva treba tumačiti sa dodatnim oprezom zbog promena metodologije, dostupnosti podataka i demografskih kretanja kroz različite periode. Ipak, prema aktuelnoj seriji Svetske banke, razlika između 1990. i 2025. godine iznosi oko jedne petine stanovništva.
Hrvatska je izgubila gotovo 900.000 stanovnika
Hrvatska je 1990. godine imala 4.777.368 stanovnika, a 2025. godine 3.876.200.
To znači da je zemlja izgubila 901.168 stanovnika, odnosno 18,9 odsto.
Hrvatska je posebno dobar primer koliko demografska slika može da se promeni čak i u relativno kratkom istorijskom periodu. Veliki uticaj imali su iseljavanje, nizak broj rođenih i starenje stanovništva.
Istovremeno, najnovija kretanja pokazuju određenu stabilizaciju. Nakon dugogodišnjeg pada, World Bank procenjuje da je Hrvatska povećala broj stanovnika sa 3.866.200 u 2024. na 3.876.200 u 2025. godini. To je mali pomak, ali je važan jer pokazuje promenu kratkoročnog trenda.
Srbija je izgubila više od 1,3 miliona ljudi
Srbija je 1990. godine imala 7.897.937 stanovnika, dok je 2025. godine imala 6.549.143.
To je gubitak od 1.348.794 stanovnika, odnosno 17,1 odsto.
Posebno je značajno što pad nije bio koncentrisan samo u jednoj deceniji. Stanovništvo Srbije se kroz duži period kontinuirano smanjivalo, uz kombinovani uticaj negativnog prirodnog priraštaja i iseljavanja.
Makedonija: više od 240.000 stanovnika manje
Makedonija je 1990. godine imala 2.063.689 stanovnika, dok World Bank za 2025. godinu procenjuje 1.820.909.
To predstavlja smanjenje od 242.780 stanovnika, odnosno 11,8 odsto.
Za razliku od BiH, Albanije i Bugarske, relativni pad u Makedoniji je bio manji, ali dugoročni trend je takođe negativan. Zemlja se suočava sa kombinacijom niskog nataliteta, starenja stanovništva i iseljavanja, posebno mlađih i radno sposobnih.
Grčka je posebna priča
Grčka je jedna od samo tri zemlje iz našeg poređenja koja danas ima više stanovnika nego 1990. godine.
Godine 1990. imala je 10.196.792 stanovnika, a 2025. godine 10.413.962.
To je povećanje od 217.170 stanovnika, odnosno 2,1 odsto.
Međutim, ni Grčka nema jednostavnu demografsku priču. Stanovništvo je dostizalo znatno više nivoe tokom 2000-ih, nakon čega je usledio dug period pada. Dakle, činjenica da je 2025. godine ukupna brojka iznad nivoa iz 1990. ne znači da zemlja nije prošla kroz ozbiljan period depopulacije.
Crna Gora je porasla, ali veoma malo
Crna Gora je sa 606.372 stanovnika u 1990. godini stigla do 623.129 stanovnika u 2025.
To je povećanje od 16.757 ljudi, odnosno svega 2,8 odsto.
Crna Gora je, dakle, iznad nivoa iz 1990. godine, ali je rast veoma skroman.
Slovenija je najveći pozitivan izuzetak
Najpovoljniju demografsku promenu u ovom poređenju beleži Slovenija.
Godine 1990. imala je 1.998.161 stanovnika, a 2025. godine 2.130.986.
To je povećanje od 132.825 stanovnika, odnosno 6,6 odsto.
Za razliku od većine drugih zemalja regiona, Slovenija je uspela da zadrži stanovništvo na višem nivou, uz dugoročnu kombinaciju prirodnog kretanja i migracija.
Ko je najviše izgubio?
Kada se države poređaju prema procentualnoj promeni stanovništva od 1990. do 2025. godine, dobija se sledeća slika:
- Bosna i Hercegovina — −29,4%
2. Albanija — −28,5%
3. Bugarska — −26,2%
4. Kosovo — −20,1%
5. Hrvatska — −18,9%
6. Srbija — −17,1%
7. Makedonija — −11,8%
8. Grčka — +2,1%
9. Crna Gora — +2,8%
10. Slovenija — +6,6%
Ako se, međutim, posmatra apsolutni broj izgubljenih stanovnika, redosled je drugačiji. Bugarska je izgubila oko 2,28 miliona ljudi, Srbija oko 1,35 miliona, Bosna i Hercegovina oko 1,31 milion, Hrvatska oko 901.000, a Albanija oko 937.000.
To jasno pokazuje zašto je procenat važan: velika zemlja može izgubiti ogroman broj stanovnika, a da relativno izgubi manji deo populacije od manje zemlje.
Balkan ne gubi samo stanovnike – gubi i mlade
Demografski problem Balkana nije samo pitanje ukupnog broja ljudi.
Kada mladi odlaze, a istovremeno se rađa manje dece, posledice se prenose na celu strukturu društva. Smanjuje se broj ljudi u radnom uzrastu, povećava se udeo starijih, a broj potencijalnih roditelja postaje sve manji.
To stvara svojevrsni demografski krug: manje mladih znači manje rođenih, što nekoliko decenija kasnije znači još manje stanovnika sposobnih da zasnuju porodicu.
Podaci UN-a o međunarodnim migracijama dodatno pokazuju koliki je značaj dijaspore za region. UN DESA u svojoj bazi International Migrant Stock 2024 prati broj međunarodnih migranata prema zemlji porekla i destinaciji, uključujući i veliki broj ljudi rođenih u balkanskim državama koji danas žive van njih.
Tri države izbegle dugoročni pad
Posebno je zanimljivo što među deset posmatranih država nisu sve u istoj situaciji.
Slovenija, Crna Gora i Grčka imaju više stanovnika nego 1990. godine. Ali samo Slovenija ima relativno značajniji rast, dok su Grčka i Crna Gora tek nešto iznad početne vrednosti.
Nasuprot njima, Bosna i Hercegovina, Albanija i Bugarska izgubile su više od četvrtine stanovništva, dok su Kosovo, Hrvatska, Srbija i Makedonija takođe značajno ispod nivoa iz 1990.
To znači da se balkanska demografska priča ne može svesti na jednu zajedničku sudbinu, ali je dominantan obrazac jasan: veći deo regiona danas ima manje stanovnika nego pre 35 godina.
A najveći problem možda nije ni sama brojka od nekoliko miliona ljudi manje.
Problem je što su među onima koji odlaze često upravo mladi, radno sposobni i obrazovani ljudi, dok među onima koji ostaju raste udeo starijih.
Zbog toga demografsko pražnjenje Balkana nije samo statistika o stanovništvu. To je pitanje tržišta rada, penzionih sistema, školstva, zdravstvene zaštite, ekonomskog razvoja i budućnosti čitavog regiona.